Bình Thuận cũ, giá thanh long xuất khẩu giảm còn 2.000-7.000 đồng một kg, khiến nhiều nhà vườn thu không đủ chi phí chăm sóc vụ Trung thu.
Chiều 15/9, anh Hồ Văn Hòa ở thôn Thuận Quý, xã Tân Thành (Bình Thuận cũ) thu 3 tấn thanh long chong đèn nhưng chỉ bán được 8,25 triệu đồng, sau ba tháng đầu tư hàng chục triệu đồng. Gần đó, vườn 450 trụ đạt chuẩn xuất khẩu của anh Nguyễn Sĩ cũng chỉ được thương lái trả 7.000 đồng một kg, trong khi cách hơn 50 km, ông Nguyễn Đình Phùng ở xã Hồng Sơn bán gần một tấn với giá chỉ 2.000 đồng một kg.
Với anh Sĩ, mức giá hiện tại thấp hơn nhiều so với cùng kỳ năm trước. “Hàng đẹp như thế này, cùng thời điểm năm ngoái phải ở mức hơn 20.000 đồng, chứ như hiện tại là quá rẻ mạt”, anh nói.
Gia đình anh Hòa cũng rơi vào cảnh tương tự khi chi phí chăm sóc tăng cao nhưng giá bán không đủ bù vốn. Những trái thanh long được đầu tư để phục vụ thị trường Trung thu nay trở thành khoản thu thấp so với công sức và chi phí bỏ ra.
Thanh long từng là một trong những mặt hàng trái cây xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này từng đạt khoảng 1,3 tỷ USD vào năm 2018, nhưng đến năm 2025 chỉ còn gần 500 triệu USD, mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ.
Nửa đầu năm 2026, xuất khẩu thanh long đạt 288,7 triệu USD, theo số liệu Cục Hải quan. Trung Quốc là thị trường lớn nhất, chiếm khoảng 58% giá trị xuất khẩu trong giai đoạn này (năm 2025, tỷ trọng này là hơn 62%). Sự phụ thuộc lớn vào một thị trường khiến biến động cung cầu tại đây nhanh chóng tác động đến giá trong nước.
Tình trạng rớt giá theo mùa chong đèn từng xảy ra tại Bình Thuận vào cuối năm 2024. Khi nguồn cung tăng mạnh trong lúc thị trường Trung Quốc tiêu thụ chậm, thanh long nghịch vụ có thời điểm chỉ còn 2.000-3.000 đồng một kg.
Lần này, áp lực đến cùng lúc từ nhiều phía. Lượng thanh long rằm tháng 7 âm lịch trước đó vẫn còn tồn kho tại Trung Quốc, trong khi vùng trồng của nước này bước vào cao điểm thu hoạch, trùng với thời điểm vụ thuận của Việt Nam.
Không riêng Bình Thuận, các vùng trồng tại Long An và Tiền Giang cũ cũng ghi nhận giá xuống thấp. Thanh long mua xô phổ biến 3.000-6.000 đồng một kg, hàng đẹp đạt 5.000-7.000 đồng, còn hàng dạt chỉ khoảng 1.000 đồng.
Chất lượng hàng hóa mở ra khoảng giá
Giữa lúc thanh long đại trà mất giá, một phần sản phẩm đạt chuẩn xuất khẩu sang thị trường khó tính vẫn giữ được mức giá cao. Ông Trần Đình Trung, Giám đốc HTX Thanh long Thuận Tiến (xã Hàm Liêm, Lâm Đồng), cho biết sản phẩm đủ tiêu chuẩn xuất khẩu Nhật Bản tại đơn vị vẫn được thu mua hơn 20.000 đồng một kg.
Khoảng cách giá này cho thấy cùng một loại cây trồng nhưng đầu ra có thể khác biệt lớn tùy chất lượng và thị trường. Trong khi thanh long đại trà chỉ còn 2.000-3.000 đồng một kg, sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường Nhật Bản vẫn giữ giá cao hơn nhiều lần.
Trao đổi với Dân Trí, ông Nguyễn Khắc Huy, Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Phát Fruit, cho biết việc giá giảm mạnh vào mùa thuận đã lặp lại trong nhiều năm. “Khi cùng lúc có lượng hàng lớn đưa ra thị trường, giá chịu áp lực giảm là điều khó tránh khỏi”, ông Huy nói.
Giới kinh doanh cho rằng áp lực không chỉ đến từ sản lượng tăng mà còn liên quan đến sự phụ thuộc lớn vào một thị trường tiêu thụ. Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia và Ấn Độ đều đang mở rộng vùng trồng thanh long, khiến sản phẩm Việt Nam phải cạnh tranh trong bối cảnh nguồn cung ngày càng lớn.
Đáng chú ý, xuất khẩu rau quả Việt Nam trong tám tháng đầu năm 2026 vẫn tăng gần 25% so với cùng kỳ. Diễn biến này cho thấy vấn đề của thanh long nằm nhiều hơn ở năng lực cạnh tranh và khả năng mở rộng thị trường riêng của ngành hàng.
Từ một loại trái cây từng mang về hàng tỷ USD, thanh long nay có thời điểm chỉ được mua vài nghìn đồng một kg ngay tại vùng trồng. Bài toán đầu ra, chất lượng và thị trường tiêu thụ vì thế vẫn là vấn đề lớn đối với người trồng thanh long.
Nhật Hạ (tổng hợp)
