NEPAL – Các đội cứu hộ đang mở đường vào những đường hầm thủy điện bị bùn đá vùi lấp, trong khi hơn 4.200 người vẫn mất tích sau trận lũ quét dọc Bhote Koshi–Trishuli.
Tính đến 15 giờ 45 phút ngày 31/8 theo giờ Hà Nội, Cơ quan Quản lý rủi ro và giảm nhẹ thiên tai quốc gia Nepal (NDRRMA) ghi nhận 903 người thiệt mạng, 10.451 người được cứu và 267 người bị thương; 156 người trong số này đã xuất viện.
Sang ngày thứ sáu, cuộc tìm kiếm trải dài từ các đường hầm ở Rasuwa, Nuwakot đến những bệnh viện và điểm tiếp nhận thi thể ở hạ lưu, trong lúc hàng chục nghìn người vẫn cần nơi trú, nước sạch và hỗ trợ y tế.
Bùn đá chặn cửa hầm, cứu hộ mở đường từ phía trên
Rạng sáng 31/8, lực lượng cứu hộ thực hiện một vụ nổ có kiểm soát tại Upper Trishuli 3A. Hai máy xúc sau đó đào sâu khoảng 10 m từ phía trên, tìm đường xuống khu vực cửa hầm đã bị nước lũ, bùn và đất đá vùi kín.
Nước cùng lớp trầm tích bên trong vẫn phải được bơm hút và dọn bỏ trước khi đội chuyên trách có thể tiến sâu. Năm lỗ khoan được mở để đưa không khí vào và đánh giá điều kiện, nhưng những tiếng gọi từ phía cứu hộ chưa nhận được hồi đáp.
Ở các công trình khác, việc tìm kiếm đã đi vào những đoạn hầm đầu tiên. Đội hỗn hợp tiến khoảng 100 m tại Chilime và tìm thấy hai thi thể dưới bùn đất; tại Upper Trishuli-1, một thi thể được phát hiện sau khi lực lượng cứu hộ đi khoảng 300 m.
Đường hầm Rasuwagadhi đã được quân đội, kỹ sư và đội thiết bị bay không người lái kiểm tra hết nhưng không có nạn nhân bên trong. Trong khi đó, 93 nhân sự của dự án vẫn chưa được tìm thấy, cho thấy người mất liên lạc tại một công trường không nhất thiết đang nằm trong đường hầm của công trường đó.
Sự khác biệt này cũng xuất hiện trong thống kê toàn vùng. Reuters dẫn nhà chức trách Nepal ghi nhận 933 người mất tích tại 11 dự án thủy điện; Chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất điện độc lập Nepal Mohan Kumar Dangi nói với AP rằng khoảng 900 người mất liên lạc tại ít nhất 12 dự án, trong đó chỉ một phần được cho là có mặt dưới lòng đất khi lũ ập đến.
Nhà địa chất Jakob Steiner thuộc Đại học Graz cho biết các đường hầm thủy điện đủ rộng để xe tải đi qua và có thể tạo khoảng trú tạm. Nhưng nếu còn người sống bên trong, thời gian vẫn là sức ép lớn nhất bởi họ cần nước uống và thức ăn trong lúc lối ra bị bùn đá chặn kín.
Hơn 10.400 người được đưa tới nơi an toàn
Trong khi máy móc tiếp tục mở các cửa hầm, hoạt động giải cứu được triển khai bằng cả đường bộ và đường không. NDRRMA ghi nhận 10.451 người đã được cứu trên toàn Nepal, trong đó các chuyến bay đưa 3.344 công dân Nepal và 252 người nước ngoài ra khỏi vùng nguy hiểm.
Chính phủ Nepal huy động 20.819 nhân viên an ninh cho tìm kiếm, cứu hộ và cứu trợ, gồm 8.722 quân nhân, 7.894 cảnh sát và 4.203 thành viên Lực lượng Cảnh sát vũ trang. Đây là lực lượng triển khai trên toàn vùng thiên tai, không chỉ tại các dự án thủy điện.
Song song với cứu hộ hiện trường là việc ghép lại danh sách người đã an toàn và người chưa trở về. Đây là lý do trong cùng buổi sáng 31/8 xuất hiện các mức 4.202, 4.227 và 4.247 người mất tích, dù cả ba đều hướng tới cùng một nhóm cần tìm kiếm.
