Tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành được thiết kế tốc độ tối đa 120km/h, công suất gần 47.000 khách mỗi giờ và dự kiến khởi công dịp Quốc khánh 2/9. Nghịch lý là dự án hơn 5 tỷ USD được xác định cấp bách nhưng lại sử dụng cơ chế BT, trong đó nhà đầu tư được thanh toán bằng quỹ đất kết hợp ngân sách.
Theo báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED), tuyến dài khoảng 46,4-47,7km, kết nối phía đông ga Thủ Thiêm với depot Cẩm Đường. Trong đó, khoảng 34,5km đi trên cao, 11km đi ngầm, phần còn lại là đoạn chuyển tiếp và đi trên mặt đất.
Toàn tuyến có 18 nhà ga, gồm 16 ga trên cao và 2 ga ngầm, chưa tính ga Thủ Thiêm. Giai đoạn một dự kiến xây 14 ga, gồm 6 ga tại TPHCM và 8 ga trên địa bàn Đồng Nai, nhằm tối ưu hiệu quả đầu tư.
Tàu được thiết kế chạy tối đa 120km/h, khai thác thực tế khoảng 80-110km/h tùy đoạn. Công nghệ tự động hóa GoA4, cấp độ cao nhất theo tiêu chuẩn châu Âu, được lựa chọn để vận hành tuyến.
Mắt xích kết nối sân bay Long Thành
Tuyến đường sắt sẽ đi dọc các hành lang giao thông lớn như cao tốc và Vành đai 3, đồng thời kết nối với nhiều tuyến đường sắt khác trong mạng lưới khu vực.
Tại ga Thủ Thiêm, tuyến kết nối metro Bến Thành – Thủ Thiêm; các ga Vành đai 2, Phú Hữu kết nối metro số 6; ga Long Trường kết nối metro số 10. Tuyến cũng được quy hoạch liên kết với các tuyến đường sắt khác tại khu vực Xóm Gốc và sân bay Long Thành.
Nhờ tốc độ khai thác cao và kết nối trực tiếp với mạng lưới đường sắt, thời gian từ trung tâm TPHCM đến sân bay Long Thành được kỳ vọng rút xuống khoảng 30 phút, thay vì khoảng 2 giờ đi đường bộ hiện nay.
Tuy nhiên, quy mô lớn cũng kéo theo bài toán vốn lớn. Tổng mức đầu tư được bóc tách ở các mức khác nhau tùy phạm vi, khoảng 134.169 tỷ đồng nếu chưa tính giải phóng mặt bằng và khoảng 175.000-175.714 tỷ đồng nếu tính đầy đủ giải phóng mặt bằng, lãi vay.
Dự án dự kiến thực hiện theo hợp đồng BT. Nhà đầu tư huy động vốn để xây dựng, sau đó được thanh toán bằng quỹ đất kết hợp ngân sách nhà nước.
Đây là cơ chế từng gặp nhiều vướng mắc liên quan đến định giá và quản lý quỹ đất. Việc áp dụng trở lại cho dự án đường sắt quy mô lớn khiến yêu cầu về minh bạch và kiểm soát tài sản công trở thành một phần quan trọng không kém tiến độ xây dựng.
Theo kế hoạch, tuyến Thủ Thiêm – Long Thành hoàn thành vào năm 2030. Với công suất gần 47.000 khách mỗi giờ và vai trò kết nối trực tiếp sân bay Long Thành, dự án sẽ là một trong những mắt xích lớn của mạng lưới đường sắt đô thị TPHCM.
Nhưng với tổng vốn lên tới khoảng 175.000 tỷ đồng và cơ chế BT thanh toán bằng quỹ đất, dự án có kịp khởi công đúng dịp 2/9 và giữ được tiến độ hoàn thành năm 2030?
Phương Nguyễn (tổng hợp)
