Đồng Nai – Kỹ thuật can thiệp mầm hoa nghịch vụ đang được hàng trăm nhà vườn áp dụng trên hơn 20.000 hecta sầu riêng toàn tỉnh. Năng suất đạt 40 tấn/ha, cao gấp đôi canh tác truyền thống, giúp nông dân né bão lũ và hạn mặn phức tạp từ cuối năm 2025 đến nay.
Làn sóng chuyển đổi kỹ thuật diễn ra mạnh mẽ tại các xã Cẩm Mỹ, Sông Ray, Xuân Quế, Xuân Định, Xuân Lộc và phường Hàng Gòn. Nhà vườn ứng dụng quy trình ép cây ra hoa sớm để né các đợt mưa trái mùa, sương muối và xâm nhập mặn. Nhờ đó, nhiều hộ ghi nhận mức thu nhập từ 300 triệu đồng đến hơn 5 tỷ đồng mỗi vụ.
Kỹ thuật trổ mắt cua là gì và vì sao trở thành chìa khóa thích ứng khí hậu
“Mắt cua” là tên gọi dân gian của những mầm hoa sơ khai vừa nhú ra từ nách lá hoặc dọc theo các cành bánh tẻ trên thân cây sầu riêng. Ở giai đoạn đầu, mầm có hình nụ tròn, bề mặt xù xì, màu xanh ngả nâu hoặc vàng nâu sáng, trông giống đôi mắt con cua đồng. Đây là cột mốc sinh lý bản lề, đánh dấu thời khắc cây hoàn tất sinh trưởng sinh dưỡng để chuyển sang giai đoạn sinh sản.
Từ cuối năm 2025 đến nay, thời tiết diễn biến cực đoan với bão lũ phức tạp, nắng nóng gay gắt đan xen các đợt lạnh bất thường. Đặc biệt, những trận mưa trái mùa lượng lớn đã làm đen và khô mầm hoa, ảnh hưởng nặng đến hàng loạt diện tích cây ăn trái. Mầm hoa sầu riêng đòi hỏi điều kiện lý tưởng với nhiệt độ 20-22°C và độ ẩm không khí 50-60%, bất kỳ sai lệch nào cũng khiến cây thất thu.
Trước bối cảnh đó, kỹ thuật trổ mắt cua nghịch vụ trở thành giải pháp cứu cánh. Bằng cách ép cây ra hoa sớm, nhà vườn né được mưa lạnh, sương muối và đợt xâm nhập mặn đỉnh điểm vào khoảng tháng 2-3 Âm lịch. Sau thu hoạch, cây sầu riêng được cắt tỉa cành, nhu cầu tiêu thụ nước giảm đáng kể, chi phí phục hồi vườn cũng thấp hơn.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, phương pháp này giúp bảo vệ tối đa độ bền vững cho vòng đời hơn 6 năm của vườn cây. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến lịch thời vụ cũ không còn phù hợp, việc chủ động mùa vụ được xem là hướng đi tất yếu của nền nông nghiệp bền vững.
Quy trình ba đợt can thiệp sầu riêng nghịch vụ
Để mầm hoa bung đồng loạt, cây cần được bón phân có hàm lượng lân cao như Lân Supe, Nung chảy, DAP (phân hỗn hợp đạm và lân) hoặc công thức 10-50, 10-60-10 trước khi tạo khô hạn từ 7-10 ngày. Sau thời gian siết nước kéo dài 7-14 ngày, mắt cua sẽ bắt đầu nhú rõ sau khoảng 20-30 ngày.
Tại thời điểm mắt cua sáng hoàn toàn và đạt chiều dài 1,0-1,5cm, nhà vườn tưới nhấp nước dưỡng ẩm với 20% lượng nước thông thường trong 15-20 phút ở ngày đầu. Lượng nước tăng lên 50% ở ngày thứ hai, ba và tưới bình thường từ ngày thứ tư trở đi. Quy trình tối ưu hóa năng suất sẽ trải qua ba đợt xử lý mầm và tỉa bông nghiêm ngặt.
Đợt 1, khi bộ lá cơi cuối đã già, nhà vườn phun tạo mầm lần 1 với công thức pha 1kg Lân 86, 2kg MKP (Mono Kali Phosphate) cùng 400 lít nước. Khi mắt cua đã nhú 20-25 ngày với chiều dài 5-7cm, công tác tỉa bông đợt 1 được thực hiện. Nhà vườn cắt bỏ toàn bộ chùm hoa mọc ngược, hoa ngoài tán hoặc trên cao, chỉ giữ lại các chùm cách nhau 20-30cm.
