BIÊN HÒA – Tỉnh Đồng Nai đang thúc đẩy hàng trăm hộ nông dân áp dụng kỹ thuật ghép sầu riêng 3 gốc nuôi một thân trên vùng canh tác 25.000 ha, mở ra hướng tăng năng suất lên gấp 1,5 lần và kết nối trực tiếp với chuỗi xuất khẩu chính ngạch trị giá hàng tỷ USD. Các huyện Cẩm Mỹ, Định Quán và Xuân Lộc đã ghi nhận lợi nhuận thực tế từ 400 đến 900 triệu đồng mỗi ha, khẳng định vị thế của Đồng Nai là vùng sản xuất sầu riêng trọng điểm Đông Nam Bộ.
Ngày 12/12/2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai tổ chức hội thảo cấp tỉnh tại xã Sông Ray, huyện Cẩm Mỹ, thu hút hơn 100 nông dân cùng chuyên gia từ Trung tâm Nghiên cứu cây ăn quả miền Đông Nam Bộ và cán bộ Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp tỉnh tham dự. Sau khi tham quan thực tế vườn điển hình của ông Trần Văn Đức, hội thảo tập trung chuẩn hóa quy trình sầu riêng 3 gốc và đề ra lộ trình hình thành chuỗi liên kết xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản và EU. Đây là bước đi cụ thể trong chiến lược nâng tầm nông sản chủ lực của tỉnh theo hướng kinh tế nông nghiệp bền vững.
Kỹ thuật sầu riêng 3 gốc một thân vận hành ra sao
Mô hình sầu riêng 3 gốc nuôi một thân vận hành dựa trên cơ chế liền mô trong sinh lý thực vật. Ba cây con được trồng sát nhau theo hình tam giác đều với khoảng cách 30–40 cm, sau đó xử lý vát nêm thân tại điểm tiếp xúc và bó chặt lại. Các tế bào mô phân sinh tạo ra mô sẹo (callus), từ đó hình thành mạch dẫn xylem và phloem nối thông giữa ba gốc và thân chung trong khoảng 3–6 tháng.
Ba bộ rễ chùm dày đặc hấp thụ phân bón và nước hiệu quả hơn so với cây một gốc đơn lẻ, đồng thời thế đứng “kiềng ba chân” phân tán lực gió qua ba điểm bám, giúp cây chống chịu giông lốc và bão tốt hơn rõ rệt. Đây là ưu điểm sống còn trong bối cảnh thời tiết cực đoan ngày càng xuất hiện thường xuyên tại Đồng Nai.
Về phòng ngừa bệnh, nếu một gốc bị tổn thương do nấm bệnh hoặc côn trùng, hai gốc còn lại vẫn duy trì nguồn dinh dưỡng cho thân cây, ngăn chặn hiện tượng thắt cổ gốc từng gây chết cây hàng loạt ở nhiều vườn trong tỉnh. Hormone thực vật auxin tập trung tại vùng cắt kích thích tạo mô sẹo, trong khi cytokinin hỗ trợ phân chia tế bào, giúp vết ghép ổn định nhanh.
Năng suất thực tế từ các vườn áp dụng kỹ thuật này đạt bình quân 27–28 tấn/ha, gấp gần 1,5 lần so với vườn truyền thống. Để nâng cao chất lượng trái xuất khẩu, nông dân kết hợp thụ phấn nhân tạo thủ công từng bông, giúp trái to đều, tròn đẹp, ít méo mó, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường nhập khẩu. Quy trình canh tác sinh học, hạn chế phân bón hóa học vừa giảm chi phí sản xuất vừa bảo đảm sản phẩm không tồn dư hóa chất.
Hội thảo cấp tỉnh và khuyến nghị nhân rộng mô hình
Tại hội thảo ngày 12/12/2025, các cơ quan chuyên môn và lãnh đạo tỉnh đưa ra năm nhóm khuyến nghị triển khai mang tính hệ thống. Trước hết là chuyển đổi tư duy canh tác: khuyến khích nông dân chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, tập trung vào giá trị gia tăng và hiệu quả bền vững thay vì chạy theo diện tích.
Nhóm khuyến nghị thứ hai tập trung vào quy trình sạch. Các chuyên gia nhấn mạnh ưu tiên phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Đây vừa là điều kiện bảo vệ môi trường và kéo dài tuổi thọ vườn cây, vừa là yêu cầu bắt buộc để nông sản đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của các quốc gia nhập khẩu.
Về quản lý mã số vùng trồng (MSVT), hội thảo khuyến nghị tuân thủ nghiêm ngặt quy định của từng nước nhập khẩu, đặc biệt thị trường Trung Quốc, đồng thời ghi chép nhật ký sản xuất đầy đủ để phục vụ truy xuất nguồn gốc. Hội thảo cũng khuyến khích ứng dụng hệ thống tưới tiết kiệm và máy bay không người lái (drone) để phun thuốc, bón phân lá, giảm chi phí nhân công.
