Hàng loạt lô sầu riêng xuất khẩu bị Trung Quốc trả về do phát hiện tồn dư kim loại nặng cadimi và chất màu công nghiệp vàng O vượt ngưỡng cho phép. Áp lực càng gia tăng khi kim ngạch xuất khẩu sầu riêng trong 4 tháng đầu năm 2025 chỉ đạt khoảng 130 triệu USD, giảm hơn 74% so với cùng kỳ năm 2024.
Tính từ đầu năm đến hết tháng 4/2025, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam giảm mạnh so với mức hơn 500 triệu USD cùng kỳ năm 2024— kéo giá bán tại vườn xuống thấp và khiến hàng hóa ùn ứ tại cửa khẩu, đe dọa sinh kế của người dân Đồng bằng sông Cửu Long. Trước tình thế cấp bách, Tỉnh Đồng Tháp và Tỉnh Vĩnh Long — hai vùng trồng trọng điểm — đã phát triển khai hàng loạt biện pháp khẩn cấp cải thiện đất và kiểm soát chuỗi cung ứng.
Vì sao liên tục sầu riêng bị cảnh báo
Các cơ quan đặc biệt xác định hai nguyên nhân trực tiếp. Thứ nhất, cadimi tích lũy trong đất sử dụng phân bón hóa học gốc lân, sử dụng phân chuồng chưa qua kiểm soát và canh tac liên tục không để đất nghỉ. Trong điều kiện đất chua dưới pH 5,5, nồng độ ion cadimi tăng mạnh, khiến bộ rễ dễ hấp thụ và tích lũy vào phần thịt quả.
Thứ hai, chất vàng O — sản phẩm màu công nghiệp có nguy cơ gây ung thư — được phát hiện làm một bộ phận thương lái tự ý vỏ trái để tạo màu chín đồng đều và bắt mắt hơn sau thu hoạch. Đây là hành vi vi phạm quy định an toàn thực phẩm ở cả Việt Nam lẫn Trung Quốc.
Về hệ thống quản lý, Cục Bảo vệ Thực vật chịu trách nhiệm phê duyệt và làm đầu mối liên hệ với cơ quan kiểm tra của nước nhập khẩu để cấp mã số vùng trồng xuất khẩu. Ở cấp địa phương, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật tiếp nhận hồ sơ và đề xuất cấp mã. Hoạt động kiểm tra chất lượng dư lượng được thực hiện bởi các trung tâm đã được cả Việt Nam và Trung Quốc phê duyệt.
Đồng Tháp và Vĩnh Long triển khai đồng bộ các giải pháp khẩn cấp.
Tỉnh Đồng Tháp đã thu thập hàng trăm mẫu đất, lập bản đồ phân chia 115 vùng trồng theo mức độ an toàn. Đồng thời, địa phương đẩy mạnh mô hình khắc phục tồn dư kim loại nặng thông qua 5 giải pháp đồng bộ: sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, than sinh học, bón vôi và trồng xen cây bạc hà nhằm hấp thụ độc tố trong đất.
Tỉnh Vĩnh Long tiến hành lấy mẫu phân tích dư lượng, phân vùng cải tạo đất bằng cách nâng độ pH, đồng thời kiểm soát chặt nguồn phân bón có chứa cadimi. Chính quyền địa phương cũng cam kết tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư trung tâm kiểm tra ngay tại tỉnh, qua đó rút ngắn thời gian đánh giá chất lượng nông sản trước khi xuất khẩu.
Các cơ quan chuyên môn đang khẩn trương tháo gỡ những điểm nghẽn trong khâu kiểm tra, nhằm khôi phục đà tăng trưởng cho ngành sầu riêng — mặt hàng từng được kỳ vọng trở thành “trái cây tỷ đô” của nông nghiệp Việt Nam.
Nguyễn Hương