Để bảo vệ mầm non, bà con pha Lân đen 500ml, Canxi Bo 500ml cho 400 lít nước. Hỗn hợp này kết hợp với Nấm 3 màu Bio Metazin hoặc Colex nhằm ngăn ngừa nấm Phytophthora – tác nhân gây bệnh thối rễ, xì mủ trên sầu riêng – và các loại sâu bệnh châm chích.
Đợt 2, khoảng 7 ngày sau đợt 1, nhà vườn phun tạo mầm lần 2 với công thức tương tự để ép nụ phát triển đồng đều. Khi mắt cua được 45-50 ngày tuổi, bước vào giai đoạn chuẩn bị “thay áo” (giai đoạn chuyển màu vỏ nụ hoa), tỉa bông đợt 2 được thực hiện. Mỗi chùm chỉ giữ lại đúng 10-15 hoa to khỏe nhất, loại bỏ toàn bộ hoa nhỏ, còi cọc và cuống ngắn. Có thể bổ sung Amino 250ml hoặc các chất điều hòa sinh trưởng như GA3, Cytokinin với liều lượng vừa phải để mầm hoa vươn dài mập mạp.
Đợt 3, tùy thể trạng cây, có thể phun tạo mầm lần 3 hoặc 4 để bổ sung dưỡng chất. Trước khi hoa xổ nhụy – quá trình diễn ra sau 8-10 ngày từ lúc cụm hoa xuất hiện và kéo dài 4-6 ngày – đợt tỉa bông thứ ba hoàn tất. Công đoạn này loại bỏ triệt để các hoa dị dạng, ốm yếu còn sót trong cùng một chùm.
Nếu cây xuất hiện đọt non cạnh tranh dinh dưỡng, nhà vườn dùng MKP (0-52-34) kết hợp phân bón lá Kali cao chặn đọt ngay để hoa không bị “tháo khớp” – hiện tượng rụng cuống hàng loạt do mất cân bằng dinh dưỡng.
Những lá cờ đầu trong phong trào ứng dụng kỹ thuật
Phong trào chuyển đổi được khởi xướng mạnh mẽ từ nhiều năm trước bởi hàng loạt cá nhân và tập thể xuất sắc trên địa bàn.
Tại xã Sông Ray, Tổ hợp tác Sầu riêng Chính Đức ở ấp 7 do ông Trần Văn Đức làm Tổ trưởng được xem là lá cờ đầu ứng dụng công nghệ cao. Tổ hợp tác có 23 thành viên quản lý hơn 40 ha sầu riêng, trong đó 15 ha đang làm mã số vùng trồng xuất khẩu. Các thành viên mạnh dạn góp vốn mua máy bay không người lái để phun thuốc bảo vệ thực vật kịp thời cho mắt cua.
Riêng ông Trần Văn Đức sở hữu 5 ha, trong đó có 3 ha sầu riêng, nổi tiếng với sáng kiến ghép 3 gốc nuôi một thân. Mô hình này giúp cây bám rễ sâu chống gió bão và hút dinh dưỡng cực mạnh để nuôi mầm hoa. Từ thành công của ông Đức, ông Trần Văn Phong cùng ấp 7 đã mua 300 cây giống 3 gốc về phát triển. Tại cùng tổ hợp tác, ông Nguyễn Hữu Trung đang sở hữu hơn 10 ha cây ăn trái ứng dụng công nghệ tưới tự động qua điện thoại thông minh.
Tại xã Cẩm Mỹ, ông Đỗ Lương Ý áp dụng kỹ thuật thâm canh trên 5 ha với hơn 2.000 gốc sầu riêng giống Ri6 và Mong Thong suốt 10 năm qua. Vườn của ông liên kết với 6 hộ dân khác tạo thành mã vùng trồng rộng hơn 20 ha.
Tại xã Xuân Quế, ông Trần Quang Hiệp, Tổ trưởng Tổ hợp tác Cây sầu riêng xã Xuân Quế, đang áp dụng kỹ thuật hữu cơ từ năm 2018. Tổ hợp tác gồm 62 hộ với diện tích hơn 88 ha, sản lượng 1.100 tấn. Vườn sầu riêng DONA rộng 3,3 ha của ông Hiệp chính thức được cấp chứng nhận hữu cơ vào năm 2023.
Tại xã Xuân Định, Hợp tác xã Thương mại – Dịch vụ nông nghiệp Xuân Định do bà Đặng Thị Thúy Nga làm Giám đốc đã triển khai rộng rãi phương pháp mới. Khoảng 10 năm trước, nhận thấy chôm chôm và sầu riêng truyền thống kém hiệu quả, HTX vận động bà con chuyển đổi sang giống Ri6. Đến năm 2016, HTX triển khai dự án cánh đồng lớn 56,5 ha và đạt chứng nhận VietGAP năm 2017.
