Hơn 1.400 cơ sở chế biến đang hoạt động cùng quỹ đất nông nghiệp vượt 1 triệu ha đã đưa Đồng Nai trở thành tâm điểm đầu tư chế biến nông sản lớn nhất khu vực phía Nam. Làn sóng vốn ngoại và nội địa đổ vào chuỗi giá trị thực phẩm tại đây đang tăng tốc chưa từng thấy kể từ năm 2020.
Từ năm 2020 đến nay, hàng loạt tập đoàn đa quốc gia như Nestlé, C.P. Việt Nam, Cargill cùng các doanh nghiệp nội địa liên tục rót vốn vào Đồng Nai nhằm xây dựng hệ sinh thái khép kín từ canh tác đến xuất khẩu nông sản. Chính quyền tỉnh đã tận dụng lợi thế hạ tầng giao thông đồng bộ — bao gồm sân bay Long Thành, cảng Cái Mép – Thị Vải và các tuyến cao tốc huyết mạch — để quy hoạch không gian sản xuất tập trung, nâng cao giá trị cho các mặt hàng chủ lực như hạt điều, thịt gia cầm, cao su và trái cây. Những nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh, cắt giảm thủ tục hành chính đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu biến Đồng Nai thành trung tâm chế biến nông sản hàng đầu cả nước trong giai đoạn 2025–2030.
Ngành điều Đồng Nai bứt phá với kim ngạch xuất khẩu gần 2,8 tỷ USD
Ngành chế biến hạt điều tại Đồng Nai đang trải qua giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất trong lịch sử, đặc biệt sau khi sáp nhập với tỉnh Bình Phước. Tổng diện tích canh tác cây điều toàn tỉnh hiện mở rộng lên hơn 176.000 ha, trong đó riêng khu vực Bình Phước cũ đã đóng góp hơn 148.000 ha. Quỹ đất nguyên liệu rộng lớn này tạo nền tảng cho hơn 1.400 cơ sở và doanh nghiệp chế biến quy mô vừa và nhỏ hoạt động trên địa bàn, trực tiếp tạo việc làm ổn định cho khoảng 50.000 lao động. Trong mạng lưới ấy, 399 cơ sở đã áp dụng thành công các tiêu chuẩn quản lý chất lượng quốc tế gồm GMP, HACCP và ISO 22000 nhằm đáp ứng yêu cầu khắt khe từ thị trường xuất khẩu.
Kết quả kinh doanh phản ánh rõ sức bật của ngành. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu hạt điều Đồng Nai vươn lên gần 2,8 tỷ USD, chiếm tới 50% tổng kim ngạch xuất khẩu hạt điều cả nước và đưa sản phẩm đến hơn 80 quốc gia. Trong 11 tháng cùng năm, giá trị xuất khẩu hạt điều đạt hơn 2,5 tỷ USD, chiếm gần 7,9% tổng kim ngạch xuất khẩu chung toàn tỉnh. Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu hạt điều nhân ghi nhận mức tăng trưởng bình quân 42,3%/năm trong giai đoạn 2010–2021, đóng góp 56,7% vào tổng kim ngạch xuất khẩu hạt điều nhân toàn quốc năm 2021.
Dù vậy, chuỗi giá trị này vẫn đối mặt thách thức lớn khi nguyên liệu nội địa chỉ đáp ứng khoảng 10% nhu cầu chế biến, buộc doanh nghiệp phụ thuộc tới 90% nguồn thô nhập khẩu từ châu Phi và Campuchia. Để giảm phụ thuộc và nâng cao giá trị gia tăng, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào công nghệ. Điển hình, Tập đoàn Gia Bảo rót 6,5 triệu USD khánh thành Nhà máy Chế biến nông sản và thực phẩm Bà Tư Bình Phước vào tháng 9/2025, đạt công suất thiết kế 4.000 tấn/năm. Toàn ngành đang hướng tới mục tiêu tự động hóa 100% khâu tách vỏ cứng và bóc vỏ lụa nhân điều vào năm 2030, với hơn 95% cơ sở đạt chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng.
Những con số này cho thấy ngành điều không chỉ là trụ cột xuất khẩu mà còn là “phép thử” cho năng lực chế biến sâu nông sản của toàn tỉnh — và nền tảng ấy sẽ càng vững chắc hơn khi quỹ đất nông nghiệp hơn 1 triệu ha được quy hoạch lại một cách chiến lược.
