HÀ NỘI — Chính phủ ban hành Nghị định 90/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, quy định phạt tiền từ 7 đến 30 triệu đồng và tước chứng chỉ hành nghề đối với các hành vi chẩn đoán, tiết lộ giới tính thai nhi hoặc thực hiện phá thai vì mục đích chọn lọc giới tính. Đây là chế tài mạnh nhất từ trước đến nay trong lĩnh vực kiểm soát lựa chọn giới tính trước sinh tại Việt Nam.
Nghị định được ban hành trong bối cảnh tỉ số giới tính khi sinh của Việt Nam liên tục tăng, từ 109,5 bé trai/100 bé gái vào năm 2021 lên 110,7 bé trai/100 bé gái vào năm 2024 — vượt xa ngưỡng cân bằng tự nhiên dưới 109. Nếu xu hướng này không được kiểm soát, các chuyên gia nhân khẩu học cảnh báo Việt Nam có thể dư thừa 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15-49 vào năm 2034 và lên đến 2,5 triệu người vào năm 2059. Tình trạng mất cân bằng tập trung nặng nhất ở khu vực Đồng bằng sông Hồng, trong đó tỉnh Bắc Ninh ghi nhận tỉ lệ 119,6 và tỉnh Phú Thọ ghi nhận 118,5 bé trai/100 bé gái.
Mức phạt tiền được phân tầng theo từng hành vi
Theo Điều 98 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, khung xử phạt được xây dựng tương ứng với mức độ vi phạm của từng nhóm đối tượng. Cá nhân dùng bói toán để xác định giới tính thai nhi bị phạt từ 5 đến 7 triệu đồng. Thai phụ tự nguyện phá thai vì lý do chọn lọc giới tính chịu mức phạt tương đương, từ 5 đến 7 triệu đồng.
Người hành nghề y sử dụng siêu âm, xét nghiệm hoặc bắt mạch nhằm cung cấp thông tin giới tính cho thai phụ bị phạt từ 7 đến 15 triệu đồng. Người dùng vũ lực ép buộc phá thai bị phạt từ 15 đến 20 triệu đồng. Mức phạt cao nhất — từ 25 đến 30 triệu đồng — áp dụng cho bác sĩ trực tiếp thực hiện thủ thuật phá thai khi xác định rõ mục đích chọn giới tính.
Cơ sở y tế đối mặt với nguy cơ tước giấy phép hoạt động
Bên cạnh phạt tiền, Nghị định 90/2026/NĐ-CP bổ sung hình thức xử phạt bổ sung là tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề. Bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi qua siêu âm bị tước chứng chỉ hành nghề từ 1 đến 3 tháng. Cơ sở cung cấp thuốc hoặc chỉ định phương pháp loại bỏ thai nhi khi xác định thai phụ có mục đích chọn lọc giới tính bị tước chứng chỉ hành nghề từ 3 đến 6 tháng.
Trường hợp bác sĩ trực tiếp can thiệp phá thai vì mục đích này, thời gian tước chứng chỉ hành nghề kéo dài từ 6 đến 12 tháng. Cơ sở kinh doanh dược vi phạm quy định cung ứng thuốc phá thai đối mặt với nguy cơ đình chỉ hoạt động từ 1 đến 3 tháng.
Nguyên nhân sâu xa của tình trạng lựa chọn giới tính trước sinh được các chuyên gia nhân khẩu học xác định là tâm lý ưa chuộng con trai theo quan niệm Nho giáo còn phổ biến ở nhiều gia đình, đặc biệt tại vùng Đồng bằng sông Hồng.
Nguyễn Hương
