Tôm hùm và cá tra Việt Nam tiếp tục tăng trưởng tại Trung Quốc trong năm 2026, giúp kim ngạch hai mặt hàng đạt mức cao dù xuất khẩu cá tra sang Mỹ giảm vì thuế chống bán phá giá.
Theo số liệu Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) công bố giữa tháng 8/2026, tôm hùm Việt Nam thu về 585 triệu USD trong 6 tháng đầu năm, tăng 44,3% so với cùng kỳ, trong khi cá tra đạt 1,3 tỷ USD sau 7 tháng, tăng 10%. Trung Quốc chiếm 98,5% kim ngạch tôm hùm và 27,5% kim ngạch cá tra xuất khẩu của Việt Nam.
Bà Phùng Thị Kim Thu, chuyên gia của VASEP, cho biết nhu cầu tôm hùm Việt Nam tại Trung Quốc vẫn cao, chủ yếu phục vụ nhà hàng, quà biếu và tiệc lễ. Đây là những nhóm khách hàng ít chịu tác động từ các biến động kinh tế thông thường.
Khoảng trống nguồn cung mở thêm cơ hội
Đà tăng của tôm hùm và cá tra gắn với những thay đổi trong thị trường Trung Quốc. Nghề nuôi tôm hùm Việt Nam, tập trung chủ yếu ở Khánh Hòa và khu vực Phú Yên cũ, phát triển từ năm 2000 nhưng chỉ tăng tốc trong những năm gần đây; kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc từ 363,5 triệu USD năm 2024 đã lên khoảng 845 triệu USD năm 2025.
Trong khi đó, khối lượng cá tra Trung Quốc nhập khẩu tăng liên tục giai đoạn 2016-2022, sau đó chững lại nhưng vẫn duy trì quy mô lớn. Khi một số nguồn cung tôm hùm truyền thống như Canada, Mỹ và Australia gặp trở ngại về thuế quan hoặc thương mại, tôm hùm xanh Việt Nam có lợi thế nhờ khoảng cách địa lý gần, thời gian vận chuyển ngắn và khả năng cung ứng hàng sống.
Với cá tra, lợi thế về giá và sự phù hợp với phân khúc ăn uống phổ thông giúp sản phẩm đi sâu vào hệ thống nhà hàng, dịch vụ ăn uống Trung Quốc, theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP.
Dù vậy, đằng sau mức tăng tại Trung Quốc là sự đối lập với thị trường Mỹ. Ngày 12/8/2026, Bộ Thương mại Mỹ công bố kết quả cuối cùng đợt rà soát hành chính lần 21 (POR21) đối với thuế chống bán phá giá cá tra, trong đó mức thuế của Biển Đông tăng từ 0,29 lên 1 USD/kg, NTSF từ 0,07 lên 0,38 USD/kg, còn CASEAMEX và NAVICO từ 0,23 lên 0,84 USD/kg.
Cùng với thuế Section 301 ở mức 12,5%, xuất khẩu cá tra sang Mỹ trong 7 tháng đầu năm giảm 8%, riêng tháng 7 giảm 28%. Trái lại, trong tháng này, xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc tăng 15%, cho thấy sự dịch chuyển đáng chú ý giữa hai thị trường.
Sự đối lập cũng đặt ra vấn đề về mức độ phụ thuộc thị trường. Với tôm hùm, VASEP cảnh báo tôm hùm bông, dòng sản phẩm giá trị cao, gần như biến mất khỏi cơ cấu xuất khẩu sang Trung Quốc do yêu cầu về nguồn gốc giống F2 và quy định bảo vệ động vật hoang dã, trong khi Việt Nam chưa chủ động được nguồn giống nhân tạo.
Bà Lê Hằng cho rằng cơ hội của doanh nghiệp Việt hiện không chỉ nằm ở việc bán nhiều hơn, mà còn ở việc bán đúng sản phẩm cho từng khu vực. Theo đó, thủy sản sống có lợi thế tại miền Nam Trung Quốc, còn sản phẩm đông lạnh và tiện lợi phù hợp hơn với miền Bắc.
Khi một thị trường đang gánh phần lớn đầu ra, đà tăng xuất khẩu mở ra cơ hội nhưng cũng đặt ngành thủy sản trước yêu cầu phải chủ động hơn về sản phẩm, nguồn cung và thị trường.
Ngọc Duyên (tổng hợp)
