Đồng Nai — Từ 360 tấn chính ngạch đầu tiên sang Trung Quốc giữa năm 2023, sầu riêng tỉnh Đồng Nai đã vươn lên nhóm 5 địa phương xuất khẩu lớn nhất cả nước chỉ sau một năm. Sức bật đó đến từ mạng lưới 41 mã số vùng trồng, các trang trại ứng dụng nông nghiệp thông minh và chính sách hỗ trợ chuyển đổi hữu cơ đồng bộ từ ngân sách tỉnh.
Ngày 16/6/2023, lô hàng 20 container chứa 360 tấn sầu riêng Dona và Ri6 rời Đồng Nai theo đường xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, đánh dấu cột mốc lịch sử cho ngành hàng tỷ đô của tỉnh. Sáu doanh nghiệp gồm Hòa Hạnh, Thanh Trung, MTV trái cây Thủy, Chánh Thu, Tân Hoàng Linh và Thuận Hương phối hợp tổ chức lô hàng đầu tiên này. Đến cuối năm 2024, tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng tươi toàn tỉnh đạt 203,2 triệu USD từ 53.200 tấn, tăng gấp hơn 4 lần về giá trị so với cùng kỳ năm 2023 dù sản lượng chỉ tăng thêm 3.200 tấn.
Bản đồ vùng trồng sầu riêng Đồng Nai rộng gần 20.000 ha
Diện tích canh tác sầu riêng trên địa bàn tỉnh Đồng Nai tăng trưởng mạnh trong giai đoạn 2020–2025, dao động từ hơn 11.345 ha lên khoảng 25.000 ha. Tổng sản lượng cung ứng ra thị trường ước đạt 270.000 tấn. Các vùng chuyên canh quy mô lớn phân bố tập trung tại xã Cẩm Mỹ, xã Tân Phú, xã Xuân Lộc và phường Long Khánh.
Xã Tân Phú dẫn đầu toàn tỉnh với hơn 3.600 ha, trong đó diện tích cho thu hoạch chiếm hơn 2.700 ha, mang lại sản lượng gần 29.300 tấn vào năm 2023. Xã Cẩm Mỹ bám sát phía sau với 2.375 ha, còn xã Xuân Lộc ghi nhận hơn 1.300 ha gieo trồng. Ngoài ba vùng trọng điểm, các khu vực phụ cận như xã Thanh Sơn, xã Xuân Quế, phường Hàng Gòn, xã Phú Vinh, xã Nam Cát Tiên, phường Xuân Lập và xã Bù Đăng cũng đóng góp đáng kể vào tổng diện tích.
Về hiệu quả kinh tế, cây sầu riêng giúp nhiều nhà vườn thu lợi nhuận bình quân từ 600 đến 700 triệu đồng/ha/năm. Ở thời điểm trúng mùa được giá, mức lãi có thể chạm ngưỡng 1 tỷ đồng/ha. Mức sinh lời vượt trội so với các loại cây công nghiệp truyền thống như cà phê, tiêu và điều đang thúc đẩy làn sóng chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên diện rộng.
Xuất khẩu sầu riêng Đồng Nai đạt hơn 203 triệu USD năm 2024
Riêng năm 2023, sản lượng xuất khẩu sang thị trường tiêu thụ lớn nhất là Trung Quốc đạt hơn 47.500 tấn, tương đương giá trị kinh tế hơn 3.300 tỷ đồng. Sang năm 2024, toàn tỉnh xuất khẩu thành công 53.200 tấn sầu riêng tươi, đem về kim ngạch 203,2 triệu USD. Dù sản lượng chỉ nhích thêm 3.200 tấn so với năm trước, giá trị thu về lại tăng vọt gấp hơn 4 lần nhờ giá bán bình quân tăng mạnh trên thị trường quốc tế.
