Xuất khẩu sầu riêng Việt Nam đạt khoảng 1,77 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm và được dự báo có thể vượt 4 tỷ USD năm 2026, song tại Trung Quốc, thị phần của Việt Nam mới khoảng 18%, so với 81% của Thái Lan.
Năm 2026, diện tích sầu riêng cả nước ước khoảng 200.000ha, sản lượng dự kiến đạt 2,08 triệu tấn. Các vùng sản xuất tập trung tại Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo số liệu của Cục Hải quan, 7 tháng đầu năm, xuất khẩu sầu riêng đạt khoảng 1,77 tỷ USD, tăng 47,1% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 36,98% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả.
Riêng tháng 7/2026, mặt hàng này mang về 681,2 triệu USD, tăng 30,2% so với tháng trước và 81% so với cùng kỳ năm 2025.
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, dự báo kim ngạch xuất khẩu sầu riêng cả năm có khả năng vượt 4 tỷ USD. Trong thời gian cao điểm thu hoạch, kim ngạch có thể đạt khoảng 1 tỷ USD mỗi tháng.
Tuy nhiên, khoảng 95% kim ngạch xuất khẩu sầu riêng Việt Nam hiện phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Chính tại thị trường lớn nhất này, khoảng cách giữa Việt Nam và Thái Lan vẫn còn đáng kể.
Thái Lan giữ 81% thị phần tại Trung Quốc
Số liệu nửa đầu năm 2026 cho thấy Trung Quốc nhập khẩu khoảng 3,79 tỷ USD sầu riêng từ Thái Lan, tương ứng 81% tổng giá trị nhập khẩu mặt hàng này. Việt Nam đứng thứ hai với 846 triệu USD, chiếm khoảng 18%.
Khoảng cách thị phần hơn bốn lần cho thấy tốc độ tăng kim ngạch chưa đồng nghĩa vị thế cạnh tranh của sầu riêng Việt Nam đã bắt kịp đối thủ dẫn đầu.
Tháng 9 và 10 mở ra một khoảng thời gian thuận lợi hơn khi vụ sầu riêng mùa hè của Thái Lan kết thúc, trong lúc Đắk Lắk, Lâm Đồng và Gia Lai bước vào chính vụ. Đây là thời điểm nguồn cung sầu riêng Việt Nam tăng mạnh.
Dư địa thị trường cũng đang được mở rộng. Từ tháng 7/2026, Ấn Độ cho phép nhập khẩu sầu riêng tươi Việt Nam, bổ sung thêm một thị trường bên cạnh hơn 20 quốc gia, vùng lãnh thổ đang tiêu thụ mặt hàng này.
Cuộc cạnh tranh không chỉ đến từ Thái Lan. Malaysia đang phát triển sầu riêng đông lạnh và có lợi thế về một số giống, trong khi Campuchia tiếp tục mở rộng vùng trồng, chuẩn hóa sản xuất để tham gia thị trường xuất khẩu.
Ở trong nước, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ ra những điểm nghẽn khi diện tích sầu riêng tăng nhanh nhưng việc tổ chức chuỗi giá trị chưa theo kịp. Tại một số địa phương, mở rộng diện tích còn thiếu gắn kết với điều kiện đất đai, nguồn nước và tổ chức vùng nguyên liệu.
Liên kết giữa người trồng, thu mua, sơ chế, chế biến và tiêu thụ cũng còn hạn chế. Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt yêu cầu cao về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm, dư lượng hóa chất và truy xuất nguồn gốc.
Công nghệ bảo quản, chế biến là một khoảng trống khác. Sầu riêng Việt Nam vẫn chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng quả tươi, bảo quản lạnh hoặc cấp đông; những công nghệ cấp đông nhanh có khả năng duy trì chất lượng tốt hơn lại có chi phí cao và chưa được áp dụng rộng rãi.
Công tác lấy mẫu kiểm nghiệm cũng được cảnh báo cần bảo đảm tính đại diện, đặc biệt đối với những lô hàng không đồng nhất. Sai sót ở khâu này có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả kiểm nghiệm và việc duy trì điều kiện phục vụ xuất khẩu.
Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngành sầu riêng cần chuyển từ xử lý khó khăn khi phát sinh sang chủ động chuẩn bị từ sớm, lấy chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc làm nền tảng. Việc đa dạng hóa thị trường, củng cố liên kết chuỗi và tổ chức vùng sản xuất theo nhu cầu thị trường được xem là những yêu cầu quan trọng để giảm phụ thuộc.
Từ 1,77 tỷ USD sau 7 tháng đến triển vọng vượt 4 tỷ USD cả năm là một bước tăng đáng kể. Nhưng khoảng cách 18% và 81% tại Trung Quốc cho thấy cuộc đua sầu riêng không chỉ được đo bằng số tấn trái xuất đi, mà còn bằng khả năng giữ chất lượng, xây dựng chuỗi sản xuất và giành chỗ đứng lâu dài trên thị trường.
Bảo An (tổng hợp)
