Năm 2024, hơn 12,5 triệu sản phẩm đồ chơi giáo dục được tiêu thụ trên các sàn thương mại điện tử Việt Nam, phần lớn là robot AI, flycam mini và bộ kit STEM. Thực tế khảo sát tại một cửa hàng đồ chơi trên phố Hàng Mã cho thấy thiết bị điện tử có thể đóng góp tới 70% tổng doanh thu. Trong khi đó, những người thợ làm tò he, mặt nạ giấy bồi và lồng đèn giấy đang đối mặt với nguy cơ mai một nghề truyền thống.
Sự dịch chuyển này diễn ra rõ nét nhất tại hệ thống trung tâm thương mại Aeon Mall, Lotte Mall, Vincom Center — nơi gian hàng thiết bị thông minh liên tục mở rộng diện tích vốn thuộc về đồ chơi thủ công. Khảo sát trực tiếp tại phố Hàng Mã (Hà Nội) cho thấy phụ huynh sẵn sàng chi tiền mỗi tháng cho đồ chơi tương tác, gấp nhiều lần so với mức giá của một con tò he hay một chiếc đèn ông sao. Làn sóng này không chỉ thay đổi giỏ hàng của từng gia đình mà đang định hình lại toàn bộ quan niệm về “đồ chơi” ở thế hệ Alpha.
Công nghệ dẫn đầu, đồ chơi truyền thống sẽ như thế nào?
Nhóm đồ chơi thông minh đang tăng tốc mạnh nhất. Triển lãm Quốc tế Sản phẩm Đồ chơi Trẻ em Việt Nam (IBTE 2025) tổ chức tháng 12/2025 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC), TP.HCM phải mở rộng quy mô lên hơn 10.000 m², đón hơn 250 doanh nghiệp và 40.000 lượt khách — tăng hơn 30% so với kỳ triển lãm năm 2023. Các doanh nghiệp nội địa như EduGrow, Antona và Winwintoys đang mở rộng danh mục sản phẩm STEM để chiếm thị phần trong phân khúc này.
Anh Bùi Văn Kiên, chủ một cửa hàng đồ chơi trên phố Hàng Mã cho hay thiết bị điện tử hiện đóng góp tới 70% tổng doanh thu cửa hàng, tăng từ mức khoảng 30% vào năm 2019. Khoảng cách giá trị thị trường ngày càng nới rộng giữa hai nhóm hàng.
Vì sao trẻ rời xa tò he và đèn ông sao?
Nguyên nhân cốt lõi nằm ở khoảng cách tương tác. Thiết bị hiện đại phản hồi tức thời bằng âm thanh, ánh sáng và giọng nói AI — điều mà tò he hay mặt nạ giấy bồi không thể làm được. Chị Nguyễn Hương Ly, sống tại Hà Nội, chia sẻ khi dẫn con trai 6 tuổi lên phố Hàng Mã, bé chỉ nghịch vài phút với tò he rồi ngay lập tức bị máy bay trực thăng cảm ứng thu hút.
Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang đẩy ranh giới xa hơn. Tại triển lãm công nghệ CES 2026 tổ chức tại Las Vegas (Mỹ), Lego giới thiệu nền tảng Smart Play với hệ thống kết nối BrickNet. Robot gấu trúc An’An của Embodied Emotions Robotics tích hợp AI cảm xúc; gấu bông Kumma của Folotoy sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) để tạo hội thoại linh hoạt với trẻ. Mattel hợp tác OpenAI phát triển dòng robot học tập Miko — biến đồ chơi thành người bạn đồng hành có khả năng phản hồi ngôn ngữ tự nhiên.
Nhóm đồ chơi STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học) củng cố thêm sức hút từ phía phụ huynh. Nghiên cứu năm 2018 của Đại học Delaware (Mỹ) chỉ ra trẻ mẫu giáo tiếp xúc sớm với đồ chơi tư duy toán học có kỹ năng tính toán vượt trội hơn so với bạn cùng lứa không tiếp xúc, khiến nhiều gia đình ưu tiên robot lập trình Botley, Sphero hay bộ LEGO Technic thay vì đồ chơi thủ công. Tuy nhiên, mặt trái cũng rõ: nhiều phụ huynh nhận xét trẻ lười vận động hơn và thiếu kết nối thực tế khi gắn chặt với màn hình.
Khuyến nghị chọn đồ chơi theo từng độ tuổi
Chuyên gia giáo dục Bùi Hương Giang khẳng định sự tăng trưởng của thiết bị điện tử là xu hướng tiêu dùng tất yếu, nhưng nhấn mạnh đồ chơi chỉ là công cụ — yếu tố quyết định vẫn là chất lượng tương tác giữa cha mẹ và con. Tạp chí JAMA Pediatrics (thuộc Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ — AAP) cho rằng đồ chơi không cấu trúc, bao gồm cả đồ chơi truyền thống, thúc đẩy khả năng sáng tạo và tư duy độc lập tốt hơn ở trẻ nhỏ so với đồ chơi điện tử định sẵn chức năng.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra khuyến cáo cụ thể: trẻ dưới 1 tuổi không tiếp xúc màn hình; trẻ 1–2 tuổi vận động ít nhất 180 phút mỗi ngày và giới hạn màn hình ở mức 0–1 giờ tùy độ tuổi; trẻ 3–4 tuổi không xem màn hình quá 1 giờ và cần ngủ đủ 10–13 giờ. Cập nhật tháng 1/2026 của AAP bổ sung: trẻ 2–5 tuổi chỉ được sử dụng màn hình khoảng 1 giờ vào ngày thường và tối đa 3 giờ cuối tuần, đồng thời bắt buộc có người lớn xem cùng với trẻ 18–24 tháng.
Về lựa chọn thực tế theo độ tuổi, các chuyên gia đề xuất: trẻ dưới 3 tuổi nên ưu tiên vật liệu tự nhiên như gỗ và vải để kích thích giác quan; trẻ 3–6 tuổi kết hợp đồ chơi vận động với trò chơi sáng tạo tự do; trẻ từ 6 tuổi trở lên có thể tiếp cận đồ chơi STEM có người lớn giám sát. Chiến lược “kệ tối giản” — chỉ để 3–5 món đồ chơi, luân phiên mỗi 2–3 ngày — giúp tránh quá tải thần kinh và tăng khả năng tập trung của trẻ.
Bác sĩ nhi khoa, Tiến sĩ Jane Healey, nhà nghiên cứu giáo dục sớm tại Mỹ, nhận xét trong báo cáo công bố tháng 1/2019: “Đồ chơi truyền thống không lỗi thời — chúng đang bị định giá thấp hơn giá trị thực sự.”
Hương Liên
