Tại hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản chiều 30/7 ở TPHCM, lãnh đạo các hiệp hội ngành hàng cảnh báo mã số vùng trồng sầu riêng đang trở thành “giấy thông hành” quyết định khả năng đưa trái cây Việt Nam ra thị trường quốc tế. Từ 1/8, thủ tục cấp mã số được rút ngắn, nhưng phía sau sự thuận lợi đó vẫn là bài toán lớn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và cách tổ chức sản xuất.
Chiều 30/7, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND TPHCM tổ chức hội nghị với các hiệp hội ngành hàng nhằm tìm giải pháp thúc đẩy xuất khẩu trong 6 tháng cuối năm 2026. Thị trường quốc tế đang chịu tác động từ giá năng lượng, chi phí logistics và nhiều rào cản kỹ thuật mới.
Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), cho biết những vướng mắc liên quan đến mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đã được doanh nghiệp, nông dân phản ánh trong thời gian dài nhưng chưa được tháo gỡ triệt để. Trong khi đó, ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk, nhấn mạnh yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt từ các nước nhập khẩu khiến việc duy trì mã số, truy xuất nguồn gốc và bảo đảm an toàn thực phẩm trở thành điều kiện không thể xem nhẹ.
Mã số vùng trồng không chỉ là một thủ tục
Câu chuyện này không mới. Từ đầu năm 2025, ngành sầu riêng Việt Nam từng đối mặt với giai đoạn khó khăn khi nhiều lô hàng xuất khẩu sang Trung Quốc bị phát hiện có hàm lượng Cadimi vượt ngưỡng cho phép. Hàng loạt mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói bị tạm dừng, khiến hoạt động xuất khẩu chịu ảnh hưởng rõ rệt.
Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nguyên nhân sâu xa liên quan đến tồn dư Cadimi trong đất do quá trình canh tác lâu năm, không đơn thuần xuất phát từ việc người dân cố tình sử dụng hóa chất. Khi yêu cầu kiểm soát được siết chặt, các địa phương phải tăng cường năng lực kiểm nghiệm và kiểm soát từ vùng nguyên liệu.
Đến giữa năm 2026, tình hình đã có những chuyển biến tích cực. Cả nước cấp gần 500 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu nhiều loại trái cây, trong khi thủ tục hành chính được rút ngắn đáng kể.
Tuy nhiên, một vấn đề khác vẫn tồn tại ở các vùng trồng sầu riêng Tây Nguyên. Nhiều diện tích được canh tác xen canh, trong khi yêu cầu của một số thị trường nhập khẩu lại hướng tới vùng sản xuất chuyên canh và kiểm soát đồng bộ. Khi cách sản xuất chưa thống nhất, chất lượng giữa các hộ trong cùng một vùng cũng khó bảo đảm như nhau.
Thủ tục nhanh hơn, trách nhiệm phải lớn hơn
Từ 1/8, mã số vùng trồng phục vụ tiêu thụ nội địa dự kiến được cấp trong 3 ngày theo hình thức hậu kiểm. Với vùng trồng phục vụ xuất khẩu, cơ quan chức năng vẫn thực hiện tiền kiểm trong 10 ngày để đáp ứng yêu cầu xác nhận thực tế từ phía Trung Quốc.
Việc rút ngắn thời gian cấp mã số có thể giúp người dân và doanh nghiệp giảm bớt thủ tục, nhưng không có nghĩa là tiêu chuẩn chất lượng được hạ thấp. Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng người dân cần chủ động liên kết thành những vùng trồng đủ lớn, trong đó quy trình chăm sóc và kiểm soát dư lượng hóa chất phải được thực hiện thống nhất.
Đây cũng là điểm ngành sầu riêng cần đặc biệt lưu ý. Trong một vùng trồng xen canh, chỉ một hộ không tuân thủ quy định cũng có thể ảnh hưởng đến cả mã số chung. Hàng trăm hộ sản xuất đúng quy trình vì thế có nguy cơ bị liên lụy nếu một mắt xích vi phạm.
Đắk Lắk hiện có khoảng 45.000ha sầu riêng. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của tỉnh đạt khoảng 1,1 tỷ USD, tương đương gần 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của cả nước. Những con số này cho thấy phía sau mỗi mã số vùng trồng không chỉ là một thủ tục hành chính, mà còn là sinh kế của hàng nghìn hộ dân và cơ hội của cả một ngành hàng.
Ngành nông nghiệp đặt mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026 vượt 74 tỷ USD. Để đạt mục tiêu đó, câu chuyện mã số vùng trồng cần được nhìn như một phần của trách nhiệm chung: cơ quan quản lý kiểm soát chặt, doanh nghiệp liên kết bền vững và người dân tuân thủ quy trình.
Bởi với sầu riêng Việt Nam, giữ được một mã số hôm nay cũng là giữ một cánh cửa xuất khẩu cho ngày mai.
Đô Phạm (tổng hợp)
