SAN FRANCISCO – Trận chiến pháp lý tại tòa án liên bang California tháng 5/2026 đã phơi bày khoảng cách lớn giữa tuyên bố công khai và lời khai trước tòa của tỉ phú Elon Musk về trí tuệ nhân tạo tổng quát. Thị trường lao động Mỹ ghi nhận 92.000 vị trí bị cắt giảm chỉ trong tháng 2/2026, giữa lúc các mô hình dự báo cảnh báo gần 100 triệu việc làm có nguy cơ biến mất trong thập kỷ tới.
Tại sự kiện Davos 2026, CEO xAI Elon Musk khẳng định trí tuệ nhân tạo tổng quát (Artificial General Intelligence – AGI) sẽ vượt trội hơn con người thông minh nhất vào cuối năm nay nhờ mô hình Grok 5 quy mô 6 nghìn tỉ tham số. Công ty xAI đang huấn luyện đồng thời tới bảy biến thể mô hình tại cụm siêu máy tính Colossus 2 ở Memphis, bang Tennessee, nơi được nâng cấp lên tới 1 triệu GPU NVIDIA H100. Song song đó, hơn 1.000 robot nhân hình Optimus đã được triển khai tại các nhà máy Tesla trên toàn cầu nhưng vấp phải hoài nghi lớn từ cả giới khoa học lẫn cổ đông khi chưa có bằng chứng về giá trị kinh tế thực sự.
Mốc thời gian AGI và sự phân cực giữa các chuyên gia
Elon Musk liên tục đẩy nhanh mốc thời gian dự báo AGI trong hai năm qua. Tại Davos 2026, ông thu hẹp cửa sổ thời gian và khẳng định cột mốc này sẽ đạt được vào cuối năm nay, dựa trên sự gia tăng đột biến về khả năng tính toán thông qua phần cứng và năng lượng giá rẻ. Musk lập luận rằng Grok 5 sắp tới có thể đại diện cho một dạng AGI sơ khai, vượt qua con người trong hầu hết các nhiệm vụ nhận thức.
Tuy nhiên, cộng đồng nghiên cứu AI vẫn chưa thống nhất về cả định nghĩa lẫn thời điểm đạt được AGI. Yann LeCun, nhà khoa học AI trưởng của Meta, gọi các dự báo ngắn hạn là “hoàn toàn nực cười”, cho rằng các mô hình hiện tại thiếu khả năng suy luận và hiểu biết về thế giới thực. Demis Hassabis, CEO Google DeepMind, dự đoán những đột phá có thể xảy ra trong thập niên 2030 nhưng kêu gọi sự thận trọng.
Nền tảng dự báo Metaculus, với sự tham gia của gần 2.000 chuyên gia, đưa ra xác suất 25% cho AGI vào năm 2029 và 50% vào năm 2033. Học giả Gary Marcus nhận xét rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (Large Language Model – LLM) đã chạm tới giới hạn của quy luật mở rộng (scaling laws) và không thể đạt được AGI nếu thiếu những thay đổi căn bản về kiến trúc. Andrej Karpathy, cựu giám đốc AI của Tesla, ước tính các tác nhân AGI hữu ích vẫn còn cách xa cả một thập kỷ.
Sự nén chặt của mốc thời gian dự báo AGI từ 50 năm xuống còn dưới 10 năm trong giai đoạn 2020–2026 phản ánh tốc độ phát triển chóng mặt của các thế hệ GPT-3, ChatGPT và GPT-4. CEO Anthropic Dario Amodei cũng đưa ra dự báo tham vọng khi cho rằng AI sẽ vượt con người ở hầu hết mọi lĩnh vực vào năm 2026 hoặc 2027. Cuộc tranh luận cho thấy khoảng cách sâu sắc giữa các CEO công nghệ (những người cần câu chuyện AGI để huy động vốn) và các nhà khoa học thực nghiệm tập trung vào những hạn chế kỹ thuật chưa thể giải quyết.
Grok 5 với 6 nghìn tỉ tham số và chiến lược mở rộng mô hình của xAI
Công ty xAI đang thực hiện một trong những chiến lược mở rộng mô hình quyết liệt nhất ngành công nghiệp, huấn luyện đồng thời tới bảy biến thể khác nhau. Grok 3, phát hành vào tháng 2/2025, đạt độ chính xác 89,7% trên thang đo MMLU nhờ kiến trúc Mixture-of-Experts (MoE) với 128 mạng lưới chuyên gia. Mô hình duy trì hiệu quả kích hoạt tham số ở mức 83% và hiệu suất năng lượng 17,8 petaFLOPs/watt, vượt trội so với mức 15,2 của Gemini Ultra. Quá trình huấn luyện sử dụng tới 13,4 nghìn tỉ token từ tài liệu khoa học, văn bản web và dữ liệu đối thoại chọn lọc.