Toàn tỉnh hiện sở hữu 41 mã số vùng trồng xuất khẩu với diện tích bao phủ hơn 1.900 ha, sản lượng 49.000 tấn. Hệ thống mã số này là “tấm vé thông hành” bắt buộc để sầu riêng Đồng Nai vượt qua hàng rào kiểm dịch của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC — General Administration of Customs of China). GACC hiện yêu cầu kiểm định 100% lô hàng về hàm lượng kim loại nặng Cadimi và dư lượng chất nhuộm vàng O, tạo áp lực lớn buộc toàn chuỗi sản xuất phải đạt chuẩn an toàn sinh học.
Nông nghiệp công nghệ cao tại trang trại sầu riêng Queen Farm
Trang trại Queen Farm tọa lạc tại xã Phước Sơn, quy hoạch trên diện tích 55 ha, đang trở thành hình mẫu chuyển đổi số trong ngành sầu riêng. Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Nguyễn Thế Tùng trực tiếp điều hành hệ thống hơn 9.500 gốc sầu riêng thuộc các giống Dona, Musang King và Ri6. Trong năm 2025, tổng sản lượng thu hoạch đạt 385 tấn, khoảng 80% trong số đó đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.
Hệ thống tưới thông minh và bón phân tự động vận hành thông qua mạng lưới đường ống dài 75 km bao phủ toàn bộ các lô trồng. Máy bay không người lái (UAV) viễn thám bay quét liên tục, giúp kỹ sư phát hiện sớm ổ sâu bệnh và xử lý kịp thời. Nền tảng kết nối NBIoT cùng cảm biến đo lường chuyên sâu giám sát chặt chẽ các chỉ tiêu vi khí hậu tác động đến sinh trưởng của cây.
Mỗi thân cây được cấp mã định danh và quản lý qua bản đồ điện tử, cho phép trích xuất nhật ký canh tác hằng ngày gồm khối lượng phân bón, lượng nước tưới, tình trạng sâu bệnh và nhân lực tham gia. Queen Farm từ chối lạm dụng hóa chất, tự sản xuất phân hữu cơ vi sinh và ứng dụng công nghệ vi sinh IMO. Triết lý này phù hợp với yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường Trung Quốc về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.
Kỹ thuật trổ mắt cua và ghép 3 gốc giúp tăng giá trị sầu riêng xuất khẩu
Mắt cua là thuật ngữ chỉ mầm hoa sơ khai nhú ra từ nách lá hoặc bụng cành sầu riêng, báo hiệu cây chuyển sang giai đoạn sinh trưởng sinh thực. Kỹ thuật trổ mắt cua (hay rước mắt cua) là chuỗi thao tác phá vỡ miên trạng, đánh thức mầm ngủ, giúp hoa thoát ra ngoài vỏ cành đồng loạt. Thực hiện chuẩn xác kỹ thuật này quyết định hơn 70% năng suất cả vụ, đồng thời cho phép nhà vườn chủ động thời điểm thu hoạch khi canh tác nghịch vụ — yếu tố then chốt để nắm bắt mức giá xuất khẩu cao nhất khi nguồn cung khan hiếm.
Quy trình bắt đầu bằng siết nước tạo khô hạn trong 7–14 ngày (có thể kéo dài 15–25 ngày tùy chất đất), buộc cây gia tăng hormone ABA để tập trung năng lượng hình thành mầm hoa. Khi mắt cua sáng đều, vươn dài 1–3 cm, nhà vườn nhấp nước trở lại từ từ. Phân bón lá hàm lượng Lân và Kali cao như MKP 0-52-34 kết hợp Canxi, Bo được phun hỗ trợ kéo mầm, trong khi phân Đạm (N) bị hạn chế tối đa để chặn hiện tượng phóng đọt non cạnh tranh dinh dưỡng.
