Chưa đầy một tuần nữa, trụ bơm quen thuộc ghi “RON95” sẽ biến mất tại mọi cây xăng trên cả nước — thay vào đó là hỗn hợp 90% xăng khoáng và 10% cồn sinh học. Với hàng chục triệu người đang đổ xăng mỗi ngày, đây là lần thay đổi lớn nhất thị trường nhiên liệu Việt Nam kể từ khi E5 RON92 ra đời năm 2018.
Theo Thông tư 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương, từ ngày 1/6/2026, xăng không chì lưu hành trên thị trường Việt Nam sẽ phải được phối trộn thành xăng sinh học E10 theo lộ trình áp dụng toàn quốc, trong khi E5 RON92 vẫn được duy trì song song đến hết năm 2030 dành cho xe đời cũ. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định đây không phải áp đặt mà là bước hiện thực hóa chiến lược năng lượng xanh và các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính mà Việt Nam đã ký kết. Lộ trình này khép lại hành trình hơn một thập kỷ kể từ Quyết định số 53/2012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ — văn bản đặt nền móng pháp lý cho nhiên liệu sinh học tại Việt Nam từ năm 2012.
E10, E5 và RON95 khác nhau như thế nào — và cái nào rẻ hơn?
Câu hỏi đầu tiên hầu hết người tiêu dùng muốn biết: tôi đang đổ loại gì, và nó có đắt hơn không?
Ba loại nhiên liệu này khác nhau ở tỷ lệ ethanol sinh học được pha vào. RON95 gần như 100% hydrocacbon chưng cất từ dầu mỏ. E5 RON92 pha 5% cồn sinh học. E10 nâng tỷ lệ đó lên 10% — cồn thường được sản xuất từ quá trình lên men sắn, ngô, mía.
Về giá, theo kỳ điều hành ngày 21/5, Theo một số bảng giá bán lẻ công bố thời điểm cuối tháng 5/2026, xăng E10 được chào bán thấp hơn khoảng vài trăm đồng/lít so với RON95 cùng phân khúc — tức rẻ hơn dòng khoáng tương ứng khoảng 490 đồng/lít. E5 RON92 vẫn giữ mức thấp nhất: 24.340 đồng/lít.
Mức chênh lệch 490 đồng này đến từ cơ chế thuế: ethanol không chịu thuế bảo vệ môi trường (xăng khoáng chịu 2.000 đồng/lít), thuế tiêu thụ đặc biệt của E10 là 7% — thấp hơn mức 10% của RON95. Tuy nhiên nhiều doanh nghiệp và chuyên gia cho rằng mức chênh lệch cần đạt 1.000–1.500 đồng/lít mới đủ sức tạo động lực chuyển đổi thực sự. Bộ Công Thương đang kiến nghị Bộ Tài chính nghiên cứu điều chỉnh thêm để kéo rộng khoảng cách giá trong thời gian tới.
Xe máy và ô tô có dùng được E10 không — ai cần đặc biệt lưu ý?
Đây là nỗi lo lớn nhất. Câu trả lời ngắn: hầu hết xe đang lưu hành đều tương thích.
Theo xác nhận từ Cục Đăng kiểm, Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) và Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), các xe đời mới — đặc biệt sản xuất sau năm 2011 — đều trang bị hệ thống phun xăng điện tử (FI) có khả năng tự điều chỉnh tỷ lệ hòa khí. Vật liệu trong hệ thống nhiên liệu của các dòng xe này cũng được thiết kế kháng cồn (ethanol resistant), loại bỏ lo ngại về lão hóa gioăng cao su hay rò rỉ.
Nhưng có ngoại lệ cần lưu ý. VAMA cảnh báo một dòng xe tải hạng nhẹ sản xuất từ năm 1996 đến 2023, Theo phản hồi của Suzuki gửi Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), phần lớn mẫu xe của hãng tương thích với xăng E10. Tuy nhiên, một số dòng xe đời cũ như Viva 110, Smash, Smash Revo và Shogun hiện vẫn đang được tiếp tục xác thực khả năng tương thích hoàn toàn với nhiên liệu E10.
Với doanh nghiệp vận tải vận hành đội xe tải nhiều năm bằng xăng khoáng, cần lưu ý thêm: đặc tính tẩy rửa mạnh của cồn có thể làm bong tróc cặn bẩn tích tụ lâu ngày trong bình chứa, dẫn đến nguy cơ tắc ống dẫn hoặc kim phun. Nên chủ động vệ sinh bình chứa và hệ thống kim phun trước khi chuyển đổi.
