Sau những sai phạm bị phát hiện tại kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, đề xuất tổ chức riêng kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học được đưa ra, song nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề cần xử lý trước hết là năng lực tổ chức và giám sát kỳ thi.
Những bất thường xuất hiện tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, nơi 147 điểm 10 môn Toán được phát hiện trong đợt rà soát sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố điểm ngày 1/7. Cơ quan chức năng sau đó mở rộng điều tra, ghi nhận thêm sai phạm tại điểm thi Trường THPT Lê Trực (Quảng Trị), đồng thời xác định hơn 26 người vi phạm pháp luật tại Tuyên Quang.
Tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 14/7, ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội, đặt vấn đề nghiên cứu tổ chức hai kỳ thi riêng. Theo ông, mô hình “2 trong 1” có thể tạo thêm động lực để thí sinh tìm cách đạt điểm cao bằng mọi giá.
Một kết quả cho hai mục tiêu tuyển chọn
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 diễn ra ngày 11-12/6 với hơn 1,2 triệu thí sinh, tiếp tục vận hành theo mô hình “2 trong 1” đã được áp dụng nhiều năm. Kết quả kỳ thi vừa dùng để xét công nhận tốt nghiệp, vừa là nguồn dữ liệu cho các trường đại học trong tuyển sinh.
Mô hình này giúp giảm thời gian và chi phí cho xã hội, nhưng cũng đặt một kết quả vào hai mục tiêu khác nhau. Ông Nguyễn Đắc Vinh cho rằng chính việc điểm thi có ảnh hưởng đồng thời đến tốt nghiệp và cơ hội vào đại học có thể làm gia tăng động lực gian lận.
Ủng hộ phương án tách kỳ thi, ông Trương Đình Nam, tác giả sách và nhà sáng tạo nội dung, cho rằng hoàn thành chương trình phổ thông chưa đồng nghĩa với việc người học phù hợp với mọi trường đại học. Theo ông, một kỳ thi nhằm xác nhận trình độ phổ thông cũng khó phản ánh đầy đủ năng lực cần thiết để theo học chuyên sâu ở từng ngành.
Những hậu quả từ vụ việc đã xuất hiện ngay sau quá trình xử lý sai phạm. Có 328 thí sinh tại điểm thi Tuyên Quang được yêu cầu thi lại, trong khi 5 thí sinh tại Quảng Trị bị hủy toàn bộ kết quả.
Tách hai kỳ thi chưa chắc đã bịt được lỗ hổng
Không phải tất cả chuyên gia đều cho rằng việc tổ chức thêm một kỳ thi là lời giải phù hợp. TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT), nhận định đây là “một thay đổi chính sách lớn”, cần được đánh giá kỹ về chi phí xã hội, áp lực đối với học sinh và nguy cơ luyện thi đại học nở rộ trở lại.
Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, việc thay đổi mô hình không thể chỉ là phản ứng sau sai phạm xảy ra ở một vài địa phương. Ông cho rằng đội ngũ làm công tác khảo thí hiện vẫn kiêm nhiệm, hoạt động theo mùa vụ, thiếu chuẩn nghề nghiệp và chưa có cơ chế giám sát độc lập đủ mạnh.
Những hạn chế này cần được giải quyết dù kỳ thi tiếp tục theo mô hình hiện tại hay được tách thành hai kỳ thi. Nếu khâu tổ chức và giám sát vẫn còn lỗ hổng, việc thay đổi số lượng kỳ thi chưa chắc đã ngăn được tiêu cực.
Thầy Vũ Thanh Hòa, giáo viên Trường THPT Thăng Long (Hà Nội), cũng nghiêng về phương án giữ mô hình hiện nay để tránh tạo thêm áp lực cho học sinh và phụ huynh. Điều cần ưu tiên, theo ông, là siết chặt công tác coi thi và thanh tra.
(Ảnh minh họa: ĐNM)
TS Sái Công Hồng đưa ra một hướng tiếp cận khác khi cho rằng nếu muốn giảm dần vai trò của kỳ thi tốt nghiệp trong tuyển sinh, các trường đại học cần mở rộng những phương thức đánh giá năng lực riêng. Quá trình này cũng phải đi cùng yêu cầu bảo đảm cơ hội tiếp cận công bằng cho thí sinh ở vùng sâu, vùng xa.
Hai luồng quan điểm chưa gặp nhau ở việc có nên tách kỳ thi hay không, nhưng đều hướng tới một yêu cầu chung. Đó là xây dựng một kỳ thi thực chất, công bằng và đủ sức giữ niềm tin của xã hội.
An Tâm (tổng hợp)
