Một cá thể tê tê Java nặng khoảng 4 kg, thuộc nhóm loài cực kỳ nguy cấp theo thang đánh giá của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), vừa được người dân tự nguyện giao nộp cho lực lượng kiểm lâm. Cá thể này đang được chăm sóc và sẽ thả về tự nhiên.
Ngày 13/6/2026, ông Bùi Văn Hữu (46 tuổi, ngụ xã Thọ Sơn, thành phố Đồng Nai) tình cờ phát hiện con vật có hình dáng lạ khi đang làm rẫy. Nhận ra đây là loài quý hiếm cần bảo vệ, ông giữ lại an toàn và báo ngay cho cơ quan chức năng. Đến ngày 14/6/2026, lực lượng chuyên môn hoàn tất tiếp nhận, xác nhận cá thể khỏe mạnh với phản xạ tự nhiên nhanh nhẹn.
Tê tê Java có tên khoa học Manis javanica, thuộc nhóm IB — mức bảo vệ cao nhất trong Sách Đỏ Việt Nam, đồng nghĩa với việc mọi hành vi săn bắt, mua bán hay vận chuyển đều cấu thành tội hình sự. IUCN xếp loài này ở mức cực kỳ nguy cấp (CR) trên phạm vi toàn cầu. Quần thể trong tự nhiên suy giảm nghiêm trọng do nạn săn bắt trái phép kéo dài nhiều thập kỷ và gần như không thể tự phục hồi nếu thiếu can thiệp chủ động.
Tê tê Java và quy định pháp lý khi người dân phát hiện động vật hoang dã
Pháp luật Việt Nam quy định rõ: khi phát hiện động vật nguy cấp, quý, hiếm xuất hiện trong nương rẫy hoặc khu dân cư, người dân tuyệt đối không được xâm hại dưới bất kỳ hình thức nào. Cần báo ngay cho Ủy ban nhân dân địa phương, công an, lực lượng kiểm lâm hoặc bộ đội biên phòng gần nhất. Các đơn vị này phối hợp lập biên bản và chuyển giao động vật đến trung tâm cứu hộ chuyên trách theo đúng trình tự.
Hành động của ông Bùi Văn Hữu được cơ quan chức năng đánh giá là kịp thời, đúng quy định, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho cá thể ngay từ thời điểm phát hiện. Đây cũng là trường hợp điển hình cho thấy nhận thức bảo tồn của người dân vùng đệm các khu rừng tự nhiên đang được cải thiện rõ rệt.
Quy trình tái thả tê tê về môi trường tự nhiên
Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật thuộc Vườn Quốc gia Cát Tiên mỗi năm tiếp nhận hàng trăm cá thể từ các vụ tịch thu buôn bán trái phép hoặc do người dân tự nguyện bàn giao. Quy trình tái thả gồm ba giai đoạn chính: phục hồi chức năng, tập huấn kỹ năng sinh tồn và khảo sát sinh cảnh qua ba đợt đánh giá độc lập. Khu rừng được chọn phải đảm bảo nguồn thức ăn đủ và có thân cây mục đường kính lớn hơn 50cm — điều kiện bắt buộc phù hợp với tập tính kiếm ăn của tê tê.
Việc mở lồng luôn tiến hành vào ban đêm, đúng với tập tính hoạt động của loài và tránh sốc nhiệt. Sau tái thả, mỗi cá thể được gắn thiết bị phát sóng vô tuyến (VHF) để kiểm lâm theo dõi liên tục quá trình hòa nhập tự nhiên. Theo IUCN, tê tê là nhóm động vật có vú bị buôn bán trái phép nhiều nhất thế giới, với ước tính hơn một triệu cá thể bị săn bắt trong thập kỷ qua.
Nguyễn Hương (tổng hợp)
