Lực lượng chức năng tại Đồng Nai, Quảng Ninh và Lào Cai liên tiếp phát hiện hàng chục tấn thực phẩm đông lạnh không rõ nguồn gốc, trong đó nhiều sản phẩm đã rã đông, bốc mùi và có nguy cơ được đưa vào tiêu thụ.
Chỉ trong hai tuần cuối tháng 7 và đầu tháng 8, nhiều vụ vận chuyển thực phẩm không rõ nguồn gốc đã bị phát hiện tại các tuyến đường, bến xe và khu vực cửa khẩu. Đáng chú ý, số hàng này được vận chuyển theo nhiều cách khác nhau, từ xe tải đường bộ đến việc chia nhỏ rồi vứt bỏ tại khu vực biên giới để né kiểm tra.
Trưa 31/7, tại Bến xe Đồng Nai, tổ công tác liên ngành gồm Cảnh sát kinh tế, Quản lý thị trường và Sở Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra một xe tải đông lạnh không có giấy tờ. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 16.350kg thịt, nầm lợn, dồi trường và trứng non đóng gói với toàn bộ thông tin thể hiện bằng chữ nước ngoài.
Rạng sáng 2/8, trên Quốc lộ 18 qua phường Móng Cái 1, tỉnh Quảng Ninh, Cảnh sát giao thông tiếp tục chặn một xe tải chở khoảng 1,7 tấn tràng lợn và lườn ngỗng đông lạnh. Số thực phẩm này đã rã đông, bốc mùi hôi tanh khi bị kiểm tra.
Cũng trong thời gian này, Hải quan cửa khẩu quốc tế Lào Cai phát hiện hàng trăm cân thực phẩm bị vứt bỏ tại khu vực biên giới. Theo ông Trần Việt Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ quản lý thị trường (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương), đây là nhóm hàng có nhu cầu tiêu thụ lớn, dễ chia nhỏ và luân chuyển qua nhiều kênh nên việc kiểm soát nguồn gốc gặp nhiều khó khăn.
Hàng trôi nổi tìm cách né hệ thống truy xuất
Tình trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc không phải mới xuất hiện. Trong nửa đầu năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường trên cả nước đã xử lý 2.124 vụ vi phạm an toàn thực phẩm, với số tiền phạt khoảng 16,9 tỷ đồng.
Trước đó, nhiều vụ có quy mô lớn cũng được phát hiện tại TP Hồ Chí Minh, với hơn 20 tấn nội tạng đông lạnh; Hà Nội, với hơn 7 tấn nội tạng không có hóa đơn; và Quảng Bình, với hơn 2,5 tấn sản phẩm động vật nhập lậu.
Các vụ việc xảy ra đầu tháng 8 cho thấy hoạt động vận chuyển, tiêu thụ thực phẩm không rõ nguồn gốc vẫn diễn biến phức tạp, dù Bộ Công an và Bộ Công Thương đã ban hành Kế hoạch 440/KH-BCA-BCT ngày 2/6 về phối hợp tổng rà soát.
Theo lãnh đạo Hải quan cửa khẩu quốc tế Lào Cai, một thủ đoạn phổ biến là chia nhỏ hàng hóa từ phía Trung Quốc, vận chuyển qua đường bộ rồi vứt bỏ rải rác tại khu vực cửa khẩu để tránh kiểm tra. Sau đó, hàng được gom lại và đưa vào nội địa tiêu thụ; riêng tại cửa khẩu này, trong tháng 7 và đầu tháng 8 đã phát hiện năm vụ, tạm giữ tổng cộng 686kg thực phẩm không xác định được chủ sở hữu.
Một nghịch lý được đặt ra là công cụ truy xuất nguồn gốc đã được triển khai nhưng chưa đủ sức ngăn dòng hàng trôi nổi. Thông tư 31/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương, có hiệu lực từ 11/6/2026, cho phép thương nhân kết nối hệ thống truy xuất nội bộ với hệ thống VeriGoods hoặc hệ thống của Bộ, trong khi phần lớn các lô hàng vừa bị phát hiện lại không có hóa đơn, chứng từ hay mã truy xuất.
Ông Trần Việt Hùng cho biết các đối tượng ngày càng sử dụng tài khoản cá nhân, hội nhóm kín, livestream và thanh toán điện tử để che giấu chủ thể kinh doanh cũng như nơi tập kết hàng. Điều này khiến việc truy vết bằng công nghệ khó theo kịp phương thức vận chuyển và tiêu thụ thực tế.
Theo ông Hùng, nếu không bị phát hiện kịp thời, thực phẩm đã rã đông, bốc mùi có thể được đưa vào bếp ăn tập thể, quán ăn hoặc chợ dân sinh mà người tiêu dùng không biết nguồn gốc. Hướng xử lý được đề xuất là chuyển từ bắt giữ từng vụ riêng lẻ sang đấu tranh theo cả đường dây, từ kho lạnh, khâu vận chuyển đến các gian hàng trên sàn thương mại điện tử.
Mỗi xe hàng bị chặn lại mới chỉ là một mắt xích, còn phía sau đó vẫn là câu hỏi về những chuyến hàng khác có thể đã lọt qua các khâu kiểm soát.
An Tâm (tổng hợp)
