Nghiên cứu Rotterdam theo dõi 15.000 người trong hơn 5 năm cho thấy mỗi ly cà phê bổ sung mỗi ngày giúp chỉ số lọc cầu thận tăng 0,84 mL/phút/1,73 m2, lợi ích rõ nhất ở người trên 70 tuổi và người béo phì. Phát hiện này được các nhà khoa học tại Đại học Wageningen (Hà Lan) và Đại học Toronto (Canada) công bố sau loạt khảo sát độc lập kéo dài từ 4 đến 24 năm.
Theo dữ liệu từ hai nhóm nghiên cứu, chỉ số độ lọc cầu thận ước tính — eGFR (estimated Glomerular Filtration Rate) — thường giảm tự nhiên theo tuổi với tốc độ trung bình 4,92 mL/phút/1,73 m2 trong mỗi 5,4 năm. Kết quả phân tích công bố tại diễn đàn khoa học quốc tế về thận học cho thấy nhóm duy trì thói quen uống cà phê đều đặn có tốc độ suy giảm eGFR chậm hơn rõ rệt so với nhóm không uống, với hiệu số 0,84 mL/phút/1,73 m2 cho mỗi ly bổ sung hằng ngày. Trước đó, phần lớn nghiên cứu về cà phê chỉ tập trung vào tim mạch và chuyển hóa, chưa đánh giá hệ thống tác động lên chức năng lọc thận theo thời gian dài.
Uống cà phê có tốt cho thận không — con số nói gì
Các phân tích tổng hợp ghi nhận tiêu thụ 2-3 tách cà phê mỗi ngày giúp giảm 17% nguy cơ suy thận cấp và 18% rủi ro bệnh thận giai đoạn cuối so với nhóm không uống. Rủi ro mắc bệnh thận mạn tính giảm 14% (RR 0,86) và nguy cơ albumin niệu — dấu hiệu tổn thương thận sớm phát hiện qua xét nghiệm nước tiểu — giảm 19%.
Cơ chế được lý giải qua tác dụng lợi tiểu tự nhiên của caffeine: chất này kích thích thận đào thải muối và nước dư thừa, từ đó tăng tốc độ lọc máu. Caffeine kích thích hệ thần kinh giao cảm làm tăng huyết áp ngắn hạn, nhưng ngay sau đó tác dụng lợi tiểu lại giúp hạ áp thông qua việc giảm lượng dịch lưu thông trong cơ thể.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu Đại học Toronto cảnh báo khoảng 50% dân số mang biến thể rs762551 của gen CYP1A2 khiến quá trình chuyển hóa caffeine diễn ra chậm hơn bình thường. Đối với nhóm này, nếu uống hơn 3 tách mỗi ngày, nguy cơ rối loạn chức năng thận tăng 2,7 lần và khả năng tăng huyết áp tăng 2,8 lần so với người có gen chuyển hóa nhanh.
Bệnh thận có uống cà phê được không và những lưu ý quan trọng
Các bác sĩ chuyên khoa thận khẳng định bệnh nhân suy thận mạn (CKD) cần thận trọng đặc biệt với thói quen uống cà phê buổi sáng khi chưa ăn. Khi dạ dày rỗng, caffeine được hấp thụ vào máu nhanh hơn, dễ gây tăng huyết áp đột ngột — yếu tố vừa là nguyên nhân, vừa là biến chứng nghiêm trọng đẩy nhanh tiến triển của bệnh thận.
Caffeine còn làm tăng bài tiết canxi, magie, natri và clorua qua nước tiểu do giảm khả năng tái hấp thu tại ống thận. Với bệnh nhân đã phải kiểm soát nghiêm ngặt lượng kali và natri, sự mất cân bằng điện giải cấp tính này có thể gây nguy hiểm trực tiếp. Việc thêm đường, kem hoặc siro vào cà phê buổi sáng lúc bụng đói còn đưa thêm các thành phần gây viêm vào cơ thể, đồng thời làm giảm lợi ích của các chất chống oxy hóa tự nhiên trong hạt cà phê nguyên chất.
Các chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng nhấn mạnh chăm sóc dinh dưỡng cho bệnh nhân thận cần được cá nhân hóa theo từng giai đoạn CKD, bởi liều lượng caffeine an toàn cho người CKD giai đoạn 2 và giai đoạn 4 có thể chênh lệch đáng kể.
Nhật Minh
