TP Đồng Nai đang đẩy nhanh chuyển đổi các khu công nghiệp theo hướng sinh thái để duy trì sức hút FDI trong bối cảnh nhà đầu tư quốc tế ngày càng coi trọng tiêu chuẩn phát thải. Nghịch lý là xu hướng được xem là tất yếu này mới chỉ hiện diện ở khoảng 1-2% trong hơn 400 khu công nghiệp trên cả nước.
Theo ông Phạm Việt Phương, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu kinh tế TP Đồng Nai, địa phương đặt mục tiêu giảm 20% phát thải khí nhà kính giai đoạn 2025-2030, giảm 45% giai đoạn 2030-2035, hướng tới trung hòa carbon giai đoạn 2035-2045 và đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Riêng giai đoạn 2026-2030, Đồng Nai phấn đấu 100% doanh nghiệp trong các khu công nghiệp được phổ biến định hướng phát triển khu công nghiệp sinh thái, ít nhất hai khu công nghiệp đạt chứng nhận sinh thái. Ông Mickaël Driol, đồng Chủ tịch Ủy ban Sourcing của Phòng Thương mại và Công nghiệp Pháp tại Việt Nam, đánh giá Đồng Nai là một trong số ít địa phương hội tụ đồng thời lợi thế về quy mô công nghiệp, hạ tầng logistics và nền tảng sản xuất.
Trước đây, chi phí thuê đất hay ưu đãi thuế thường là những yếu tố quyết định khi doanh nghiệp lựa chọn địa điểm đầu tư. Tuy nhiên, tiêu chí này đang thay đổi nhanh chóng. Nhiều tập đoàn đa quốc gia hiện đặt thêm yêu cầu về năng lượng sạch, mức phát thải carbon, thời gian triển khai dự án và khả năng vận hành bền vững.
Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA), cho rằng doanh nghiệp nước ngoài không còn tìm kiếm một khu công nghiệp đơn thuần mà hướng đến một hệ sinh thái đáp ứng tiêu chuẩn ESG, có nguồn năng lượng sạch và hạ tầng đủ sức hỗ trợ sản xuất lâu dài. Cùng quan điểm, ông Seck Yee Chung, Phó Chủ tịch phụ trách đối ngoại Hiệp hội Thương mại Singapore tại Việt Nam, nhận định khi Cảng hàng không quốc tế Long Thành đi vào hoạt động, Đồng Nai sẽ sở hữu lợi thế nổi bật về logistics, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian vận chuyển và giảm chi phí chuỗi cung ứng.
Từ lợi thế hạ tầng đến bài toán chuyển đổi xanh
Định hướng phát triển khu công nghiệp sinh thái tại Đồng Nai không chỉ dừng lại trên kế hoạch mà đã có những mô hình bước đầu mang lại kết quả. Tại KCN AMATA (Biên Hòa) – một trong ba khu công nghiệp được lựa chọn tham gia chương trình thí điểm khu công nghiệp sinh thái toàn cầu từ năm 2020 – mức độ đáp ứng bộ tiêu chí sinh thái đã tăng từ 41% lên 86% sau bốn năm triển khai.
Theo số liệu công bố, quá trình chuyển đổi giúp khu công nghiệp tiết kiệm khoảng 4,36 tỷ đồng mỗi năm, giảm tiêu thụ gần 1,8 triệu kWh điện, tiết kiệm khoảng 28.000m³ nước và cắt giảm khoảng 1.510 tấn CO₂ mỗi năm. Trên diện tích 513ha, KCN AMATA hiện thu hút 168 doanh nghiệp, trong đó có 152 doanh nghiệp FDI đến từ 15 quốc gia và tạo việc làm cho hơn 55.000 lao động.
Bên cạnh đó, Công ty Ajinomoto Biên Hòa cũng triển khai mô hình “Zero Emission”, cải tiến quy trình sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn để đưa phần lớn chất thải trở thành nguyên liệu đầu vào hoặc sản phẩm phụ có giá trị.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế vẫn còn khá lớn. Theo ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cả nước hiện có 425 khu công nghiệp, trong đó 299 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động với tổng diện tích hơn 92.000ha. Dù vậy, chỉ khoảng 1-2% số khu công nghiệp đang thực sự chuyển đổi sang mô hình sinh thái.
Trong khi đó, theo ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Việt Nam đặt mục tiêu thu hút từ 150-200 tỷ USD vốn FDI trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời nâng tỷ lệ nội địa hóa trong chuỗi cung ứng lên 45-50%. Muốn đạt mục tiêu này, các địa phương cần chuyển từ cạnh tranh bằng ưu đãi sang cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng, trình độ công nghệ và khả năng liên kết chuỗi giá trị.
Nếu quy đổi, khoản tiết kiệm khoảng 4,36 tỷ đồng mỗi năm của riêng KCN AMATA cho thấy chuyển đổi sinh thái không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn tạo ra hiệu quả kinh tế rõ rệt. Dù vậy, quá trình này vẫn đối mặt với nhiều rào cản như chi phí đầu tư công nghệ lớn, thiếu hành lang pháp lý đồng bộ cho mô hình cộng sinh công nghiệp, cùng những hạn chế về hạ tầng và nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ xanh.
Theo ông Nguyễn Kim Long, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Đồng Nai, địa phương sẽ tiếp tục ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, đồng thời từng bước chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu theo hướng sinh thái, thông minh, thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, tái sử dụng nước, tuần hoàn chất thải và hình thành mô hình cộng sinh công nghiệp giữa các doanh nghiệp.
Với mục tiêu có ít nhất hai khu công nghiệp đạt chứng nhận sinh thái trước năm 2030, Đồng Nai sẽ phải tăng tốc đáng kể nếu muốn trở thành một trong những địa phương dẫn đầu làn sóng thu hút FDI xanh tại Việt Nam.
Bảo An (tổng hợp)
