Nhiều phụ huynh thế hệ 8X, 9X từng học tiếng Anh cả chục năm nhưng chưa tự tin giao tiếp, trong khi nay tiếp tục đầu tư tiền triệu mỗi tháng cho con học ngoại ngữ.
Một độc giả 9X trên chuyên mục Ý kiến của VnExpress kể đã học tiếng Anh gần 10 năm từ phổ thông đến đại học nhưng vẫn lúng túng trước một câu hỏi đường đơn giản. Câu chuyện tương tự cũng được người này nhắc đến ở thế hệ 8X, với hai vợ chồng thu nhập 20-30 triệu đồng mỗi tháng, từng học tiếng Anh từ cấp hai đến đại học nhưng khi gặp người nước ngoài vẫn phải dùng điện thoại để dịch.
Từ những câu “Hello, how are you?” trong lớp học đến khi bước vào đời, khoảng cách giữa thời gian học và khả năng sử dụng ngôn ngữ vẫn hiện hữu. Câu chuyện ấy không phải trường hợp cá biệt.
Theo phổ điểm Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố đầu tháng 7, điểm trung bình môn Tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 là 5,07, thấp hơn mức 5,38 của năm trước. Hơn 50% thí sinh có điểm dưới trung bình, tỷ lệ cao nhất trong bốn năm gần đây, đưa tiếng Anh vào nhóm môn có kết quả thấp nhất.
Từ năm 2025, tiếng Anh không còn là môn thi bắt buộc trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, trong khi chuẩn đầu ra được nâng từ A2 lên B1 khiến yêu cầu đề thi cao hơn trước. Mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục lấy ý kiến phương án giảm kỳ thi vào lớp 10 từ ba môn xuống hai môn Toán và Ngữ văn, qua đó Ngoại ngữ có thể không còn là môn thi bắt buộc ở cấp học này.
Đề xuất này gây tranh luận khi nhiều giáo viên lo học sinh sẽ xem nhẹ tiếng Anh trong những năm cuối cấp hai, còn ngành giáo dục vẫn đặt mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Học nhiều hơn nhưng chưa chắc nói được
Điều đáng chú ý là học sinh hiện nay có nhiều điều kiện tiếp cận tiếng Anh hơn thế hệ cha mẹ, từ video, ứng dụng học ngoại ngữ, mạng xã hội đến cơ hội trò chuyện trực tuyến với người nước ngoài. Nhưng nhiều cơ hội tiếp xúc hơn chưa đồng nghĩa với khả năng sử dụng ngôn ngữ tốt hơn.
Bình luận về phổ điểm năm 2026, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho rằng điểm trung bình giảm không phản ánh chất lượng dạy và học trong nhà trường đi xuống. Theo ông, học sinh giỏi thường đã được miễn thi hoặc quy đổi chứng chỉ quốc tế, trong khi những em chưa vững tiếng Anh có xu hướng chuyển sang môn tự chọn khác.
Trong một tranh luận về vị trí môn tiếng Anh, Giáo sư Thái Văn Thành, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, từng nêu: “Không phải cứ thi là năng lực tiếng Anh của học sinh sẽ tăng lên”.
Hai góc nhìn cùng hướng đến một vấn đề rộng hơn chuyện có tổ chức kỳ thi hay không: cách dạy, cách học và môi trường sử dụng tiếng Anh hằng ngày mới quyết định khả năng thực hành.
Khi tranh luận về việc thi môn nào vẫn chưa ngã ngũ, câu hỏi lớn hơn vẫn còn đó: sau nhiều năm học, bao giờ tiếng Anh trong nhà trường mới đủ để người học tự tin nói được ngoài đời?
Sen Vàng (tổng hợp)