Quy hoạch hơn 1 triệu ha đất nông nghiệp phục vụ chế biến sâu
Sau sáp nhập, Đồng Nai sở hữu tổng diện tích đất nông nghiệp hơn 1 triệu ha — nguồn lực đất đai khổng lồ cho tái thiết lập không gian canh tác và công nghiệp hóa nông thôn. Theo lộ trình quy hoạch sử dụng đất đến năm 2030, quỹ đất nông nghiệp sẽ được điều chỉnh xuống 426.498 ha, tương đương 72,74% tổng diện tích tự nhiên, nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng và tạo không gian cho 321 vùng sản xuất tập trung quy mô 95.651 ha.
Trong bản đồ quy hoạch ấy, 11.879,89 ha được dành riêng để hình thành 10 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Đến nay, 8 vùng với quy mô gần 1.600 ha đã được thiết lập, chuyên canh lúa, xoài, bưởi và sầu riêng tại các huyện Tân Phú, Vĩnh Cửu, Định Quán và Xuân Lộc. Song song, 8 vùng đủ điều kiện sản xuất nông nghiệp hữu cơ với quy mô 4.400 ha cũng được quy hoạch, chiếm khoảng 2,13% tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp. Tỉnh phấn đấu đến năm 2025, khu vực sản xuất tập trung chiếm 35–40% diện tích đất nông nghiệp, tăng lên 45–50% vào năm 2030. Tỷ trọng vùng nông nghiệp công nghệ cao đặt mục tiêu 20–21% vào 2025 và mở rộng 30–35% vào 2030.
Hạ tầng phục vụ chế biến sâu được triển khai song song. Hai cụm công nghiệp chế biến nông sản trọng điểm đang được đẩy nhanh tiến độ gồm Cụm công nghiệp Phú Túc rộng 50 ha tại huyện Định Quán và Cụm công nghiệp Long Giao rộng 57 ha tại huyện Cẩm Mỹ. Hạ tầng thương mại cũng mở rộng qua giai đoạn 2 chợ đầu mối nông sản thực phẩm Dầu Giây tại huyện Thống Nhất.
Đặc biệt, ngày 3/2/2026, tỉnh chính thức khởi động Dự án chăn nuôi, sản xuất và chế biến nông sản tập trung ứng dụng công nghệ cao tại xã Thuận Lợi. Dự án có tổng quy mô khoảng 1.500 ha, vốn đầu tư sơ bộ 30.500 tỷ đồng, gồm khu chăn nuôi công nghệ cao 410 ha, khu sản xuất – chế biến thức ăn chăn nuôi và nông sản chuỗi khép kín 76 ha, khu canh tác cây ăn trái và dược liệu 600 ha, cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật 80 ha. Hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn, đại dự án dự kiến vận hành quý II/2029.
Với hạ tầng đang được hoàn thiện nhanh chóng, câu hỏi tiếp theo là điều gì đã khiến dòng vốn ngoại liên tục chảy về Đồng Nai thay vì những địa phương khác trong khu vực.
Động lực nào thu hút nhà đầu tư nước ngoài vào chế biến nông sản Đồng Nai?
Sức hút của Đồng Nai đối với nhà đầu tư quốc tế bắt nguồn từ sự kết hợp giữa vị trí địa lý chiến lược và nguồn nguyên liệu nội tại dồi dào. Tọa lạc tại trung tâm Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tỉnh sở hữu hệ sinh thái giao thông đa phương thức đồng bộ: sân bay quốc tế Long Thành, cảng biển nước sâu Cái Mép – Thị Vải, cảng Phước An, cùng các tuyến cao tốc Bến Lức – Long Thành, Biên Hòa – Vũng Tàu, Dầu Giây – Phan Thiết và mạng lưới đường vành đai. Hạ tầng này giúp tối ưu hóa chi phí logistics cho hoạt động chế biến và xuất khẩu nông sản. Ngoài ra, 16 Hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết — tiêu biểu như EVFTA và CPTPP — đã mở rộng cánh cửa tiếp cận những thị trường tiêu thụ khó tính trên toàn cầu.
Lợi thế cạnh tranh cốt lõi nằm ở vị thế “thủ phủ” chăn nuôi cả nước. Hệ sinh thái chăn nuôi tại Đồng Nai quy tụ gần 4,2 triệu con heo, khoảng 36,5 triệu con gia cầm, gần 169.000 con trâu bò, cùng hơn 3,64 triệu con thủy cầm. Lĩnh vực trồng trọt cũng ấn tượng không kém với diện tích cao su hơn 280.000 ha, chuối 20.000 ha, sầu riêng 20.000 ha và hồ tiêu 22.000 ha. Nguồn nguyên liệu phong phú này đã thu hút 22 dự án FDI rót vốn trực tiếp vào chế biến nông, lâm, thủy sản tính đến đầu năm 2021.
