CANBERRA — Australia là quốc gia đầu tiên toàn cầu áp dụng lệnh cấm tuyệt đối trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, buộc các nền tảng công nghệ chịu mức phạt tối đa 49,5 triệu AUD (khoảng 33,1 triệu USD) nếu vi phạm. Chỉ sau ba tháng triển khai, hơn hai phần ba thanh thiếu niên vẫn tìm cách lách lệnh cấm thành công.
Đạo luật sửa đổi An toàn trực tuyến (Social Media Minimum Age) được Quốc hội Australia thông qua ngày 29/11/2024 với 101 phiếu thuận và 13 phiếu chống tại Hạ viện, và 34 phiếu thuận so với 19 phiếu chống tại Thượng viện. Tổng toàn quyền Sam Mostyn phê chuẩn đạo luật ngày 10/12/2024, mở ra thời gian chuyển tiếp một năm để các nền tảng chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật. Đúng ngày 10/12/2025, lệnh cấm chính thức có hiệu lực trên phạm vi toàn quốc, nhắm vào 10 nền tảng lớn gồm YouTube, Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat, X, Reddit, Threads, Twitch và Kick.
Thủ tướng Anthony Albanese nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi là hỗ trợ trẻ em thoát khỏi các thuật toán được thiết kế có chủ đích để gây nghiện, giúp các em quay lại với thể thao, âm nhạc và đọc sách. Trước khi luật được ban hành, các chiến dịch cộng đồng như “36 tháng” hay “Let Them Be Kids” đã thu hút hàng trăm nghìn chữ ký, tạo áp lực chính trị lưỡng đảng hiếm có.
Toàn bộ trách nhiệm đặt lên vai doanh nghiệp công nghệ
Điểm khác biệt căn bản so với các mô hình kiểm soát nội dung trước đây là đạo luật không xử phạt trẻ em, cha mẹ hay người giám hộ. Thay vào đó, nghĩa vụ tuân thủ hoàn toàn thuộc về các công ty cung cấp dịch vụ mạng xã hội.
Ủy viên An ninh mạng Australia Julie Inman Grant giữ vai trò chủ chốt trong giám sát và thực thi quy định. Ủy ban An toàn điện tử có quyền kiểm tra, thanh tra và ra quyết định hành chính với đơn vị vi phạm. Ủy viên Thông tin Australia cũng phối hợp xử lý các vấn đề liên quan đến quyền riêng tư trong khung thực thi chung này.
Để tuân thủ, các nền tảng đang thử nghiệm nhiều lớp xác minh tuổi: suy luận từ dữ liệu hành vi hiện có, ước tính tuổi qua phân tích khuôn mặt bằng video selfie và đối chiếu tài liệu định danh chính thức. Chính phủ quy định các nền tảng không được ép người dùng xuất trình hộ chiếu nếu có phương án thay thế hợp lý, đồng thời toàn bộ dữ liệu thu thập cho mục đích xác minh phải bị hủy ngay sau khi sử dụng. Meta đã bắt đầu gửi thông báo đóng tài khoản cho người dùng trẻ tuổi từ ngày 4/12/2025, trước khi luật có hiệu lực sáu ngày.
Luật cấm trẻ dùng mạng xã hội: con số nào thúc đẩy quyết định lịch sử này
Dữ liệu thúc đẩy chính phủ chọn giải pháp cấm tuyệt đối thay vì kiểm soát có điều kiện đến từ một cuộc điều tra đầu năm 2025: 96% trẻ em Australia từ 10 đến 15 tuổi đang sử dụng mạng xã hội, trong đó 70% đã tiếp xúc với nội dung bạo lực, kỳ thị giới tính hoặc cổ xúy tự làm hại bản thân. Tỷ lệ rối loạn ăn uống ở giới trẻ tăng 200% trong 12 năm qua so với giai đoạn trước, một phần được quy cho áp lực từ các hình ảnh so sánh không lành mạnh trên không gian mạng. Chính phủ đánh giá các biện pháp kiểm soát có điều kiện trước đây đã thất bại vì trẻ em dễ dàng vượt qua các bước xác nhận đơn giản.
Hai phần ba thanh thiếu niên vẫn lách được lệnh cấm dùng mạng xã hội
Báo cáo của cơ quan An toàn điện tử công bố tháng 3/2026 cho thấy hiệu quả thực thi kém lạc quan so với kỳ vọng. Dù hàng triệu tài khoản đã bị vô hiệu hóa ngay giai đoạn đầu, hơn hai phần ba thanh thiếu niên dưới 16 tuổi vẫn duy trì quyền truy cập vào TikTok, Instagram và Snapchat.
Một khảo sát với 700 thiếu niên cho thấy 75% người tham gia khẳng định việc vượt qua lệnh cấm rất dễ dàng, chủ yếu qua VPN hoặc khai báo ngày sinh giả. Một số trường hợp dùng ảnh do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra hoặc nhờ người lớn quét khuôn mặt thay để qua mặt hệ thống xác minh — hiện tượng các nhà quản lý gọi là “sneaking”. Tính đến cuối tháng 3/2026, Bộ Truyền thông Australia xác nhận đang điều tra 5 nền tảng gồm Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok và YouTube vì nghi ngờ duy trì các chốt xác minh lỏng lẻo, cho phép trẻ thực hiện xác minh tuổi nhiều lần cho đến khi thành công.
Trong khi đa số phụ huynh ủng hộ luật vì giúp giảm thời gian trẻ bị cuốn vào mạng xã hội, 70% trẻ em được khảo sát cho rằng đây không phải ý tưởng tốt và 75% không có kế hoạch ngừng sử dụng các nền tảng. Cơ quan chức năng ấn định thời hạn hai năm kể từ ngày thực thi để đánh giá lại toàn diện hiệu quả của đạo luật.
Nhật Minh
