TPHCM vừa thành lập Hội đồng thẩm định gồm 21 thành viên để xem xét Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 175.000 tỷ đồng, đánh dấu bước thủ tục quan trọng trước khi hồ sơ được trình cấp có thẩm quyền quyết định.
UBND TPHCM ban hành quyết định thành lập hội đồng vào cuối tháng 7, trong bối cảnh dự án từng được kỳ vọng khởi công trước ngày 02/7 nhưng đến nay mới bước vào giai đoạn thẩm định hồ sơ. Theo quy định của Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), đây là thủ tục bắt buộc trước khi dự án được xem xét phê duyệt.
Hội đồng thẩm định do ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng, làm Chủ tịch và ông Ngô Hoàng Minh, Phó Giám đốc Sở Tài chính, làm Phó Chủ tịch. Hội đồng hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, Sở Xây dựng là cơ quan thường trực và sẽ tự giải thể sau khi hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Việc thành lập hội đồng diễn ra trong bối cảnh TPHCM đang thúc đẩy nhiều dự án đường sắt đô thị kết nối với sân bay Long Thành, công trình hàng không có tổng mức đầu tư khoảng 16 tỷ USD và dự kiến đưa vào khai thác trong năm 2026. Tuyến Thủ Thiêm – Long Thành được xem là một trong những mắt xích quan trọng trong mạng lưới kết nối này.
Trước đó, tuyến đường sắt được Bộ Xây dựng (trước đây là Bộ Giao thông Vận tải) nghiên cứu theo định hướng đường sắt quốc gia. Hồ sơ nghiên cứu tiền khả thi đã hoàn tất và được chuyển giao cho TPHCM vào tháng 4/2025 sau khi quy hoạch điều chỉnh, đưa tuyến trở thành đường sắt đô thị và không còn thuộc hệ thống đường sắt quốc gia.
Sau khi tiếp nhận, TPHCM giao Công ty CP Đầu tư Địa ốc Đại Quang Minh, thành viên Tập đoàn THACO của tỷ phú Trần Bá Dương, lập Báo cáo nghiên cứu khả thi theo phương thức PPP với hợp đồng BT (xây dựng – chuyển giao). Theo Nghị quyết 188/2025 của Quốc hội, dự án được miễn bước phê duyệt chủ trương đầu tư nên không phải lập báo cáo tiền khả thi riêng mà chuyển thẳng sang giai đoạn nghiên cứu khả thi.
Hồi tháng 5, lãnh đạo TPHCM yêu cầu các đơn vị khẩn trương hoàn tất thủ tục để khởi công trước ngày 02/7. Tuy nhiên, việc Hội đồng thẩm định chỉ được thành lập vào cuối tháng 7 cho thấy quá trình chuẩn bị hồ sơ và hoàn thiện các thủ tục pháp lý kéo dài hơn so với kế hoạch đặt ra.
Một điểm đáng chú ý của dự án là tổng mức đầu tư sơ bộ đã tăng đáng kể. Nếu các phương án nghiên cứu cuối năm 2024 và đầu năm 2026 ước tính khoảng 85.000 tỷ đồng, tương đương hơn 3 tỷ USD, thì hiện nay con số này đã lên khoảng 175.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 7 tỷ USD, trong khi chiều dài tuyến gần như không thay đổi.
Theo PGS.TS Nguyễn Xuân Phương, Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông Vận tải TPHCM, các tuyến metro kết nối trung tâm thành phố với sân bay Long Thành giữ vai trò then chốt trong quá trình tái cấu trúc không gian đô thị của toàn vùng, chứ không chỉ là một dự án giao thông đơn lẻ. Trong khi đó, ông Troy Griffiths, cố vấn của Savills Việt Nam, cho rằng mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng quanh nhà ga là giải pháp dài hạn nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất, với ga Thủ Thiêm được kỳ vọng trở thành điểm kết nối của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và tuyến đi Long Thành.
Trong khi đó, hợp đồng BT với đặc thù nhà đầu tư tư nhân ứng vốn và được hoàn vốn bằng quỹ đất hoặc ngân sách nhà nước đòi hỏi quá trình thẩm định pháp lý chặt chẽ hơn khi quy mô đầu tư ngày càng lớn. Điều này khiến tiến độ dự án khó có thể được rút ngắn chỉ bằng các yêu cầu hành chính, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm tính chặt chẽ trước khi bước sang giai đoạn triển khai.