Cổng cứu hộ của Văn phòng Thủ tướng là nơi tiếp nhận thông tin ban đầu. Bất kỳ người dân nào cũng có thể gửi báo cáo về người mất tích, người đã được tìm thấy hoặc còn mắc kẹt; thông tin từ bốn nhóm WhatsApp của đại diện địa phương và cơ quan phụ trách cũng được hệ thống tự động đưa lên cổng.
Khi OnlineKhabar kiểm tra, cổng hiển thị 17.098 báo cáo tìm người, trong đó 12.819 hồ sơ còn ở trạng thái chưa tìm thấy. Hai con số này đếm báo cáo và hồ sơ trên hệ thống, không đếm số người duy nhất: một người có thể được nhiều thân nhân cùng khai báo, còn khác biệt nhỏ trong cách viết tên hoặc thông tin cá nhân có thể tạo thành những hồ sơ riêng.
Chính cổng cứu hộ cũng đặt cảnh báo rằng số hiển thị có thể cao hơn thực tế vì một người được báo nhiều lần. Những báo cáo này còn phải được rà lại, gộp trường hợp trùng và cập nhật người đã an toàn; bởi vậy, 12.819 là số hồ sơ chưa được khép trên cổng tại thời điểm kiểm tra, không phải số người mất tích trên toàn Nepal.
Danh sách của NDRRMA nằm ở bước đối chiếu tiếp theo. Cơ quan này tập hợp thông tin từ chính quyền địa phương, cơ quan hành chính cấp huyện, quân đội, cảnh sát, vườn quốc gia và các dự án thủy điện trước khi đưa một trường hợp vào thống kê quốc gia.
Người phát ngôn NDRRMA Shanti Mahat cho biết dữ liệu từ các cơ quan chính thức xác định khoảng 4.202 người mất tích vào 9 giờ ngày 31/8. Một bản tin khác của OnlineKhabar ghi 4.227, trong khi AP và Reuters dẫn mức 4.247, gồm 592 người nước ngoài; sự chênh lệch cho thấy danh sách vẫn được làm sạch và bổ sung, còn mức có thể khẳng định tại 15 giờ 45 phút là hơn 4.200 người mất tích.
Cứu trợ mở rộng nhưng đường vào còn bị chia cắt
Sau khi rời vùng nguy hiểm, người sống sót được đưa tới 26 điểm trú tạm và phân phối cứu trợ tại Rasuwa, Nuwakot. Văn phòng Thủ tướng Nepal cho biết riêng ngày 30/8 có 3.454 người nhận chỗ ở tạm thời hoặc hàng hỗ trợ tại các điểm này.
Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế ước tính khoảng 93.000 người có thể chịu ảnh hưởng bởi thảm họa. Đánh giá vẫn tiếp tục ở những cộng đồng khó tiếp cận, nơi đường, cầu, điện, nước và mạng liên lạc bị hư hại.
Nước sạch, thực phẩm, thuốc, chỗ ở và điều kiện vệ sinh là những nhu cầu trước mắt. Các đội Chữ thập đỏ Nepal đã phân phát bạt, chăn, bộ sơ cứu và vật tư nước sạch, song tín hiệu điện thoại yếu cùng giao thông bị chia cắt tiếp tục cản trở việc xác định nơi nào chưa nhận được hỗ trợ.
UNICEF cho biết ít nhất 17.000 trẻ em cần trợ giúp nhân đạo khẩn cấp. Mười tám trường học bị phá hủy hoàn toàn, 20 trường khác hư hại, khiến khoảng 10.000 trẻ trong độ tuổi đi học cần lớp học tạm, học liệu thay thế và hỗ trợ tâm lý.
Việc nối lại từng tuyến tiếp cận không chỉ giúp hàng cứu trợ đi xa hơn. Mỗi cộng đồng được liên lạc trở lại còn giúp nhà chức trách đối chiếu người đã an toàn với danh sách mất tích, thu hẹp khoảng trống thông tin mà nhiều gia đình đang chờ đợi.
Người thân lần theo dấu vết tại 21 bệnh viện
Khi một cộng đồng nối lại được liên lạc, tên những người đã an toàn có thể được rút khỏi danh sách tìm kiếm. Với các gia đình vẫn chưa có tin tức, hành trình lại chuyển sang những bệnh viện và trung tâm nhận dạng ở hạ lưu, nơi thi thể được đưa về từ nhiều đoạn sông khác nhau.