Những tập đoàn hàng đầu thế giới đã chọn Đồng Nai làm cứ điểm sản xuất. Năm 2021, Nestlé Việt Nam giải ngân thêm khoảng 130 triệu USD mở rộng nhà máy, nâng tổng vốn đầu tư lên gần 730 triệu USD. Công ty TNHH Koyu & Unitek — đơn vị tiên phong xuất khẩu thịt gà chính ngạch sang Nhật Bản — duy trì công suất giết mổ và chế biến khoảng 1 triệu con gà/tháng, tỷ trọng xuất khẩu sản phẩm chế biến đạt 20–25%, tương đương 300–350 tấn/tháng. Bên cạnh đó, sự hiện diện của C.P. Việt Nam, Japfa, CJ, Cargill, De Heus, Ajinomoto và Emivet tiếp tục minh chứng cho sức hấp dẫn đầu tư bền vững tại địa phương.
Yếu tố then chốt củng cố niềm tin nhà đầu tư là sự minh bạch trong điều hành. Chính quyền tỉnh kiên định giải quyết thủ tục theo đúng luật định và thông lệ quốc tế, vận hành hiệu quả cơ chế “một cửa, tại chỗ”, liên tục cắt giảm rào cản hành chính và tổ chức các diễn đàn đối thoại doanh nghiệp. Đây chính là nền tảng để tỉnh tiếp tục triển khai các khung chính sách ưu đãi tài chính nhằm đẩy mạnh hơn nữa dòng vốn vào chế biến nông sản công nghệ cao.
Chính sách ưu đãi đầu tư chế biến nông sản công nghệ cao tại Đồng Nai
Đồng Nai đã xây dựng khung pháp lý toàn diện với các cơ chế ưu đãi tài chính và hỗ trợ kỹ thuật dành riêng cho chuỗi giá trị chế biến nông sản ứng dụng công nghệ cao. Nền tảng pháp lý quan trọng nhất là Quyết định số 35/2021/QĐ-UBND ban hành ngày 16/8/2021, theo đó ngân sách nhà nước hỗ trợ tối đa 10 tỷ đồng/dự án để xây dựng hạ tầng phục vụ vùng nguyên liệu.
Mức hỗ trợ được thiết kế chi tiết theo từng loại hình đầu tư. Cơ sở chế biến nông sản và giết mổ gia súc, gia cầm được hỗ trợ lên tới 60% chi phí xây dựng hạ tầng giao thông, điện, nước, nhà xưởng, thiết bị và xử lý chất thải trong hàng rào dự án, hạn mức tối đa 15 tỷ đồng. Đối với hệ thống bảo quản nông sản — bao gồm sấy, chiếu xạ, đông lạnh, khử trùng và bảo quản sinh học — mức hỗ trợ nâng lên 70% chi phí đầu tư hạ tầng, giới hạn 2 tỷ đồng/dự án.
Hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) cũng nhận sự trợ lực mạnh khi doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao được tài trợ 80% kinh phí nghiên cứu khoa học, không quá 0,3 tỷ đồng/đề tài. Dự án sản xuất thử nghiệm áp dụng công nghệ mới được hỗ trợ 50% chi phí, mức trần 1 tỷ đồng. Ngân sách chi trả 40% chi phí chuyển giao ứng dụng khoa học kỹ thuật mới với hạn mức 300 triệu đồng, tài trợ 100% kinh phí cấp giấy chứng nhận sản xuất hữu cơ và GAP, đồng thời hỗ trợ 50% kinh phí lắp đặt hệ thống tưới tiên tiến, tiết kiệm nước.
Song hành với Quyết định 35, Nghị quyết số 143/2018/NQ-HĐND về hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp đã mang lại kết quả cụ thể. Giai đoạn 2021–2025, toàn tỉnh phê duyệt hỗ trợ 26 dự án và kế hoạch liên kết, thu hút 16 doanh nghiệp, 20 hợp tác xã cùng 921 trang trại và hộ nông dân, với tổng kinh phí phê duyệt hơn 63,8 tỷ đồng, đã giải ngân 10,3 tỷ đồng. Hệ sinh thái chính sách còn được bổ sung bởi Nghị quyết số 05/2023/NQ-HĐND thúc đẩy nông nghiệp hữu cơ và Quyết định số 26/2025/QĐ-UBND tạo điều kiện vay vốn ưu đãi tối đa 4 tỷ đồng qua chương trình mục tiêu quốc gia.
Ngoài hỗ trợ tài chính trực tiếp, doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao được UBND tỉnh công nhận còn hưởng ưu đãi tối đa về mặt bằng đất đai, miễn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định pháp luật. Tổng hòa các chính sách này đã kiến tạo đòn bẩy tài chính mạnh mẽ, đưa Đồng Nai trở thành điểm đến hàng đầu cho dòng vốn đầu tư chế biến nông sản trong kỷ nguyên nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn.
Ngọc Duyên
