TP.HCM – Tội phạm ma túy ngày càng lợi dụng dịch vụ giao hàng công nghệ để vận chuyển chất cấm, đẩy nhiều tài xế vào vòng lao lý, trong đó có người lĩnh án tử hình, chung thân nhưng cũng có trường hợp được xác định vô tội vì không biết hàng hóa mình chở là ma túy.
Giai đoạn 2022-2024, các vụ án ma túy tại TP.HCM tăng mạnh cả về số vụ lẫn số bị can, kéo theo tình trạng lợi dụng xe công nghệ để vận chuyển chất cấm ngày càng phổ biến. Theo kiến nghị của Viện KSND TP.HCM, hơn 350 trường hợp liên quan đến xe công nghệ đã được ghi nhận, trong đó hơn 70 vụ tài xế được xác định hoàn toàn không biết mình đang giao ma túy.
Tội phạm không còn giao dịch trực tiếp mà chia nhỏ từng công đoạn, sử dụng tài khoản ảo và nhiều điểm trung chuyển để che giấu dấu vết. Ma túy thường được cất trong quần áo, thực phẩm, mỹ phẩm hoặc hộp quà, khiến tài xế rất khó phát hiện nếu thiếu cảnh giác.
Ranh giới giữa vô tội và đồng phạm nằm ở nhận thức
Theo ThS Ngô Minh Tín, học viên Trường Đại học Kinh tế – Luật (Đại học Quốc gia TP.HCM), yếu tố quyết định trách nhiệm hình sự không phải hành vi giao hàng đơn thuần mà là tài xế có biết hoặc buộc phải biết hàng hóa mình vận chuyển là ma túy hay không. Đây cũng là vấn đề khó chứng minh nhất khi các đường dây được tổ chức theo mô hình phân tầng, người gửi, người nhận và người vận chuyển hầu như không quen biết nhau.
Thực tế cho thấy hậu quả pháp lý rất khác nhau tùy từng trường hợp. Phạm Văn Trung biết rõ đang vận chuyển 4,9kg ma túy để nhận 10 triệu đồng tiền công nên bị tuyên án tử hình, trong khi Hoàng Đại Dương và Vũ Văn Phôn nhận 5 triệu đồng để chở 1,82kg ma túy và bị tuyên án chung thân.
Cảnh giác là lá chắn đầu tiên của tài xế công nghệ
Ở chiều ngược lại, tài xế HNL không bị xử lý hình sự sau khi cơ quan điều tra xác định không có căn cứ chứng minh biết trước trong kiện hàng có gần 1kg ma túy đá. Người gửi là Hồ Văn Tây sau đó bị tuyên án tử hình, cho thấy pháp luật phân định trách nhiệm dựa trên nhận thức và chứng cứ cụ thể.
Không ít tài xế còn góp phần hỗ trợ lực lượng chức năng đấu tranh với tội phạm. Tháng 10/2023, tài xế Lalamove Lê Mỹ T. chủ động trình báo khi phát hiện dấu hiệu bất thường trong kiện hàng, giúp công an thu giữ hơn 700 gam ma túy và lần ra đối tượng cất giữ gần 38kg ma túy các loại.
Viện KSND TP.HCM đánh giá việc giám sát trên các nền tảng giao hàng vẫn còn hạn chế, trong khi cơ chế phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ quan chức năng chưa thật sự chặt chẽ. Cơ quan này kiến nghị UBND TP.HCM chỉ đạo các đơn vị tăng cường xác minh danh tính, xây dựng đường dây nóng tiếp nhận phản ánh và nghiên cứu bổ sung quy định riêng đối với hoạt động vận tải bằng xe mô tô công nghệ.
Nguyễn Hương (tổng hợp)