Dòng lũ đã cuốn các nạn nhân từ Rasuwa và Nuwakot qua Dhading, Chitwan, Nawalparasi cùng các địa phương dọc hệ thống Trishuli–Narayani. Có trường hợp được tìm thấy cách nơi mất tích hàng trăm kilômét, khiến thân nhân không thể chỉ chờ thông tin tại địa phương nơi người thân được nhìn thấy lần cuối.
NDRRMA cho biết các thi thể chưa xác định danh tính được lưu giữ tại 21 bệnh viện. Cảnh sát Nepal đồng thời công bố danh sách kèm ảnh, đặc điểm cơ thể và mã hồ sơ qua mã QR để người dân có thể kiểm tra trước khi tiếp tục tới các điểm tiếp nhận.
Tại trung tâm nhận dạng ở Bharatpur, thân nhân mang theo ảnh trong điện thoại và chờ mỗi chuyến xe cứu thương đưa nạn nhân mới tới. OnlineKhabar ghi nhận Yaman Banu đã đi qua các bệnh viện và nhà xác để tìm 14 người thân mất tích trước khi đến trung tâm đối chiếu từng khuôn mặt với ảnh gia đình còn giữ.
Nhận dạng bằng mắt chỉ là bước đầu khi thi thể còn đủ đặc điểm. Với những nạn nhân đã nằm trong nước và bùn nhiều ngày, lực lượng pháp y phải kết hợp quần áo, dấu vân tay, dữ liệu răng, hồ sơ y tế và ADN của thân nhân; mỗi kết quả còn phải khớp với danh sách người mất tích trước khi bàn giao.
Riêng Chitwan tiếp nhận 272 thi thể và phần thi thể, trong đó 87 trường hợp là các phần thi thể. Bởi vậy, con số 903 người thiệt mạng chưa đồng nghĩa 903 gia đình đã biết người thân của mình đang ở đâu; giữa một thi thể được tìm thấy và một cái tên được xác nhận vẫn còn nhiều bước đối chiếu.
Chitwan chôn tạm 199 nạn nhân sau khi lưu ADN
Số nạn nhân được đưa về Chitwan tăng nhanh hơn khả năng bảo quản. Reuters ghi nhận khoảng 125 thi thể từng được đặt trong một khu nhà xác chỉ có sức chứa 50, trong khi thời tiết nóng ẩm và nhiều ngày ngâm trong nước khiến quá trình phân hủy diễn ra nhanh.
Cảnh sát trưởng huyện Rameshwor Paudel cho biết Chitwan đã tiếp nhận 272 thi thể và phần thi thể. Mười hai trường hợp được xác định danh tính và bàn giao cho gia đình; đến tối 30/8, 199 trường hợp chưa thể nhận dạng được chôn tạm tại rừng Devghat, thành phố Bharatpur.
Quyết định này chạm tới một vấn đề nhạy cảm ở Nepal, nơi phần lớn người dân theo đạo Hindu và người chết thường được hỏa táng bên sông với sự hiện diện của gia đình. Một số thân nhân phản đối việc chôn cất khi họ vẫn đang tìm người mất tích; cựu Thủ tướng Baburam Bhattarai cho rằng không nên tiến hành trước khi hoạt động tìm kiếm kết thúc và khi chưa tham vấn rộng rãi các gia đình.
Nhà chức trách cho biết đây không phải nơi an táng vĩnh viễn mà là biện pháp tạm thời khi cơ sở bảo quản quá tải. Trước khi chôn, từng thi thể hoặc phần thi thể được chụp ảnh, ghi dấu hiệu nhận dạng, lấy mẫu ADN và cấp một mã riêng; vị trí mộ được đánh dấu cả trên mặt đất, dưới lòng đất và lưu tọa độ để có thể tìm lại chính xác.
Mã hồ sơ là sợi dây nối ba nơi: danh sách người mất tích, mẫu ADN của thân nhân và vị trí chôn tạm. Nếu kết quả đối chiếu xác định được danh tính, nhà chức trách phải khai quật đúng phần mộ, bàn giao hài cốt để gia đình thực hiện nghi lễ cuối cùng theo nguyện vọng.
Trong khi việc tìm kiếm người sống tiếp tục ở cửa hầm và những khu dân cư bị chia cắt, hồ sơ tại Chitwan giữ lại một điều không kém phần quan trọng: khả năng trả đúng tên cho người đã khuất giữa quy mô quá lớn của thảm họa.
Thục Châu (tổng hợp)
