Rau quả Việt Nam mang về 5,5 tỷ USD từ thị trường Trung Quốc năm 2025, vươn lên nguồn cung lớn thứ hai. Đà tăng trưởng kéo theo cuộc đua chuẩn hóa vùng trồng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trước hàng rào kỹ thuật mới.
Từ ngày 1/6/2026, Tổng cục Hải quan Trung Quốc áp dụng Lệnh 280 với quy định quản lý thực phẩm nhập khẩu khắt khe hơn. Lệnh này buộc 17 trong 18 nhóm thực phẩm phải có thư giới thiệu từ cơ quan thẩm quyền và đình chỉ mã xuất khẩu nếu cơ sở tự ý đổi địa chỉ. Quy định mới khiến chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam phải chuyển từ làm thủ công sang quản lý số hóa.
Kim ngạch kỷ lục và vị trí nguồn cung lớn thứ hai
Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang Trung Quốc đạt 5,5 tỷ USD, chiếm 64% giá trị toàn ngành. Sang quý I/2026, kim ngạch nông sản tăng 37,4% so với cùng kỳ năm trước, giúp Việt Nam nắm 22,2% thị phần và giữ vị trí nguồn cung rau quả lớn thứ hai.
Sầu riêng tươi dẫn dắt đà tăng trưởng. Trong 11 tháng năm 2025, mặt hàng này đạt 884,59 nghìn tấn, thu về 3,24 tỷ USD và chiếm 49,33% tổng lượng sầu riêng Trung Quốc nhập khẩu.
Danh mục xuất khẩu chính ngạch tiếp tục mở rộng. Hai nước vừa ký nghị định thư cho sầu riêng đông lạnh, dừa tươi, cá sấu, ớt, chanh leo, tổ yến và cám gạo.
Truy xuất nguồn gốc và vai trò của trí tuệ nhân tạo
Trung Quốc nâng hàng rào kỹ thuật nhằm bảo vệ người tiêu dùng, kiểm soát an toàn thực phẩm và ngăn rủi ro dịch bệnh. Việc chuyển từ tiểu ngạch sang chính ngạch buộc mọi sản phẩm phải minh bạch nguồn gốc. Theo Lệnh 280, cơ sở sản xuất bị đình chỉ mã xuất khẩu ngay khi tự ý đổi địa chỉ.
Để đáp ứng, doanh nghiệp phải đăng ký và duy trì mã số vùng trồng cùng mã số cơ sở đóng gói qua hệ thống trực tuyến CIFER. Quy trình này thay thế cách ghi chép thủ công bằng hệ sinh thái số hóa, kết hợp blockchain và trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo hồ sơ dữ liệu khó chỉnh sửa.
AI hoạt động như người gác cổng, tự động đối chiếu sản lượng thu hoạch với khối lượng đóng gói. Khi một nhà vườn chỉ thu 1 tấn nhưng khai đóng gói 2 tấn cùng một mã số, hệ thống lập tức chặn lô hàng trước cửa khẩu. Công nghệ này còn dự báo nhu cầu và giảm rủi ro cho nông sản Việt Nam tại thị trường Trung Quốc.
Ngọc Duyên (tổng hợp)