Lãnh đạo tỉnh đề nghị các địa phương phối hợp với doanh nghiệp và hợp tác xã hình thành chuỗi liên kết chặt chẽ, hạn chế tình trạng tranh mua tranh bán và phá vỡ hợp đồng khi giá cả biến động. Sở Nông nghiệp và Môi trường cam kết đồng hành tháo gỡ khó khăn về vốn, hỗ trợ thủ tục công nhận đạt chuẩn VietGAP và xúc tiến thương mại.
Kết quả kinh tế từ hàng trăm hộ nông dân tiên phong
Tại huyện Cẩm Mỹ – nơi được xem là cái nôi của mô hình – Tổ hợp tác sầu riêng Chính Đức tại xã Sông Ray hiện có 23 thành viên sản xuất trên hơn 40 hécta. Tính đến tháng 3/2024, toàn huyện đã có 13 vùng trồng được cấp mã số xuất khẩu với tổng diện tích hơn 461 ha, thuộc sở hữu của 309 hộ dân. Ngoài ra, 111 hộ nông dân tại xã Cẩm Mỹ đang hoàn thiện hồ sơ cho gần 159 ha sầu riêng.
Tại huyện Định Quán, xã Phú Hòa ghi nhận sau 3 năm tuyên truyền và vận động đã phát triển được 347 ha sầu riêng liên kết, trong đó khoảng 30 hộ với 60 ha đã thành lập hợp tác xã nông nghiệp chuyên canh sầu riêng. Tại huyện Xuân Lộc, Hợp tác xã Thương mại Dịch vụ nông nghiệp Xuân Định thực hiện cánh đồng lớn 56,5 ha cho 34 hộ ban đầu, nay đã nâng tổng diện tích đạt chuẩn VietGAP lên trên 120 ha.
Lợi nhuận từ mô hình rất cụ thể. Tại xã Xuân Định, mức bình quân đạt khoảng 400 triệu đồng/ha sau khi trừ chi phí; riêng ông Trần Văn Đức thu lãi khoảng 340 triệu đồng/ha trong vụ 2024–2025 và dự kiến đạt 500 triệu đồng/năm từ 3 ha ghép. Tại xã Phú Hòa, huyện Định Quán, có hộ đạt lợi nhuận lên tới 900 triệu đồng/ha vào năm 2024 khi giá bán tăng cao.
Chuỗi liên kết sầu riêng 3 gốc từ vườn đến xuất khẩu
Chuỗi liên kết giá trị sầu riêng tại Đồng Nai vận hành theo mô hình bốn nhà: Nhà nước, nhà nông, nhà khoa học và nhà doanh nghiệp. Toàn tỉnh hiện có hơn 200 chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ nông nghiệp với sự tham gia của trên 160 doanh nghiệp, hợp tác xã và gần 15.000 nông hộ.
Quy trình chuỗi bắt đầu từ việc thiết lập vùng nguyên liệu đạt chuẩn. Nông dân và các tổ hợp tác như Chính Đức, Xuân Định ký kết hợp đồng liên kết với doanh nghiệp đầu tàu, cam kết tuân thủ quy trình canh tác VietGAP hoặc GlobalGAP. Mỗi vườn được cấp mã số vùng trồng (MSVT) phục vụ kiểm soát dịch hại và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
Ở khâu thu hoạch và sơ chế, các doanh nghiệp như Công ty TNHH Xuất nhập khẩu thương mại Toàn Thắng và An Lộc Phát thực hiện bao tiêu trọn gói sản phẩm tại vườn. Riêng Công ty Toàn Thắng vận hành xưởng chế biến khoảng 150 công nhân, tiêu thụ từ 4.000 đến 6.000 tấn trái tươi mỗi vụ để cung cấp sầu riêng cấp đông quanh năm cho thị trường quốc tế.
Một đột phá trong vận hành chuỗi là cơ chế “luồng xanh” xuất khẩu, rút ngắn thời gian từ cơ sở đóng gói đến tay người tiêu dùng Trung Quốc xuống còn khoảng 95–100 giờ. Container được niêm phong hải quan nguyên vẹn, dán nhãn đầy đủ thông tin xuất xứ, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói bằng tiếng Anh hoặc tiếng Trung Quốc. Sầu riêng Đồng Nai đã góp phần vào kỷ lục xuất khẩu 2,1 tỷ USD của cả nước năm 2023; riêng tỉnh xuất khẩu chính ngạch chuyến đầu tiên gồm 20 container (khoảng 360 tấn) sang Trung Quốc, với kế hoạch nâng tổng lượng xuất khẩu lên 20.000 tấn từ các vùng trồng được cấp mã số.
Nguyễn Hương