Bước sang năm 2026, xAI tung ra Grok 4 với lượng dữ liệu huấn luyện gấp 100 lần so với Grok 2 và tính toán học tập tăng cường (reinforcement learning) gấp 10 lần bất kỳ mô hình nào khác. Grok 4 tích hợp cửa sổ ngữ cảnh 256K, tìm kiếm dữ liệu thời gian thực và khả năng tác nhân AI đa bước. Trên các bảng điểm học thuật, mô hình đạt 87–88% trong GPQA và dẫn đầu so với GPT-4o hay Claude 3.5 Sonnet. Trên thang đo ARC-AGI (thiết kế để kiểm tra khả năng đạt tới AGI), Grok 4 phá vỡ rào cản 10%.
Dự án tham vọng nhất hiện nay là Grok 5, dự kiến ra mắt quý 1/2026 với quy mô 6 nghìn tỉ tham số, vượt xa con số ước tính 1,76 nghìn tỉ của GPT-4. Mô hình được huấn luyện trên cụm siêu máy tính Colossus 2 tại Memphis, nơi đang nâng cấp từ 100.000 lên tới 1 triệu GPU NVIDIA H100 và kiến trúc Blackwell GB200 mới nhất. Musk nhận định Grok 5 có 10% cơ hội trở thành AGI đầu tiên trên thế giới, có khả năng khám phá các công nghệ và quy luật vật lý mới. Tuy nhiên, xAI vẫn đối mặt với hệ sinh thái nhà phát triển nhỏ hơn nhiều so với OpenAI và sự phụ thuộc vào dữ liệu từ nền tảng X.
Gần 100 triệu việc làm trước nguy cơ bị AI thay thế
Sự bùng nổ của AI đang tạo ra phân cực mạnh mẽ nhất trên thị trường lao động Mỹ trong một thế hệ. Những người lành nghề về AI kiếm được nhiều hơn 56% so với mặt bằng chung, trong khi mức lương của lao động trí thức tầm trung bị xói mòn nghiêm trọng. Khoảng cách lương giữa những người được AI hỗ trợ và những người bị AI thay thế có thể đạt tới 71 điểm phần trăm vào cuối năm 2026. Nghiên cứu từ Anthropic chỉ ra AI về lý thuyết có thể xử lý tới 94% các nhiệm vụ về máy tính và toán học, dù thực tế mới tự động hóa khoảng 33%.
Một mô hình dựa trên ChatGPT dự báo trí tuệ nhân tạo và tự động hóa có thể thay thế gần 100 triệu việc làm tại Mỹ trong mười năm tới. Các nhóm nghề chịu rủi ro cao nhất gồm 89% nhân viên phục vụ đồ ăn nhanh, 83% đại diện dịch vụ khách hàng và 64% kế toán. Ngay cả các vai trò quản lý cấp trung cũng nằm trong tầm ngắm khi các đợt tuyển dụng cho vị trí này giảm 42% so với mức đỉnh năm 2022, tính đến cuối năm 2025. Các báo cáo việc làm tháng 2/2026 ghi nhận nhà tuyển dụng tại Mỹ đã cắt giảm 92.000 vị trí, trong khi tỷ lệ thất nghiệp tăng lên mức 4,4%.
CEO Anthropic Dario Amodei cảnh báo AI có thể dẫn đến mất một nửa số việc làm trí thức cấp thấp, đẩy tỷ lệ thất nghiệp lên 10–20% trong vòng một đến năm năm tới. Nghiên cứu của McKinsey ghi nhận 51% tổ chức thừa nhận AI đang làm giảm nhu cầu đối với các vai trò mới vào nghề. Tỷ lệ thất nghiệp ở sinh viên tốt nghiệp đại học độ tuổi 23–27 tăng từ 3,25% năm 2019 lên 4,59% năm 2025. Các doanh nghiệp hiện ưu tiên tuyển dụng người đa năng thích ứng với công việc được AI tăng cường, thay vì chuyên gia hẹp trong các lĩnh vực dễ bị tự động hóa.
