QUẢNG NINH – Hai cây chè khoảng 120 năm tuổi trên dãy Quảng Nam Châu, xã Đường Hoa vừa được trao Bằng công nhận Cây Di sản Việt Nam, mở thêm cơ hội bảo tồn và phát huy giá trị vùng chè lâu đời của địa phương.
Lễ trao bằng diễn ra trong khuôn khổ Lễ hội Trà Đường Hoa 2026, tổ chức ngày 8 và 9/8 với chủ đề “Trà Đường Hoa – Vươn xa từ hương rừng, vị biển”. Hai cây chè được phát hiện tại khu vực rừng phòng hộ Trúc Bài Sơn, thôn Lý Quáng, mang giá trị về lịch sử, văn hóa, khoa học và sinh thái.
Ông Trần Đức Dũng, Chủ tịch UBND xã Đường Hoa, cho rằng đây là những cá thể có giá trị đặc biệt. Cùng với lễ vinh danh, lễ hội còn tổ chức hội thi hái chè, sao chè thủ công, thu hút người dân và du khách tới cánh đồng chè thôn Đường Hoa Cương.
Câu chuyện về những cây chè cổ bắt đầu từ cuối tháng 7, khi UBND xã Đường Hoa khảo sát và phát hiện ba cây trên dãy Quảng Nam Châu. Hai cây có chu vi gốc 85-95cm sau đó được đề nghị công nhận Cây Di sản Việt Nam.
Từ lối mòn của người dân thôn Tài Chi, đoàn khảo sát tiếp tục tiến vào khu rừng nguyên sinh ở độ cao 300-480m so với mực nước biển và phát hiện một quần thể chè rừng lớn hơn nhiều. Hàng trăm cây được ghi nhận, trong đó cây lớn nhất có chu vi gốc tới 120cm, cao gần 10m; toàn bộ khu vực được đánh số, định vị GPS để lập bản đồ phân bố phục vụ nghiên cứu.
Đường Hoa vốn là vùng chè lớn nhất tỉnh Quảng Ninh, hình thành từ các nông trường quốc doanh cách đây 65 năm. Sau điều chỉnh địa giới hành chính, xã hiện có khoảng 220ha chè đang khai thác, tạo nền tảng cho việc định vị lại giá trị lịch sử của cây chè bản địa và triển khai Đề án phát triển, nâng cao giá trị, sức cạnh tranh vùng chè Đường Hoa giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2040.
Nếu hai cây chè ở thôn Lý Quáng đã được công nhận, quần thể hàng trăm cây tại thôn Tài Chi vẫn đang chờ đánh giá đầy đủ. Ông Hồ Đức Quang, Bí thư Đảng ủy xã Đường Hoa, cho rằng phát hiện này là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục khảo sát khoa học, khoanh vùng bảo vệ và xây dựng hồ sơ bảo tồn nguồn gen.
Một cây chè có chu vi gốc 120cm cần vòng tay của hai người trưởng thành mới ôm xuể, cho thấy kích thước đáng chú ý của những cây chè tồn tại giữa rừng. Quần thể gần như biệt lập với tác động của con người tại Tài Chi cũng được xem là nguồn vật liệu quý cho công tác chọn, tạo giống trong bối cảnh nhiều giống chè lâu năm ở các vùng trồng khác có dấu hiệu thoái hóa, giảm năng suất.
Với Đường Hoa, việc phát hiện thêm quần thể chè cổ đặt ra yêu cầu vừa bảo vệ nguồn gen, vừa tính toán cách phát huy giá trị của vùng chè. Khi hồ sơ bảo tồn tại Tài Chi hoàn tất, những cây chè lâu năm giữa rừng có thể tiếp tục mở rộng câu chuyện về lịch sử và giá trị của vùng chè Đường Hoa.
Ngô Viên (tổng hợp)
