HÀ NỘI – Chính phủ ban hành Nghị quyết 36/2026/NQ-CP, chuyển toàn bộ quy trình cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói lên môi trường mạng, đồng thời áp dụng cơ chế tự khai, tự chịu trách nhiệm gắn với hậu kiểm.
Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 31/7, chỉ ba ngày sau khi Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung bị bắt tạm giam trong vụ án liên quan đến hành vi bị cáo buộc tiếp tay mua bán trái phép mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhu cầu cấp mã số phục vụ xuất khẩu ngày càng tăng, trong khi cơ chế hiện hành bộc lộ nhiều bất cập.
Theo Nghị quyết 36/2026/NQ-CP, tổ chức và cá nhân thực hiện việc đăng ký hoàn toàn trên Cổng dịch vụ công quốc gia và gửi hồ sơ đến UBND cấp xã nơi có vùng trồng. Cơ quan chức năng xử lý hồ sơ trong tối đa ba ngày làm việc đối với trường hợp không có yêu cầu từ nước nhập khẩu và không quá 10 ngày nếu cần xác minh theo yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Toàn bộ dữ liệu về mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói sẽ được công khai trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản. Cơ chế mới chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, ngoại trừ các trường hợp nước nhập khẩu có yêu cầu kiểm tra trước.
Mã số vùng trồng vốn là nội dung mang tính kỹ thuật nhưng đã trở thành tâm điểm dư luận sau khi Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03, Bộ Công an) khởi tố, bắt tạm giam ông Hoàng Trung và ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Giảm thiểu và Bảo vệ thực vật, về tội nhận hối lộ. Đây là diễn biến thuộc quá trình điều tra mở rộng vụ án liên quan hoạt động xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc.
Theo thông tin từ cơ quan điều tra, ông Hoàng Trung bị cáo buộc can thiệp, chỉ đạo cấp dưới trong quá trình cấp giấy kiểm dịch và mã số vùng trồng, đồng thời liên quan đến việc mua bán trái phép mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Trước đó, dự thảo nghị quyết đơn giản hóa thủ tục đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường lấy ý kiến từ giữa tháng 7 nhằm tháo gỡ những vướng mắc của Nghị định 38/2026.
Đến tháng 5, cả nước có 9.546 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Riêng thị trường Trung Quốc sử dụng 4.323 mã số vùng trồng cùng 1.332 mã số cơ sở đóng gói, cho thấy vai trò quan trọng của hệ thống này đối với hoạt động xuất khẩu nông sản.
Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, cho biết tình trạng gian lận mã số vùng trồng đã xuất hiện khoảng hai năm với các hành vi làm giả hồ sơ, giả mạo con dấu. Theo ông, để hạn chế vi phạm, cần xác định rõ trách nhiệm của chính quyền cấp cơ sở trong việc xác nhận và quản lý vùng trồng, thay vì chỉ dừng ở khâu báo cáo.
Nghị quyết 36/2026/NQ-CP được kỳ vọng tạo thuận lợi cho hoạt động cấp mã số trong khi vẫn tăng cường tính minh bạch thông qua số hóa dữ liệu và cơ chế hậu kiểm. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình mới sẽ phụ thuộc vào việc thực thi trách nhiệm ở cơ sở và kết quả của quá trình giám sát sau cấp phép.
Nhật Minh (tổng hợp)
