Từ “vùng trắng” năng lượng tái tạo, Bình Phước — nay là một phần của tỉnh Đồng Nai sau sáp nhập — đã vận hành 6 nhà máy điện mặt trời tổng công suất 850 MWp và thu hút hơn 1,17 tỷ USD vốn FDI vào lĩnh vực năng lượng sạch. Mục tiêu phía trước còn lớn hơn: 4.775 MWp vào năm 2030, trải dài từ điện mặt trời đến điện gió, sinh khối và điện rác.
Chưa đầy một thập kỷ, một vùng đất biên giới ít ai nghĩ đến chuyện điện tái tạo đã trở thành một trong những trung tâm năng lượng sạch lớn nhất Đông Nam Bộ. Đằng sau cuộc chuyển dịch đó là chỉ số bức xạ nhiệt 5,14 kWh/m²/ngày thuộc nhóm cao nhất cả nước, là khung chính sách thuế ưu đãi kéo dài 15 năm, là dòng vốn từ Nhật Bản, châu Âu hội tụ trên vùng đất rừng khộp từng bị xem là bạc màu. Câu hỏi không còn là “Bình Phước có thể làm được không” — mà là tốc độ nào để đến đích 4.775 MWp.
Bức xạ 5,14 kWh/m²/ngày — lợi thế tự nhiên hiếm có của vùng Bình Phước
Ít địa phương nào ở Việt Nam sở hữu điều kiện tự nhiên thuận lợi cho năng lượng tái tạo như vùng Bình Phước.
Các chuyên gia xếp địa bàn này vào nhóm 3 tỉnh có mức bức xạ nhiệt cao nhất cả nước, đạt bình quân 5,14 kWh/m²/ngày với số giờ nắng từ 2.400 đến 2.500 giờ mỗi năm. Đây là nền tảng vật lý không thể thay thế — không có công nghệ nào bù được nắng.
Lợi thế đó được nhân lên bởi quỹ đất phù hợp. Phần lớn diện tích quy hoạch là đất rừng khộp đã chuyển đổi sang cây công nghiệp nhưng thổ nhưỡng kém hiệu quả, đồng nghĩa thu hồi đất nhanh và ít tác động tiêu cực đến đời sống dân cư.
Kế hoạch phát triển điện mặt trời đến năm 2030 đạt tổng công suất 4.775 MWp, phân bổ theo ba giai đoạn: 2.791 MWp giai đoạn 2017–2020, thêm 882 MWp giai đoạn 2021–2025 và bổ sung tiếp 1.102 MWp giai đoạn 2026–2030. Để đáp ứng toàn bộ quy hoạch, tổng diện tích đất cần sử dụng có thể lên đến 5.000–6.000 ha, tập trung chủ yếu tại huyện Lộc Ninh — địa bàn biên giới nơi đất rừng khộp đang được chuyển hóa thành nguồn điện sạch.
Chuỗi siêu dự án Lộc Ninh — 850 MWp và 4.946 tỷ đồng
Nổi bật nhất trong bức tranh năng lượng sạch và tái tạo tại Bình Phước là chuỗi 5 nhà máy Lộc Ninh 1, 2, 3, 4, 5 do Tập đoàn Hưng Hải làm chủ đầu tư, tổng công suất giai đoạn 1 lên đến 850 MWp.
Chỉ riêng 200 MWp đầu tiên đã tiêu tốn 4.946 tỷ đồng vốn đầu tư. Kèm theo đó là tuyến đường dây 220kV Lộc Ninh – Bình Long 2 dài 29 km, xây dựng để bảo đảm truyền tải điện về lưới quốc gia. Khi cụm nhà máy đủ công suất, dự án này được kỳ vọng đóng góp hơn 400 tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách địa phương.
Tập đoàn Super Energy cũng ghi dấu ấn. Cụm Lộc Ninh 1, 2, 3 tổng công suất 550 MWp chính thức vận hành thương mại từ cuối tháng 12 năm 2020 — một mốc lịch sử với ngành năng lượng tái tạo Đông Nam Bộ.
Dòng vốn quốc tế không đứng ngoài. WWB Corporation (Nhật Bản) thuê 50 ha tại huyện Đồng Phú để xây nhà máy công suất từ 75 đến 100 MW. Công ty cổ phần thủy điện Thác Mơ được chấp thuận dự án 50 MWp, vốn đầu tư 1.300 tỷ đồng tại phường Phước Long. Tính đến cuối năm 2020, từ một “vùng trắng”, địa bàn này đã vận hành 6 nhà máy điện mặt trời mặt đất tổng công suất 850 MWp, cùng hàng loạt hệ thống điện áp mái tổng công suất 511 MWp.