Song song đó, mô hình sầu riêng ghép 3 gốc 1 thân do ông Trần Văn Đức tại ấp 7, xã Sông Ray sáng chế đang tạo ra bước đột phá về năng suất. Phương pháp ghép 1 gốc thực sinh với 2 cây giống Ri6 giúp cây sở hữu 3 bộ rễ hoạt động song song, tối đa hóa hấp thụ nước và dinh dưỡng, đồng thời tăng sức đề kháng chống bệnh nấm Phytophthora. Bình quân mỗi hécta sầu riêng 3 gốc cung ứng 27–28 tấn quả, cao gấp 1,5 lần so với vườn đơn gốc truyền thống.
Tổ hợp tác Sầu riêng Chính Đức hiện quy tụ 23 thành viên áp dụng kỹ thuật ghép 3 gốc trên diện tích hơn 40 ha. Chính quyền xã Cẩm Mỹ đang lấy mẫu kiểm định để cấp chứng nhận VietGAP và thiết lập mã số vùng trồng xuất khẩu sang Trung Quốc cho toàn bộ chuỗi sản xuất. Sau khi khấu trừ chi phí, gia đình ông Trần Văn Đức cho hay mô hình mang lại lợi nhuận ròng hơn 500 triệu đồng mỗi năm.
Nông dân tiên phong và doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi giá trị sầu riêng
Ông Ngô Thanh Phong tại phường Hàng Gòn đã sáng tạo mô hình sầu riêng mini, cắt ngọn khống chế chiều cao cây ở mức 3,5 m và tăng mật độ trồng lên 270 cây/ha. Năng suất thu hoạch nhờ đó đạt 40 tấn/ha, cao gấp đôi so với canh tác thông thường. Tại xã Nam Cát Tiên, tỷ phú nông dân Phạm Văn Nhanh quản lý 7 ha sầu riêng đạt tiêu chuẩn VietGAP, thu về hơn 4 tỷ đồng mỗi năm và hướng dẫn 17 hộ dân thiết lập mã số vùng trồng quy mô 122 ha.
Tại xã Long Thành, ông Trần Anh Tùng là gương mặt tiêu biểu áp dụng tưới tự động từ rất sớm, đưa sầu riêng đạt chuẩn VietGAP vào chuỗi cung ứng siêu thị Co.opmart Biên Hòa từ năm 2013. Ông Đỗ Lương Ý tại xã Cẩm Mỹ cũng đóng vai trò quan trọng trong liên kết nông dân sản xuất theo tiêu chuẩn xuất khẩu. Những lão nông này chính là lực lượng nòng cốt phá vỡ lối mòn canh tác truyền thống trên toàn tỉnh.
Ở phía doanh nghiệp, Chánh Thu Group dưới sự điều hành của Tổng Giám đốc Ngô Tường Vy vận hành hệ thống nhà máy tinh chế công suất 300.000 tấn/năm. Sản phẩm sầu riêng cấp đông nguyên trái DuriVy ứng dụng công nghệ Nitơ lỏng ở -196 độ C, đạt chuẩn OCOP 5 sao quốc gia và sở hữu bộ chứng chỉ FSSC 22000, FDA, HALAL, HACCP. Công ty TNHH XNK thương mại Toàn Thắng tại xã Xuân Đông, dưới sự chèo lái của Giám đốc Trương A Vùng, đầu tư hệ thống kho lạnh tiêu thụ 4.000–6.000 tấn sầu riêng tươi mỗi vụ, đẩy sản lượng chế biến xuất khẩu đạt 2.000 tấn/năm.
Chính sách hỗ trợ nông nghiệp hữu cơ cho sầu riêng Đồng Nai
Đồng Nai sở hữu quỹ đất đỏ bazan màu mỡ, khí hậu ôn hòa và trữ lượng nước tưới dồi dào — nền tảng tự nhiên đưa tỉnh vào nhóm 5 địa phương dẫn đầu cả nước về sản lượng sầu riêng xuất khẩu. Trước áp lực kiểm định ngày càng khắt khe từ GACC, ngành nông nghiệp buộc phải chuyển trọng tâm từ mở rộng diện tích sang canh tác an toàn sinh học. Hội đồng nhân dân tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 05/2023/NQ-HĐND ngày 14/7/2023 với loạt chính sách ưu đãi đột phá.
