Thanh tra Chính phủ phát hiện 188 doanh nghiệp có dấu hiệu găm hàng và 182 doanh nghiệp có dấu hiệu không duy trì đủ mức dự trữ xăng dầu bắt buộc, qua đợt thanh tra chuyên đề trên diện rộng.
Trong số 260 doanh nghiệp được kiểm tra, nhiều đơn vị có lượng tồn kho vượt ngưỡng 150% mức bình quân của ba tháng liền kề trước đó. Kết luận thanh tra đồng thời chỉ ra những bất cập trong quy định xác định lượng tồn kho, dự trữ bắt buộc và cơ chế xử lý đối với các hành vi liên quan.
Theo kết luận thanh tra chuyên đề diện rộng về hoạt động kinh doanh xăng dầu do Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn ký ban hành, có 188/260 doanh nghiệp được thanh tra có một hoặc nhiều ngày trong tháng 3-2026 ghi nhận lượng xăng dầu tồn kho vượt 150% mức bình quân của ba tháng liền kề trước đó.
Căn cứ khoản 3 Điều 32 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, Thanh tra Chính phủ xác định đây là dấu hiệu của hành vi găm hàng. Mức phạt được viện dẫn đối với hành vi này từ 20-30 triệu đồng; ngoài ra, doanh nghiệp còn có thể bị tịch thu tang vật, tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh hoặc chứng chỉ hành nghề từ 3-6 tháng theo quy định.
Cơ quan thanh tra đã lập biên bản về dấu hiệu vi phạm hành chính, đồng thời chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý.
Tuy nhiên, kết luận cũng ghi nhận những yếu tố khách quan có thể khiến lượng hàng tồn kho tăng cao. Theo báo cáo của doanh nghiệp, một số đơn vị phải nhập những lô hàng lớn để bảo đảm nguồn cung theo chỉ thị của Bộ Công Thương.
Bên cạnh đó, thời gian tàu neo chờ kéo dài khiến nhiều chuyến hàng cập về cùng thời điểm. Một số doanh nghiệp phải tiếp nhận hàng theo hợp đồng đã ký trước hoặc phục vụ các hợp đồng cung ứng đến hạn; lượng tồn kho cũng chịu tác động từ nhu cầu tiêu thụ xăng dầu trong nước.
Kết luận thanh tra cho rằng việc so sánh lượng tồn kho tại một thời điểm với mức bình quân của ba tháng liền kề trước đó chưa thực sự phù hợp với thực tiễn. Đặc biệt, các thương nhân đầu mối còn phải thực hiện nghĩa vụ tạo nguồn và duy trì lượng dự trữ bắt buộc tối thiểu tương đương 20 ngày cung ứng, nên tồn kho có thể vượt ngưỡng 150% ở một số thời điểm.
Đáng chú ý, cả 19/19 thương nhân đầu mối được lấy ý kiến đều cho rằng “không nên áp dụng ngưỡng tồn kho 150% đối với thương nhân đầu mối”. Đây cũng là cơ sở để cơ quan thanh tra đặt vấn đề rà soát quy định về găm hàng, bảo đảm phù hợp hơn với đặc thù nhập khẩu, kinh doanh và dự trữ xăng dầu.
Bất cập trong dự trữ bắt buộc và cơ chế xử lý
Bên cạnh dấu hiệu găm hàng, kết luận thanh tra còn ghi nhận 182/260 doanh nghiệp có dấu hiệu không duy trì đủ mức dự trữ xăng dầu bắt buộc tối thiểu. Trong số này có 14 thương nhân đầu mối và 168 thương nhân phân phối.
Dự trữ bắt buộc là lượng xăng dầu doanh nghiệp phải bảo đảm để duy trì nguồn cung khi thị trường có biến động. Đối với hành vi không đáp ứng yêu cầu này, Nghị định 99/2020/NĐ-CP quy định mức phạt từ 120-140 triệu đồng đối với thương nhân đầu mối.
Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ chỉ ra rằng chưa có chế tài xử phạt tương ứng đối với thương nhân phân phối không bảo đảm mức dự trữ. Quy định về phương pháp xác định lượng dự trữ theo số ngày cung ứng cũng chưa có hướng dẫn cụ thể để phục vụ công tác kiểm tra.
Một bất cập khác nằm ở phương thức giám sát. Các cơ quan chức năng chủ yếu đối chiếu lượng hàng tồn kho tại thời điểm cuối tháng hoặc thời điểm tiến hành kiểm tra, do đó có thể bỏ sót những trường hợp không duy trì đủ dự trữ ở các thời điểm khác.
Đối với những dấu hiệu vi phạm được phát hiện, Thanh tra Chính phủ đã lập biên bản và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý.
Từ những vấn đề được phát hiện, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan củng cố hệ thống kinh doanh xăng dầu, bảo đảm nguồn cung cho nền kinh tế trong mọi tình huống.
Cơ quan thanh tra đề xuất tiếp tục duy trì, nâng cao mức dự trữ bắt buộc đối với thương nhân đầu mối và tăng cường dự trữ quốc gia thông qua hệ thống kho, bể có dung tích lớn.
Một kiến nghị khác là nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá xăng dầu hiện hành, thay thế bằng các công cụ gồm dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối, chính sách thuế và những biện pháp điều tiết khác.
Riêng đối với các quy định về găm hàng và dự trữ lưu thông bắt buộc, Bộ Công Thương được kiến nghị chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính khẩn trương rà soát, sửa đổi để khắc phục những bất cập đã được chỉ ra.
Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị Bộ Công Thương phối hợp với UBND các tỉnh, thành phố kiểm tra, làm rõ và xử lý theo thẩm quyền các dấu hiệu vi phạm hành chính trong kinh doanh xăng dầu. Chính quyền địa phương cần chỉ đạo cơ quan chức năng rà soát hoạt động kinh doanh trên địa bàn, kịp thời phát hiện và xử lý những vi phạm theo quy định.
Sen Vàng (tổng hợp)
