Hàng nghìn tấn sầu riêng Ri6 đang bị đổ đống bán lẻ dọc các tuyến đường miền Tây với giá chỉ vài chục nghìn đồng mỗi ký. Nguyên nhân đến từ đứt gãy chuỗi thu mua xuất khẩu cộng hưởng áp lực cạnh tranh quốc tế.
Đầu tháng 5/2026, nông dân các tỉnh Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cần Thơ buộc phải mang sầu riêng ra bán dọc tỉnh lộ với giá 20.000 – 30.000 đồng/kg để vớt vát vốn liếng. Tình trạng ách tắc khâu xét nghiệm dư lượng cadimi và vàng O theo tiêu chuẩn kiểm dịch của Trung Quốc đã khiến dòng lưu thông hàng hóa ngưng trệ. Hàng trăm container bị tồn kho, đẩy nhà vườn miền Tây vào nguy cơ thua lỗ nặng nề.
Vì sao giá sầu riêng Ri6 chạm đáy 20.000 đồng/kg?
Sản lượng sầu riêng Ri6 tại miền Tây tăng đột biến trong đầu tháng 5 do các địa phương đồng loạt bước vào đợt thu hoạch chính vụ. Giá thu mua xô tại vườn lao dốc mạnh, chạm đáy chỉ còn 20.000 – 30.000 đồng/kg.
Sự sụt giảm này có ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, nguồn cung trong nước dồi dào trùng khớp với thời điểm sầu riêng Thái Lan cũng bước vào chính vụ. Đối thủ cạnh tranh này hiện đang đẩy mạnh xuất khẩu giống Monthong với số lượng lên đến 1.500 container mỗi ngày sang thị trường Trung Quốc, gây sức ép cực lớn lên hàng hóa Việt Nam.
Thứ hai, hiện tượng cháy múi và sượng múi cục bộ xuất hiện ở một số vườn làm giảm sút chất lượng thương phẩm. Thứ ba, khi trái không đạt chuẩn xuất khẩu, nhà vườn buộc phải đẩy hàng ra kênh bán lẻ với mức giá rẻ giật mình, tạo nên cảnh tượng “sầu riêng tràn xuống đường” tại nhiều tuyến tỉnh lộ thuộc Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cần Thơ.
Quy định kiểm nghiệm cadimi, vàng O siết xuất khẩu ra sao?
Nút thắt lớn nhất kìm hãm đà xuất khẩu hiện nay là yêu cầu khắt khe từ thị trường Trung Quốc về dư lượng kim loại nặng cadimi và chất tạo màu vàng O. Để được thông quan, các lô hàng bắt buộc phải có giấy chứng nhận đạt chuẩn hai chỉ tiêu này.
Tuy nhiên, tính đến tháng 4 và đầu tháng 5/2026, cả nước chỉ có khoảng 13 đến 15 cơ sở được phê duyệt xét nghiệm cadimi và 17 đơn vị kiểm tra vàng O. Số lượng phòng thí nghiệm quá mỏng dẫn đến quá tải nghiêm trọng. Một số cơ sở đã tạm ngừng tiếp nhận mẫu sầu riêng từ miền Tây nhằm tránh rủi ro pháp lý nếu kết quả chênh lệch lúc hậu kiểm tại cửa khẩu.
Việc thiếu giấy chứng nhận khiến hàng trăm container phải nằm chờ, buộc doanh nghiệp lựa chọn giữa cấp đông quay đầu hoặc xả bán nội địa với giá thấp. Hệ quả tất yếu là các đơn vị thu mua chùn bước, tạm dừng hoạt động gom hàng tại vườn, đẩy nông dân vào thế bị động hoàn toàn.
Nông dân miền Tây ứng phó với lỗ kép thế nào?
Chi phí đầu tư cho phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nhân công dao động 30.000 – 40.000 đồng/kg. Với giá thu mua hiện tại, nông dân cầm chắc mức lỗ từ 5.000 đến 15.000 đồng/kg.
Tại Cần Thơ và Đồng Tháp, nhiều nhà vườn không dám neo trái chín trên cây vì sợ suy kiệt sức sống của vườn, đành cắt trái mang ra các tuyến đường lớn bán lẻ. Đây chính là nguyên nhân trực tiếp tạo nên những bảng giá “20k/kg” xuất hiện dày đặc khắp trục lộ miền Tây những ngày qua.
Tại Vĩnh Long, nông dân thuộc các hợp tác xã Tân Phú và Chánh An chủ động chia nhỏ đợt thu hoạch, áp dụng kỹ thuật rải vụ và kích thích trái nghịch vụ để tránh điệp khúc được mùa rớt giá. Về dài hạn, hội viên được khuyến khích mua chung vật tư, chuyển sang canh tác hữu cơ theo chuẩn VietGAP hoặc GlobalGAP, đồng thời xét nghiệm đất và nước định kỳ để kiểm soát tận gốc tình trạng nhiễm kim loại nặng – rào cản kỹ thuật đang làm tê liệt hoạt động xuất khẩu.
Ngọc Duyên