Trong kịch bản lạc quan, Musk dự đoán 10 tỉ robot vào năm 2040 sẽ cung cấp mọi hàng hóa và dịch vụ, mang lại kỷ nguyên “thu nhập cao phổ quát” cho tất cả mọi người. Tuy nhiên, nghiên cứu của McKinsey cho thấy thực tế quá độ đầy lo ngại với sự trỗi dậy của tầng lớp tinh hoa siêu giàu nắm giữ công nghệ, trong khi phần còn lại của xã hội phải đối mặt bất ổn việc làm.
Vụ kiện OpenAI phơi bày mâu thuẫn về tham vọng AGI của Musk
Vụ kiện tại tòa án liên bang California vào tháng 5/2026 không chỉ là tranh chấp pháp lý mà còn đặt dấu hỏi lớn về mức độ tin cậy của các tuyên bố AGI từ vị tỉ phú này. Dù thường xuyên cáo buộc OpenAI “đánh cắp một tổ chức từ thiện” và từ bỏ sứ mệnh phi lợi nhuận, Musk phải thừa nhận dưới lời thề rằng ông từng ủng hộ việc chuyển đổi OpenAI sang mô hình có lợi nhuận từ đầu năm 2016. Greg Brockman, Chủ tịch OpenAI, làm chứng rằng Musk từng bỏ ra khỏi một cuộc họp năm 2017 và đe dọa cắt tài trợ khi thảo luận về cổ phần không theo ý ông.
Mâu thuẫn nổi bật nhất liên quan trực tiếp đến tuyên bố AGI. Ngày 4/3/2026, Musk đăng trên X rằng “Tesla sẽ là một trong những công ty tạo ra AGI và có lẽ là công ty đầu tiên dưới dạng robot nhân hình”. Chưa đầy tám tuần sau, khi đối mặt cáo buộc khai man trước tòa, ông lại tuyên bố: “Chúng tôi không theo đuổi AGI ngay lúc này”. Khoảng cách giữa phát ngôn công khai trước hàng triệu người theo dõi và lời khai dưới tuyên thệ đã gây chấn động cho các cổ đông Tesla.
Khoản đầu tư cá nhân của Musk vào OpenAI cũng bị đặt dấu hỏi. Trong khi vị tỉ phú tuyên bố trên mạng xã hội đã đầu tư 100 triệu USD (khoảng 2.600 tỷ đồng), hồ sơ thực tế cho thấy số tiền chỉ là 38 triệu USD (khoảng 988 tỷ đồng). Ngoài ra, dù kiện OpenAI vì thiếu minh bạch, Musk thừa nhận rằng xAI đã sử dụng các mô hình của OpenAI để huấn luyện Grok thông qua phương pháp “chưng cất mô hình” (model distillation), một hành vi vi phạm điều khoản dịch vụ. Những mâu thuẫn này đặt ra câu hỏi: liệu các dự báo AGI của Musk phản ánh niềm tin khoa học thực sự hay chỉ là công cụ huy động vốn và nâng giá cổ phiếu.
Nút thắt năng lượng 70 MW cho cuộc đua AI
Nhu cầu năng lượng khổng lồ của các trung tâm dữ liệu AI đang trở thành rào cản hạ tầng nghiêm trọng nhất trên lộ trình đạt AGI. Việc phát triển Grok 3 đòi hỏi cụm 100.000 GPU NVIDIA H100 với mức tiêu thụ điện năng tối thiểu khoảng 70 MW, mỗi chip H100 tiêu tốn tới 700W điện năng đỉnh. Tại bang Utah, các dự án trung tâm dữ liệu có quy mô gấp đôi đảo Manhattan đã vấp phải phản đối dữ dội từ cộng đồng dân cư do lo ngại gánh nặng lưới điện và tác động môi trường.
Để giải quyết bài toán này, xAI đã đầu tư 430 triệu USD (khoảng 11.180 tỷ đồng) vào hệ thống pin lưu trữ Megapack của Tesla trong suốt năm 2025. Điều đáng chú ý là Tesla (công ty mà các cổ đông đang kiện Musk vì chuyển hướng nguồn lực sang xAI) lại chính là bên cung cấp năng lượng cho trung tâm dữ liệu của đối thủ cạnh tranh đó. Dự báo của IDC cho thấy chi tiêu tập trung vào AI toàn cầu sẽ vượt 300 tỉ USD (khoảng 7.800 nghìn tỷ đồng) vào năm 2026. Tình trạng thiếu hụt GPU đã đẩy giá các bộ tăng tốc lên cao, trong khi các công ty tiện ích điện lực phải đưa ra biểu giá đặc biệt cho những khách hàng tiêu thụ quy mô gigawatt.
