Thanh tra Chính phủ chỉ ra hàng loạt sai phạm trong quản lý, khai thác khoáng sản vật liệu xây dựng tại 4 tỉnh phía Nam trước sáp nhập, trong đó có việc né đấu giá, kê khai sản lượng thấp hơn thực tế và để tồn đọng nghĩa vụ tài chính.
Kết luận thanh tra số 467/KL-TTCP do Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Sỹ Bảy ký ban hành ngày 18/7/2026, dựa trên cuộc thanh tra kéo dài từ tháng 1 đến tháng 5/2025 tại Đồng Tháp, Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa – Vũng Tàu trong giai đoạn 2019-2024. Nội dung kết luận được công khai sau khi hết thời hạn bảo vệ bí mật nhà nước, cho thấy sai phạm xuất hiện ở nhiều khâu từ quy hoạch, cấp phép đến quản lý đất đai, thuế và nghĩa vụ tài chính.
Tại Bình Phước, thanh tra xác định 18 khu vực với diện tích 647,22ha được khoanh định là khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản không đúng quy định. Đồng Nai cũng có hơn 100 khu vực, tổng diện tích gần 600ha, rơi vào tình trạng tương tự.
Việc xác định khu vực không đấu giá không đúng quy định có thể khiến doanh nghiệp được cấp quyền khai thác mà không qua cơ chế cạnh tranh công khai, trong khi đấu giá là một kênh để Nhà nước xác lập giá trị quyền khai thác theo thị trường.
Thanh tra cũng đối chiếu hồ sơ kê khai thuế tại 14 mỏ ở Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa – Vũng Tàu với số liệu sản lượng gửi cơ quan quản lý tài nguyên. Qua đó, cơ quan thanh tra phát hiện nhiều trường hợp sản lượng kê khai thuế thấp hơn số liệu khai thác thực tế.
Những khoảng trống trong quản lý khoáng sản
Riêng tại mỏ đá Tân Cảng 3 ở Biên Hòa, Đồng Nai, số liệu giữa các cơ quan cho thấy chênh lệch hơn 80.000m³ đá và hơn 204.000m³ vật liệu san lấp chưa được kê khai đầy đủ.
Những con số này cho thấy khoảng trống trong việc đối chiếu dữ liệu giữa cơ quan thuế và cơ quan quản lý tài nguyên. Theo kết luận thanh tra, Sở Tài nguyên và Môi trường cùng cơ quan thuế địa phương chưa thực hiện tốt cơ chế phối hợp quản lý hoạt động khai thác khoáng sản theo quy định.
Không chỉ sản lượng khai thác, nghĩa vụ tài chính cũng còn nhiều khoản chưa được thu hồi. Tại Bình Phước và Bà Rịa – Vũng Tàu, tổng nợ đọng nghĩa vụ tài chính đã vượt 13 tỷ đồng tính đến cuối tháng 4/2025.
Kết luận còn ghi nhận các trường hợp khai thác khi thủ tục đất đai chưa hoàn tất, hoặc giấy phép đã hết hạn nhưng chưa thực hiện đóng cửa mỏ theo quy định. Những tồn tại này kéo dài trong nhiều năm, làm tăng nguy cơ thất thu và đặt ra yêu cầu phải siết chặt việc phối hợp giữa các cơ quan quản lý.
Thanh tra Chính phủ yêu cầu 4 địa phương kiểm soát, truy thu các khoản còn thiếu và xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan. Trường hợp phát hiện dấu hiệu tội phạm, hồ sơ phải được chuyển sang cơ quan công an; các địa phương phải báo cáo kết quả thực hiện trước ngày 30/9/2026.
Đỗ Trâm (Tổng hợp)
