Sản lượng sầu riêng Việt Nam năm 2026 ước đạt 2,08 triệu tấn, trong khi giá thu mua tại vườn đang giảm mạnh dù kim ngạch xuất khẩu có thể vượt 4 tỷ USD.
Theo báo cáo của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp tại cuộc họp chiều 10/8 do Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì, diện tích sầu riêng cả nước hiện khoảng 200.000ha, gấp đôi quy hoạch ban đầu. Trong 7 tháng đầu năm, Việt Nam thu hoạch 768.000 tấn, xuất khẩu 493.000 tấn sang hơn 20 quốc gia, đạt gần 951 triệu USD, tăng 31% so với cùng kỳ, trong đó Trung Quốc chiếm 871,8 triệu USD.
Khoảng 1,3 triệu tấn sầu riêng còn lại dự kiến thu hoạch trong 5 tháng cuối năm, đúng thời điểm thị trường có dấu hiệu chững giá. Điều này đặt ngành hàng trước áp lực cung vượt cầu khi bước vào cao điểm thu hoạch tại Tây Nguyên.
Diện tích tăng nhanh, giá sầu riêng chịu sức ép
Từ khi được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc vào tháng 7/2022, sầu riêng nhanh chóng trở thành cây trồng mang lại thu nhập cao cho nông dân, có thời điểm đạt hơn 1 tỷ đồng/ha. Sức hấp dẫn này khiến diện tích tăng nhanh, phần lớn mang tính tự phát và vượt xa quy hoạch được phê duyệt.
Hiện cả nước có 1.201 mã số vùng trồng đang hoạt động, trong khi hơn 1.100 mã số khác chờ Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) phê duyệt. Ngày 31/7, Chính phủ ban hành Nghị quyết 36/2026/NQ-CP nhằm đơn giản hóa thủ tục cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, qua đó xử lý phần tồn đọng trước cao điểm thu hoạch tại Tây Nguyên từ tháng 8 đến tháng 10.
Trong nước, giá sầu riêng cũng đã quay đầu giảm. Riêng tháng 7, sầu riêng Ri6 loại đẹp còn 44.476 đồng/kg, giảm 1.286 đồng/kg so với tháng trước; Monthong còn 70.762 đồng/kg, giảm 8.524 đồng/kg.
Đây là diễn biến khiến các cơ quan quản lý phải cảnh báo về nguy cơ phát triển thiếu kiểm soát trong bối cảnh sản lượng tiếp tục tăng.
Nghịch lý của ngành hàng là kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng hai chữ số, nhưng người trồng và doanh nghiệp thu mua lại chịu sức ép giảm giá ngay trong chính vụ. Khoảng 90% sản lượng xuất khẩu phụ thuộc vào Trung Quốc, trong khi sầu riêng Việt Nam phải cạnh tranh với Thái Lan, Malaysia và những đối thủ mới như Philippines, Campuchia.
Tại Đắk Lắk, địa phương chiếm sản lượng lớn nhất cả nước, ông Đỗ Hữu Huy, Chủ tịch UBND tỉnh, cho rằng nếu không cập nhật, chuẩn hóa và số hóa đầy đủ dữ liệu mã số vùng trồng để kết nối hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia, nguy cơ bị cảnh báo, tạm dừng hoặc thu hồi mã số là hiện hữu. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của địa phương, doanh nghiệp và người trồng.
Từ ngày 7/8 đến 7/9, Đắk Lắk triển khai chiến dịch cao điểm “30 ngày đêm” nhằm hoàn tất hàng trăm mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu ngành nông nghiệp rà soát, quản lý chặt diện tích và không để xảy ra tình trạng “đua nhau” mở rộng vùng trồng. Ông đồng thời nhấn mạnh, nếu không xây dựng được thương hiệu và nâng chất lượng, sầu riêng Việt Nam về lâu dài sẽ khó cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Sản lượng tăng giúp sầu riêng Việt Nam có thêm dư địa xuất khẩu, nhưng khi nguồn cung ngày càng lớn, bài toán giữ giá trị cho người trồng cũng trở nên cấp thiết hơn.
Thiện Tâm (tổng hợp)