Cuộc đua AI hiện tại có điểm tương đồng với bong bóng dot-com cuối thập niên 1990 khi hàng trăm tỉ USD được đổ vào hạ tầng mà chưa có mô hình kinh doanh bền vững. Phân tích hiệu quả năng lượng cho thấy Grok 3 cần 23kW cho mỗi 1.000 lượt suy luận, thấp hơn so với 27kW của Gemini và 31kW của GPT-4. Dù hiệu quả hơn, áp lực lên lưới điện khi mở rộng ra hàng triệu người dùng vẫn là bài toán chưa có lời giải. Một số chuyên gia đặt ra kịch bản rằng thiếu hụt năng lượng và lỗ hổng khoa học cơ bản có thể trì hoãn AGI sang tận sau năm 2040.
Robot Optimus và cuộc đua robot nhân hình toàn cầu
Tính đến ngày 28/01/2026, Tesla xác nhận đã triển khai hơn 1.000 đơn vị robot nhân hình Optimus trên khắp các cơ sở sản xuất toàn cầu, tập trung cao nhất tại Giga Texas. Đây là cột mốc đánh dấu sự chuyển dịch từ nguyên mẫu thí nghiệm sang quản lý lực lượng lao động robot nội bộ. Hệ thống bàn tay truyền động bằng gân đã giải quyết được rào cản kỹ thuật khó nhất: kết hợp sự bền bỉ với sự khéo léo. Tuy nhiên, tốc độ hoạt động của Optimus vẫn chậm hơn so với một công nhân lành nghề.
Thị trường robot nhân hình năm 2026 chứng kiến cạnh tranh khốc liệt từ nhiều đối thủ. Boston Dynamics giới thiệu phiên bản Atlas chạy điện hoàn toàn tại CES 2026 với 56 bậc tự do và khả năng nâng 50 kg, đang được thử nghiệm tại các nhà máy của Hyundai và Google DeepMind. Unitree (Trung Quốc) vận chuyển mẫu G1 với giá chỉ khoảng 16.000 USD (khoảng 416 triệu đồng), trở thành lựa chọn thực tế duy nhất cho bên thứ ba muốn sở hữu robot nhân hình ngay lập tức. Figure AI, được định giá 39 tỉ USD (khoảng 1.014 nghìn tỷ đồng), cũng triển khai robot Figure 02 trên dây chuyền sản xuất của BMW trong 11 tháng với hơn 1.250 giờ chạy thực tế. Các nhà sản xuất Trung Quốc chiếm tới 87% khối lượng xuất xưởng robot nhân hình toàn cầu trong năm 2025.
Dù vậy, Musk thừa nhận trong cuộc họp báo cáo kết quả kinh doanh quý 4/2025 rằng các đơn vị Optimus “chủ yếu để học tập và thu thập dữ liệu thay vì thực hiện các nhiệm vụ hiệu quả”. Hiện chưa có bằng chứng về việc Optimus thực hiện công việc có giá trị kinh tế thực sự hoặc các chỉ số hiệu suất công nghiệp được công bố. Tesla đã quyết định ngừng sản xuất dòng Model S và Model X tại nhà máy Fremont để chuyển đổi dây chuyền sang sản xuất Optimus, dự kiến từ tháng 7 hoặc tháng 8/2026.
Sự chậm trễ trong phần mềm tự chủ và rủi ro chuỗi cung ứng đất hiếm do căng thẳng Mỹ – Trung vẫn là rào cản có thể đẩy thời gian thương mại hóa đại trà sang giai đoạn 2028–2029. Musk đặt mục tiêu sản xuất 1 triệu đơn vị mỗi năm và tuyên bố Optimus sẽ đóng góp tới 80% giá trị tương lai của Tesla, nhưng khoảng cách giữa tầm nhìn và năng lực thực tế vẫn là ẩn số lớn nhất đối với các nhà đầu tư, khi phần cứng Hardware 3 trên xe Tesla đời trước 2023 đã bị chính Musk thừa nhận thiếu băng thông bộ nhớ để chạy tự lái không giám sát, trái ngược với lời hứa từ năm 2016.
Sen Vàng