Điện gió, sinh khối và điện rác — đa dạng hóa nguồn cung sạch
Điện mặt trời mới là chương đầu. Vùng Bình Phước đang đồng thời mở nhiều mặt trận khác để đa dạng hóa nguồn năng lượng tái tạo.
Về điện gió, Công ty JR Energy Co., Ltd (AISA) và Công ty TNHH Năng lượng tái sinh Trác Việt đề xuất nhà máy điện gió JR Tây Bình Phước công suất thiết kế lên đến 300 MW. Trong tổng diện tích khảo sát khoảng 6.000 ha, hai nhà đầu tư đã chọn lọc 106 ha tại huyện Phú Riềng để triển khai.
Điện sinh khối mở ra hướng khác, khai thác kho phụ phẩm nông lâm nghiệp khổng lồ. Tháng 2 năm 2022, Tập đoàn EREX (Nhật Bản) và Tập đoàn T&T ký kết biên bản ghi nhớ với chính quyền địa phương, dự kiến xây nhà máy công suất từ 100 đến 150 MW. Phía đối tác Nhật Bản nhận định thị trường nội địa đang sở hữu hơn 100 triệu tấn nguyên liệu sinh khối chưa được khai thác hiệu quả. DIVI Group cũng đang xúc tiến dự án nhà máy điện sinh khối tại xã Đa Kia, huyện Bù Gia Mập.
Về điện rác, Công ty TNHH MTV Greenity Hậu Giang đăng ký dự án tại xã Tân Hưng, huyện Hớn Quản, công suất phát điện từ 12 đến 15 MW, vốn đầu tư tạm tính 1.500 tỷ đồng. Vùng thu gom rác thải trải rộng bán kính lên đến 60 km tính từ vị trí nhà máy — đủ để giải bài toán chất thải cho cả một vùng rộng lớn thuộc tỉnh Đồng Nai mới.
Khung pháp lý ưu đãi — chìa khóa thu hút 1,17 tỷ USD vốn FDI
Những con số ấn tượng ở trên không xuất hiện trong chân không.
Về thuế thu nhập doanh nghiệp: miễn hoàn toàn trong 4 năm đầu, giảm 50% các năm tiếp theo và áp dụng thuế suất ưu đãi 10% kéo dài 15 năm. Doanh nghiệp FDI còn được miễn thuế xuất nhập khẩu cho nguyên vật liệu, linh kiện cấu thành tài sản cố định.
Kết quả đo được rõ ràng: hơn 356 tỷ đồng tiền thuê đất được miễn giảm cho 35 dự án, hơn 125,8 tỷ đồng thuế thu nhập hỗ trợ cho 134 doanh nghiệp. Chỉ số PCI tăng 0,81 điểm lên 7,07 điểm, giúp địa phương nhảy vọt 28 bậc từ vị trí 53 lên vị trí 25 toàn quốc.
Giai đoạn 2022–2024, địa phương thu hút 54 dự án trong nước tổng vốn 18.814 tỷ đồng và 105 dự án FDI với tổng vốn vượt 1,17 tỷ USD. Tại hội nghị công bố quy hoạch, địa phương trao giấy chứng nhận đăng ký cho 32 doanh nghiệp với tổng vốn cam kết 628,7 triệu USD.
Kinh tế xanh — từ cam kết COP26 đến kế hoạch hành động
Chuyển dịch năng lượng sạch và tái tạo tại Bình Phước không tách rời khỏi các cam kết vĩ mô của quốc gia.
Nghị quyết 24-NQ/TW ngày 7 tháng 10 năm 2022 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế vùng Đông Nam Bộ đặt tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn làm trọng tâm chiến lược. Cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 của Thủ tướng Chính phủ tại COP26 năm 2021 bổ trợ thêm lực đẩy chính sách.
Ông Sergio Pereira da Silva, Phó Chủ tịch Tiểu ban Phát triển Xanh thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu (EuroCham), đánh giá cao Kế hoạch hành động tăng trưởng xanh giai đoạn 2024–2030, coi đây là tiền đề vững chắc cho nền kinh tế dựa vào công nghiệp sạch.
Tác động đến từng hộ dân — từ hóa đơn tiền điện đến kinh tế tuần hoàn
Chuyển dịch năng lượng không chỉ là bài toán megawatt. Nó thay đổi đời sống người dân theo những cách rất cụ thể, phù hợp với mục tiêu kinh tế xanh mà Kế hoạch hành động đã đặt ra.