Một lưu ý kỹ thuật quan trọng cho tất cả người dùng: do cồn hút ẩm cao từ không khí, không nên để xe nhiều tháng không sử dụng với bình xăng cạn — tình trạng ngậm nước, phân tách lớp có thể gây khó nổ máy và ăn mòn chi tiết kim loại bên trong.
Mức tiêu hao của E10 — con số thực tế từ các nghiên cứu Việt Nam
Câu trả lời phụ thuộc vào loại xe và điều kiện vận hành, và kết quả thực tế khá bất ngờ.
Về lý thuyết, ethanol có mật độ năng lượng chỉ khoảng 26,8 MJ/kg, thấp hơn nhiều so với 43 MJ/kg của xăng khoáng. Một số nghiên cứu trong nước về nhiên liệu sinh học E10 cho thấy mức tiêu hao nhiên liệu có thể thay đổi tùy loại động cơ, điều kiện vận hành và tỷ lệ phối trộn ethanol. Tuy nhiên, hiện chưa có kết luận thống nhất rằng E10 luôn làm tăng hay giảm tiêu hao nhiên liệu trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, chỉ số octane cao (~108–109) của ethanol giúp quá trình cháy ổn định hơn, khiến công suất chỉ thị và áp suất trung bình hiệu dụng (IMEP) tương đương hoặc nhỉnh hơn nhẹ so với xăng khoáng thuần túy.
Còn trong điều kiện thực tế? Theo một số nghiên cứu thử nghiệm về nhiên liệu E10 tại Việt Nam, mức tiêu hao nhiên liệu và hiệu suất động cơ có thể thay đổi khác nhau giữa xe động cơ đốt trong truyền thống (ICE) và xe hybrid (HEV). Tuy nhiên, kết quả còn phụ thuộc điều kiện thử nghiệm và chưa có số liệu thống nhất được công bố rộng rãi.
Kết quả này lý giải tại sao xe chạy trong thành phố — nơi liên tục tăng tốc–giảm tốc — thực tế có thể tiết kiệm hơn khi chuyển sang E10, dù lý thuyết nhiệt hóa dự báo ngược lại. Đối với doanh nghiệp vận tải, lợi ích kép còn đến từ giảm muội than buồng đốt, góp phần tiết kiệm chi phí bảo dưỡng trong dài hạn.
Lộ trình triển khai: Petrolimex và PVOIL đã sẵn sàng, phần còn lại thì sao?
Lộ trình chuyển đổi được chia thành hai giai đoạn rõ ràng.
Giai đoạn 1 (đến hết 31/5/2026): Khuyến khích các thương nhân đầu mối đã sẵn sàng hạ tầng chủ động mở rộng phân phối. PVOIL đã thử nghiệm phân phối xăng E10 tại Hà Nội và Hải Phòng từ năm 2025, trong khi Petrolimex triển khai thử nghiệm tại TP.HCM và Bà Rịa–Vũng Tàu trước khi mở rộng toàn hệ thống vào năm 2026. Theo Bộ Công Thương, hai doanh nghiệp này hiện chiếm khoảng 70–75% thị phần bán lẻ xăng dầu cả nước.
Giai đoạn 2 (từ 1/6/2026): Bắt buộc đồng loạt trên toàn quốc. E5 RON92 duy trì song song đến hết 31/12/2030.
Theo thông tin từ Bộ Công Thương và các doanh nghiệp đầu mối, ba đơn vị lớn gồm Petrolimex, PVOIL và Saigon Petro hiện có tổng công suất phối trộn xăng E10 khoảng 890.000 m³/tháng, đủ đáp ứng phần lớn nhu cầu thị trường khi triển khai xăng sinh học trên diện rộng.
Các thương nhân còn lại vẫn đang xin cấp phép hoặc chờ diễn biến thị trường. Nhà máy lọc hóa dầu Bình Sơn cũng lên phương án tham gia phối trộn 70.000–90.000 m³/tháng từ tháng 6/2026 để bổ sung nguồn cung.
Về hạ tầng logistics, kinh nghiệm phân phối E5 trước đó giúp hệ thống kho–tổng kho–cửa hàng bán lẻ không cần đầu tư xây mới quy mô lớn. Bài toán còn lại là các thương nhân nhỏ phải tự chi phí hút cạn, làm sạch bồn bể đang chứa RON95 và cải tạo thiết bị bơm — một gánh nặng vận hành không nhỏ trong ngắn hạn.
