Từ cuối tháng 4/2026, giá sầu riêng Ri6 tại vườn ở Đồng Tháp và các tỉnh miền Tây lao dốc 46%, xuống còn 25.000–30.000 đồng/kg — đáy thấp nhất nhiều năm qua. Trong khi đó, sầu riêng sạch chuẩn kiểm định không dư lượng kim loại nặng vẫn được thu mua cao hơn thị trường tới 7.000 đồng/kg và bán lẻ tại TP.HCM từ 130.000–150.000 đồng/kg.
Nghịch lý này đang xảy ra tại vùng trồng sầu riêng trọng điểm cả nước trong cao điểm tháng 5/2026, khi nông dân ĐBSCL, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên đồng loạt vào vụ thu hoạch rộ giữa lúc xuất khẩu sang Trung Quốc tắc nghẽn nghiêm trọng vì quy định kiểm tra 100% lô hàng về chỉ tiêu Cadimi và Vàng O. Câu hỏi đặt ra là tại sao hàng đại trà ế ẩm trong khi sầu riêng sạch có truy xuất nguồn gốc vẫn đắt hàng, và người trồng cần làm gì để không bị bỏ lại phía sau.
Nguồn cung tăng đột biến, xuất khẩu tắc — hàng đại trà chịu thiệt nặng
Nguyên nhân cốt lõi khiến giá sầu riêng đại trà rơi xuống đáy là sự chênh lệch cung — cầu ngày càng giãn rộng. Các vùng chuyên canh tại ĐBSCL, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên cùng lúc vào vụ, đẩy nguồn cung lên cao trong khi đầu ra xuất khẩu bị thu hẹp mạnh. Theo số liệu Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc 4 tháng đầu năm 2026 chỉ đạt khoảng 20% kế hoạch, tương đương 35.000 tấn.
Phía Trung Quốc hiện siết chặt kiểm tra 100% lô hàng nhập khẩu, tập trung vào hai chỉ tiêu Cadimi và Vàng O. Tình trạng ùn ứ kéo dài tại cửa khẩu khiến hàng loạt lô không rõ nguồn gốc hoặc chờ kết quả kiểm nghiệm bị kẹt lại. Cạnh tranh gay gắt từ giống Monthong Thái Lan — vốn có chỗ đứng vững tại thị trường tỉ dân — càng làm bài toán tiêu thụ thêm khó. Nông dân trồng sầu riêng đại trà, không kiểm soát vật tư đầu vào, không chứng nhận chất lượng là nhóm chịu thiệt nặng nhất.
Sầu riêng sạch chuẩn kiểm định — lợi thế cạnh tranh bền vững
Ngược chiều thị trường chung, phân khúc sầu riêng sạch có truy xuất nguồn gốc tiếp tục ghi nhận sức mua ổn định. Tại TP.HCM, Ri6 loại 1 do Công ty UFO phân phối dao động 130.000–150.000 đồng/kg, Musang King chất lượng cao vượt 300.000 đồng/kg. Doanh nghiệp NNT sẵn sàng trả thêm 5.000–7.000 đồng/kg để bao tiêu vườn đạt kết quả kiểm định âm tính với hóa chất. Người tiêu dùng hiện ưu tiên tem truy xuất và chính sách hoàn tiền 100% nếu trái bị sượng hay cháy múi.
Để đạt chuẩn xuất khẩu chính ngạch, sầu riêng bắt buộc có mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và chứng nhận VietGAP hoặc GlobalGAP; đất và nước tưới phải kiểm định Cadimi định kỳ với ngưỡng không quá 0,05 mg/kg; mẫu trái phải được xác nhận tại các cơ sở kiểm nghiệm do Trung Quốc phê duyệt. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, khẳng định kiểm soát chất lượng từ gốc là con đường duy nhất nâng cao sức cạnh tranh quốc tế. Tín hiệu tích cực từ các thị trường khó tính — Mỹ tăng 107,5%, Hàn Quốc tăng 262%, Australia tăng 40,4% — cho thấy dư địa còn rất lớn nếu ngành hàng kiên định đi đúng hướng chất lượng.
Nhật Minh