Theo nghị quyết, ngân sách tỉnh hỗ trợ một lần 100% chi phí xác định diện tích đủ điều kiện sản xuất hữu cơ, bao gồm điều tra cơ bản, khảo sát địa hình, phân tích mẫu đất, nước và không khí, mức tối đa 300 triệu đồng cho mỗi doanh nghiệp. Chính quyền còn giải ngân trực tiếp 25 triệu đồng/ha chi phí mua phân bón hữu cơ cho nhà vườn trồng sầu riêng. Đòn bẩy tài chính này khuyến khích nông dân từ bỏ phân hóa học độc hại, chuyển sang phân hữu cơ ủ hoai và chế phẩm vi sinh. Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh liên tục khuyến cáo nông dân tuân thủ bộ tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và chú trọng quản lý hồ sơ vùng trồng. Việc loại trừ thuốc bảo vệ thực vật độc hại, chuyển hướng sang giải pháp vi sinh không chỉ cải tạo hệ vi sinh vật trong đất mà còn giúp sầu riêng vượt qua rào cản kỹ thuật khắt khe nhất. Sự dịch chuyển này đang từng bước định vị thương hiệu sầu riêng Đồng Nai vững chắc trên bản đồ thương mại toàn cầu, nơi tiêu chuẩn an toàn thực phẩm là điều kiện tiên quyết.
Câu hỏi thường gặp về sầu riêng Đồng Nai
Giống sầu riêng Dona và Ri6 khác nhau thế nào về bảo quản sau thu hoạch? Dona duy trì độ tươi ngon lên tới 10 ngày trong môi trường mát, vượt trội hơn Ri6 chỉ giữ được khoảng 2 ngày sau khi chín. Lợi thế bảo quản này giúp Dona phù hợp hơn cho xuất khẩu đường dài sang các thị trường như Trung Quốc.
Hiện tượng sầu riêng phóng đọt non gây hậu quả gì khi nuôi trái? Khi cây bung đọt non, toàn bộ năng lượng và dưỡng chất bị hút ngược để nuôi lá mới, tạo cạnh tranh dinh dưỡng khốc liệt. Mầm hoa theo đó bị đen, nghẹn, trái non méo mó và rụng hàng loạt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng xuất khẩu.
Queen Farm sử dụng công nghệ gì để phát hiện sâu bệnh từ xa? Trang trại triển khai máy bay không người lái (UAV) viễn thám bay quét toàn bộ 55 ha thu thập dữ liệu. Kết hợp nền tảng NBIoT và cảm biến chuyên sâu, hệ thống giúp kỹ sư phát hiện nhanh khu vực nhiễm bệnh để xử lý trước khi lây lan.
Mô hình ghép 3 gốc 1 thân mang lại lợi thế sinh học gì? Ba bộ rễ hoạt động song song giúp cây tăng đột biến khả năng hút nước và dinh dưỡng. Hệ rễ chân kiềng tạo thế đứng vững trước giông bão, khắc phục thắt cổ rễ và tăng sức đề kháng chống bệnh nấm Phytophthora — căn bệnh nguy hiểm nhất với cây sầu riêng.
Tỉnh Đồng Nai hỗ trợ chi phí phân bón hữu cơ cho sầu riêng ở mức nào? Theo Nghị quyết số 05/2023/NQ-HĐND, nhà vườn trồng sầu riêng theo hướng hữu cơ được hỗ trợ 25 triệu đồng/ha chi phí phân bón. Doanh nghiệp còn được cấp tối đa 300 triệu đồng cho khảo sát, phân tích mẫu đất và nước phục vụ chuyển đổi sản xuất hữu cơ.
Ngọc Duyên
