Từng có người tìm đến tận nhà trả 2 tỷ đồng để mua pho tượng Hanuman, nhưng ông Dương Đình Lục vẫn quyết định không bán. Năm 2023, ông bàn giao cổ vật cho Nhà nước, và mới đây được UBND tỉnh Quảng Ngãi khen thưởng.
Tháng 3/2021, trong một lần lặn biển bắt ốc và cá tại vùng biển thôn Tuyết Diêm 3, xã Bình Thuận, huyện Bình Sơn, nay thuộc xã Vạn Tường, ông Dương Đình Lục (65 tuổi, trú xã Vạn Tường, tỉnh Quảng Ngãi) tình cờ phát hiện một số mảnh sành sứ dưới đáy biển.
Thấy lạ, ông dùng tay quạt lớp cát xung quanh. Một khối đá dần hiện ra. Moi tiếp lớp cát phủ bên ngoài, ông nhận ra đó là một pho tượng lớn, phần đầu cắm sâu dưới đáy biển.
Pho tượng nằm cách bờ khoảng 50 m, ở độ sâu khoảng 4 m và nặng chừng 150 kg. Một mình không thể đưa lên, ông phải quay về gọi người thân, thuê phương tiện rồi trở lại trục vớt.
Sau khi đưa tượng về nhà, chuyện người dân tìm thấy một pho tượng lạ nhanh chóng được nhiều người biết đến. Thông tin đến tai những người buôn đồ cổ. Một thời gian sau, nhiều người tìm đến nhà ông hỏi mua.
Có người đưa ra mức giá 2 tỷ đồng và nói nếu ông đồng ý, họ sẽ giao tiền rồi đưa tượng đi ngay. Với một gia đình làm nông, khoản tiền ấy rất lớn. Thế nhưng ông Lục vẫn lắc đầu.
Ông cho biết bản thân nhận thấy pho tượng có yếu tố tâm linh nên không muốn biến một hiện vật như vậy thành món hàng mua bán. Vợ ông, bà Phùng Thị Hồng, cũng đồng tình. Dù gia đình khi đó còn nhiều khó khăn, hai vợ chồng thống nhất không bán.
Từ món đồ được tìm thấy dưới biển đến cổ vật trong bảo tàng
Sau một thời gian bảo quản tại nhà, ông Lục chủ động liên hệ cơ quan chức năng và Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi để bàn giao pho tượng. Điều ông mong muốn là nếu đây thực sự là cổ vật, hiện vật sẽ được cơ quan chuyên môn bảo quản, nghiên cứu và xác định giá trị, thay vì tiếp tục để tại nhà.
Năm 2023, ông chính thức bàn giao pho tượng cho bảo tàng. Hội đồng giám định do bảo tàng thành lập xác định đây là tượng thần khỉ Hanuman, có niên đại khoảng thế kỷ XI-XII, tương đương 800-1.000 năm.
Tượng được làm bằng đá sa thạch hạt mịn, cao 84 cm, ngang 40 cm và nặng khoảng 150 kg. Hiện vật gồm bệ đá hình bát giác cao 14 cm và phần thân tượng cao 70 cm, được tạo tác trong tư thế ngồi.
Từ một pho tượng nằm dưới lớp cát đáy biển, hiện vật nay được nghiên cứu, bảo quản và trưng bày tại bảo tàng. Với ông Lục, đó cũng là điều đáng quý hơn khoản tiền từng được trả để mua pho tượng.
Nếu được lựa chọn lại, ông cho biết mình vẫn sẽ không bán mà giao cổ vật cho Nhà nước để bảo tồn, gìn giữ lâu dài. Sáng 28/9, UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức tuyên dương, khen thưởng ông Dương Đình Lục vì có thành tích trong việc phát hiện và giao nộp cổ vật.
Tại buổi lễ, ông được trao bằng khen cùng hơn 3,5 triệu đồng tiền thưởng. Trước đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng quyết định thưởng gần 93 triệu đồng cho ông vì đã giao nộp cổ vật.
Một pho tượng có thể được định giá bằng tiền. Nhưng cách một người lựa chọn giữ lại một phần giá trị của quá khứ để trao cho cộng đồng cũng có một ý nghĩa khác — lặng lẽ hơn, nhưng lâu dài hơn.
Sen Vàng (tổng hợp)