Nguồn cung ethanol — điểm nghẽn quốc gia và lợi ích môi trường đặt lên bàn cân
Đây là thách thức căn cốt của toàn bộ lộ trình, và cũng là nơi bài toán kinh tế gặp bài toán khí hậu.
Theo thông tin từ Bộ Công Thương và các doanh nghiệp trong ngành, Việt Nam hiện có khoảng 6 nhà máy ethanol với tổng công suất thiết kế khoảng 500.000–600.000 m³/năm. Tuy nhiên, công suất vận hành thực tế hiện chỉ đạt khoảng 30–40%, với sản lượng E100 thực tế khoảng 25.000 m³/tháng, tức chưa tới 1/3 nhu cầu. Khoảng trống còn lại — khoảng 75.000 m³/tháng — buộc phải nhập khẩu. Mức giá sản xuất ethanol trong nước vẫn cao do nguồn nguyên liệu nông sản chưa ổn định, khiến sức cạnh tranh với hàng nhập khẩu còn gặp khó.
Ở chiều ngược lại, lợi ích môi trường từ E10 là cụ thể và đo đếm được. Số liệu từ Đại học Bách khoa Hà Nội cho thấy E10 giảm phát thải hydrocarbon (HC) từ 21,7%–30,2% và giảm khí CO từ 14,4%–19,3% so với xăng khoáng. Theo đại diện Bộ Công Thương, nếu triển khai xăng E10 trên diện rộng, Việt Nam có thể giảm khoảng 2,5 triệu tấn CO₂ mỗi năm, góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Bài toán hóc búa nhất không nằm ở trạm bơm hay động cơ xe. Nó nằm ở những cánh đồng sắn và dây chuyền lên men: khi nào Việt Nam tự chủ được nguồn ethanol, lộ trình năng lượng xanh này mới thực sự khép kín.
(FAQ) – Câu hỏi thường gặp
1. Xăng E10 là gì và gồm những thành phần gì? E10 là nhiên liệu sinh học pha trộn giữa 90% xăng khoáng không chì và 10% ethanol sinh học — cồn sản xuất từ lên men nông sản như sắn, ngô, mía. So với E5 RON92 đang bán hiện tại, E10 có tỷ lệ ethanol cao gấp đôi, giúp quá trình cháy trong buồng đốt triệt để hơn và giảm phát thải độc hại ra môi trường.
2. Từ ngày nào Việt Nam bắt buộc bán E10, và RON95 có biến mất hoàn toàn không? Từ ngày 1/6/2026, theo Thông tư 50/2025/TT-BCT, toàn bộ xăng không chì phải chuyển sang E10. RON95 nguyên bản sẽ dừng phân phối. Tuy nhiên E5 RON92 vẫn được bán song song đến hết ngày 31/12/2030 để phục vụ các phương tiện đời cũ chưa tương thích với tỷ lệ cồn cao hơn.
3. Đổ E10 có làm hỏng xe máy hay ô tô không? Hầu hết xe đang lưu hành — đặc biệt sản xuất sau năm 2011 với hệ thống phun xăng điện tử (FI) — đều tương thích và vận hành an toàn. Ngoại lệ cần lưu ý: khoảng 60.000 xe tải hạng nhẹ sản xuất từ 1996–2023 và một số mẫu xe máy Suzuki đời cũ (Viva 110, Smash, Smash Revo, Shogun, AN125…) không được khuyên dùng. Nếu xe để lâu không chạy, nên tránh để bình xăng cạn vì cồn hút ẩm có thể gây phân tách lớp, khó nổ máy và ăn mòn chi tiết bên trong.
4. Mức tiêu hao nhiên liệu của E10 có tăng lên không? Trên lý thuyết có thể tăng khoảng 3–4% do ethanol có nhiệt trị thấp hơn xăng khoáng. Nhưng thực tế trong điều kiện nội đô ùn tắc, một số xe ghi nhận tiêu hao giảm từ 2,3% (xe ICE) đến 7,8% (xe hybrid) so với RON95 — nhờ chỉ số octane cao của ethanol giúp cháy tối ưu hơn, đặc biệt khi xe liên tục tăng tốc nhiều lần.
5. Giá E10 rẻ hay đắt hơn RON95? Rẻ hơn khoảng 490 đồng/lít so với RON95 cùng loại, nhờ ethanol được miễn thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt thấp hơn (7% so với 10% của RON95). Bộ Công Thương đang kiến nghị Bộ Tài chính điều chỉnh để mức chênh lệch đạt 1.000–1.500 đồng/lít, tạo động lực chuyển đổi mạnh hơn cho người tiêu dùng.
Thu Thủy