Hiện HTX Xuân Định có gần 200 xã viên, sở hữu 300 ha sầu riêng và 500 ha chôm chôm. Tiêu biểu có thành viên Nguyễn Vĩnh Thủy áp dụng canh tác chuẩn trên 3 ha, mỗi cây chỉ tuyển chọn giữ lại đúng 18-20 trái đạt chuẩn.
Tại phường Hàng Gòn, ông Ngô Thanh Phong ở ấp Đồi Rìu triển khai mô hình sầu riêng mini từ 8 năm trước trên diện tích 1 ha, hiện mở rộng với 2 ha giống DONA. Thay vì để cây cao tự nhiên, ông cắt ngọn ép cây chỉ cao 3,5m và đường kính tán 3,5m, giúp bảo vệ mắt cua và hoa khỏi đổ ngã do đồi dốc.
Hiệu quả kinh tế vượt trội so với canh tác truyền thống
Sự chênh lệch về năng suất và hiệu quả kinh tế giữa kỹ thuật can thiệp mắt cua hiện đại với phương thức canh tác truyền thống trên địa bàn là vô cùng rõ rệt.
Vườn sầu riêng truyền thống thường để cây cao hơn 10m, tán rộng 5-6m, khiến hoa dễ bị rụng do gió bão và rất khó quản lý sâu bệnh. Ngược lại, nhờ áp dụng mô hình mini kết hợp can thiệp mầm hoa, ông Ngô Thanh Phong trồng tới 270 cây/ha, nhiều hơn khoảng 130 cây so với canh tác cũ. Do được tuyển lựa khắt khe chỉ giữ lại 60 trái/cây, mỗi trái nặng 3,5-4kg, cây vẫn đạt 1,5-2 tạ/cây, đẩy năng suất lên 40 tấn/ha – tăng gần gấp đôi so với canh tác truyền thống.
Tại Hợp tác xã Xuân Định, năng suất bình quân luôn đạt 20-25 tấn/ha, có vườn lên tới 30-35 tấn/ha. Vườn sầu riêng ghép 3 gốc của ông Trần Văn Đức tạo nên kỳ tích khi 7 sào đất thu về 19 tấn quả, cao gấp 1,5 lần so với các vườn lân cận. Vườn của ông Đỗ Lương Ý duy trì ổn định mức 18-20 tấn/ha.
Về hiệu quả kinh tế, nông dân canh tác thuận vụ truyền thống thời gian qua nhiều khi mất trắng do mưa trái mùa làm hỏng mầm hoa. Điều kiện ẩm ướt tạo điều kiện cho nấm Colletotrichum gloeosporioides – tác nhân gây bệnh thán thư – tấn công hàng loạt vườn cây. Ngược lại, việc can thiệp ra mắt cua nghịch vụ dù làm chi phí đầu tư phân thuốc tăng thêm 30-40%, thậm chí gấp đôi, nhưng giúp giá bán tăng vọt gấp 2-3 lần so với chính vụ.
Mô hình tại xã Tân Phú của tỉnh Vĩnh Long là một điển hình tham chiếu đáng chú ý. Tại đây, bà Nguyễn Thị Thinh, bà Cao Thị Chiên, ông Lâm Văn Tân và ông Nguyễn Văn Đức nhờ xử lý nghịch vụ đã bán được giá 110.000 đồng/kg, thu lợi nhuận 300-400 triệu đồng, hoặc bán ở mức 90.000-130.000 đồng/kg.
Tại Đồng Nai, sự thịnh vượng thể hiện qua những con số ấn tượng. Hợp tác xã Xuân Định mang về thu nhập bình quân ước đạt 400 triệu đồng/ha/năm cho nông dân. Ông Trần Văn Đức thu lợi trên 500 triệu đồng một vụ. Đặc biệt, ông Đỗ Lương Ý với 5 ha sầu riêng xuất khẩu, bán giá 60.000 đồng/kg trong niên vụ 2023, thu về mức lãi ròng không dưới 5 tỷ đồng.
Những con số này cho thấy việc làm chủ kỹ thuật mắt cua đã giúp sầu riêng Đồng Nai vươn lên tầm cao mới. Sầu riêng nghịch vụ của tỉnh vừa thích ứng biến đổi khí hậu, vừa mang lại giá trị kinh tế bền vững cho nhà nông trên hơn 20.000 hecta cây ăn trái đặc sản.
Ngọc Duyên
