TÂY NINH – Ngôi nhà của Đốc phủ sứ Nguyễn Văn Kiên vẫn lưu giữ nhiều giá trị kiến trúc và lịch sử, với hệ thống cột, kèo cùng nội thất làm từ gỗ quý.
Công trình được xây dựng năm 1894, hiện thuộc sở hữu của ông Nguyễn Anh Kiệt, cháu đời thứ 5 của Đốc phủ sứ Nguyễn Văn Kiên. Sau 132 năm, ngôi nhà vẫn bảo tồn được nhiều đường nét kiến trúc và đồ vật cổ.
Kiến trúc gỗ quý còn lưu giữ nhiều dấu ấn xưa
Ngôi nhà được xây theo kiểu chữ Khẩu, dài hơn 20m, rộng 12m, có gác lửng và tổng cộng 32 cột gỗ. Hai hàng cột giữa cao khoảng 8m, có đường kính lớn. Toàn bộ hệ thống cột, kèo, vách, sàn và bàn thờ đều được làm từ các loại gỗ quý như gõ đỏ, gõ mật.
Phần móng được xây bằng đá núi Bà Đen, nâng đỡ kết cấu gỗ phía trên. Công trình có diện tích khoảng 480m², trong đó nhà chính rộng 240m², phần hậu có diện tích tương đương.
Cửa chính bằng gỗ vẫn giữ được độ chắc chắn. Gian chính có 4 cánh cửa lớn và 8 cánh cửa phụ chia đều hai bên. Khi mở cửa, không gian bên trong trở nên thông thoáng, kết nối với khoảng sân trước trồng nhiều cây cảnh. Khu vực sân sau có giếng trời, vừa đón ánh sáng tự nhiên, vừa là nơi sinh hoạt chính của gia đình.
Bên trong, bộ trường kỷ bằng gỗ vẫn được sử dụng hằng ngày, còn tủ thờ khảm xà cừ vẫn giữ được vẻ đẹp tinh xảo. Các vách gỗ được chế tác thủ công, với họa tiết còn nguyên vẹn sau hơn một thế kỷ.
Tại phòng khách, ông Nguyễn Anh Kiệt cẩn thận bảo quản và trưng bày nhiều đồ vật cổ, sẵn sàng giới thiệu với khách tham quan. Không gian này lưu giữ những dấu tích về lịch sử gia đình và vùng đất Tây Ninh.
Gian thờ đặt chân dung Đốc phủ sứ Nguyễn Văn Kiên, người sinh ra tại Quảng Nam, từng du học ở Pháp. Sau đó, ông lần lượt đảm nhiệm các chức vụ trong bộ máy chính quyền Pháp ở Nam Kỳ: Thông ngôn, Thư ký chính, Tri huyện, Tri phủ, Đốc phủ sứ Tây Ninh và Đốc phủ sứ Mỹ Tho.
Bên ngoài, cổng nhà được xây bằng đá ong màu đỏ nâu, với các khối đá được cắt gọt vuông vức. Trên bức tường sát vách có khắc nổi số 39, cũng là số nhà của công trình. Cách ngôi nhà khoảng 100m là khu mộ của Đốc phủ sứ Nguyễn Văn Kiên, vợ cùng nhiều người con, cháu và quản gia trong gia đình.
Năm 2017, ngôi nhà được UBND tỉnh Tây Ninh (cũ) công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Công trình có một mặt hướng ra rạch Tây Ninh, mặt còn lại nhìn về núi Bà Đen, kết hợp giá trị lịch sử với cảnh quan thiên nhiên của địa phương.
Nhật Hiền (tổng hợp)
