Nepal đang hứng chịu hậu quả nặng nề từ trận lũ quét do sụp đổ sông băng, khiến ít nhất 547 người thiệt mạng và khoảng 1.500 người mất tích.
Khoảng 10h ngày 26/8 giờ Hà Nội, phần hạ lưu một sông băng gần đỉnh Langtang Lirung bất ngờ sụp xuống thung lũng sông Lhende, tạo dòng bùn đá vượt qua cửa khẩu Gyirong ở biên giới Trung Quốc rồi tràn vào Nepal. Dòng lũ tiếp tục quét qua các huyện Rasuwa, Nuwakot, Dhading và lan tới Chitwan, cách khu vực sạt lở hàng trăm km.
Cảnh sát Nepal cho biết trong thông báo sớm: “Tính tới 17h ngày 27/8, chúng tôi đã ghi nhận 359 trường hợp thiệt mạng”. Khi lực lượng cứu hộ tiếp cận thêm các khu vực bị cô lập do bùn đất và đường sá hư hỏng, số người chết tiếp tục tăng.
Khối băng đá tạo ra dòng lũ bất ngờ
Đây được xem là thảm họa tự nhiên nghiêm trọng nhất tại Nepal kể từ trận động đất Kathmandu năm 2015 khiến khoảng 9.000 người chết. Phân tích của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) và Trung tâm Phát triển Miền núi Tích hợp Quốc tế (ICIMOD) cho thấy một khối băng đá rộng khoảng 0,2 km2 tách ra ở độ cao khoảng 5.200 m rồi lao xuống đáy thung lũng thấp hơn tới 1.200 m, tạo lực va chạm tương đương trận động đất 5,2 độ Richter.
Khối băng, đá và trầm tích tràn xuống sông Lhende, chặn dòng nước và hình thành một “con đập tự nhiên”. Khi con đập vỡ, nước tích tụ cùng bùn đá đồng loạt đổ xuống hạ lưu, cuốn theo cầu đường và các công trình thủy điện.
Thảm họa xảy ra trong điều kiện bất thường khi khu vực gần như không có mưa lớn trước đó. Các nhà khoa học chưa khẳng định biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp gây sập sông băng, nhưng theo Reuters, Nepal đã mất gần một phần ba thể tích băng trong ba thập niên qua; băng ở dãy Hindu Kush Himalaya cũng tan nhanh hơn 65% trong giai đoạn 2011-2020 so với thập niên trước.
Hệ thống cảnh báo lũ tại khu vực Himalaya chủ yếu dựa vào dữ liệu mưa, trong khi lượng mưa trước thảm họa lại rất thấp. “Lượng mưa rất thấp trước đó về cơ bản làm vô hiệu hóa mọi hệ thống cảnh báo lũ lụt đang hoạt động trên thế giới”, ông Hatim Sharif, nhà thủy văn học tại Đại học Texas (Mỹ), nói với AFP.
Nguy cơ mới cũng đang hình thành khi đất đá sau vụ sạt lở tạo một hồ nước tự nhiên chứa khoảng 2 triệu m3 và có thể nhận thêm 3 triệu m3 trong vài ngày tới. Hồ đã bắt đầu tràn, khiến lực lượng cứu hộ phải tạm dừng công việc để chờ chỉ đạo.
“Tất nhiên, chúng tôi rất lo ngại về nguy cơ lũ lụt thứ cấp”, ông David Fisher, trưởng phái đoàn Hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế tại Nepal, cho biết. Ông xác nhận các xe chở hàng cứu trợ của tổ chức này đã bị chặn lại, trong khi hơn 90.000 người đang đối mặt cảnh mất nhà cửa, thiếu nước sạch và lực lượng cứu hộ tiếp tục tìm kiếm giữa lớp bùn dày phủ khắp thung lũng.
Thiện Tâm (tổng hợp)