Ở cấp hộ gia đình, hệ thống Hybrid 8 kWp kết hợp lưu trữ 15 kWh giúp khách hàng giảm khoảng 2 triệu đồng mỗi tháng trên hóa đơn tiền điện, thời gian hoàn vốn chỉ khoảng 3 năm. Năm 2020, đã có 3.156 khách hàng cá nhân và tổ chức lắp điện mặt trời áp mái, tổng công suất 511.053 kWp.
Ở cấp doanh nghiệp, kinh tế tuần hoàn hiện ra trong từng con số cụ thể. Nhà máy Xi-măng Bình Phước tại xã Thanh Lương đồng xử lý từ 150 đến 250 tấn rác thải công nghiệp mỗi ngày, nâng tỷ lệ nhiên liệu thay thế lên 25–30% tổng nhiệt năng nung clinker. Toàn địa bàn vận hành 9 nhà máy xử lý chất thải rắn công nghiệp và nguy hại, tổng công suất 5.000 tấn mỗi ngày. Ngành cao su với hơn 245.000 ha, sản lượng khoảng 400.000 tấn/năm, đạt tỷ lệ 100% doanh nghiệp quy mô lớn có hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn. Công ty TNHH MTV Cao su Bình Long năm 2024 tiêu thụ hơn 19.000 tấn mủ, đạt kim ngạch xuất khẩu 12,95 triệu USD và tổng doanh thu 1.086 tỷ đồng.
Bình Phước chứng minh một điều: khi bức xạ nhiệt 5,14 kWh/m²/ngày gặp đúng chính sách, “vùng trắng” có thể trở thành trung tâm năng lượng sạch trong chưa đầy một thập kỷ. Mục tiêu 4.775 MWp năm 2030 vẫn còn ở phía trước — nhưng hành trình đã có một khởi đầu không thể phủ nhận.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Tổng công suất và mức vốn đầu tư ban đầu của cụm nhà máy điện mặt trời Lộc Ninh là bao nhiêu?
Cụm 5 nhà máy Lộc Ninh 1, 2, 3, 4, 5 do Tập đoàn Hưng Hải làm chủ đầu tư có tổng công suất giai đoạn 1 lên đến 850 MWp. Riêng 200 MWp đầu tiên tiêu tốn 4.946 tỷ đồng vốn đầu tư, kèm tuyến đường dây 220kV Lộc Ninh – Bình Long 2 dài 29 km để truyền tải điện về lưới quốc gia.
Bức xạ nhiệt tại vùng Bình Phước đạt mức nào để được xem là lợi thế hàng đầu Việt Nam?
Bình Phước là một trong 3 tỉnh có bức xạ nhiệt cao nhất cả nước: bình quân 5,14 kWh/m²/ngày, số giờ nắng từ 2.400 đến 2.500 giờ mỗi năm — điều kiện lý tưởng để phát triển năng lượng sạch và tái tạo quy mô lớn.
Doanh nghiệp đầu tư năng lượng sạch tại Bình Phước được ưu đãi thuế thu nhập như thế nào?
Miễn hoàn toàn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 4 năm đầu, giảm 50% các năm tiếp theo, áp dụng thuế suất ưu đãi 10% trong 15 năm. Doanh nghiệp FDI còn được miễn thuế xuất nhập khẩu cho nguyên vật liệu, linh kiện tạo thành tài sản cố định.
Tập đoàn Super Energy đưa cụm nhà máy điện mặt trời Lộc Ninh vào vận hành khi nào và công suất là bao nhiêu?
Cụm Lộc Ninh 1, 2, 3 do Tập đoàn Super Energy làm chủ đầu tư, tổng công suất 550 MWp, chính thức vận hành thương mại từ cuối tháng 12 năm 2020 — trở thành một trong những mốc lịch sử của ngành năng lượng tái tạo Đông Nam Bộ.
Dự án nhà máy điện rác tại huyện Hớn Quản có quy mô và vùng thu gom nguyên liệu ra sao?
Dự án do Công ty TNHH MTV Greenity Hậu Giang đăng ký tại xã Tân Hưng, huyện Hớn Quản có công suất phát điện từ 12 đến 15 MW, vốn đầu tư tạm tính 1.500 tỷ đồng. Vùng thu gom rác thải trải rộng bán kính lên đến 60 km tính từ vị trí nhà máy.
Phương Nguyễn
