Trên chòi canh năm tầng giữa rừng ngập mặn, ống kính máy ảnh chĩa về phía những tán cây đang ngả vàng, chờ một con chim đáp xuống đúng khoảnh khắc hoa bung nở. Phía dưới, hàng nghìn gốc chá cổ thụ ngâm mình trong nước lợ, lặng lẽ chờ đến ngày hiếm hoi trong năm khoác lên mình sắc áo ấy.
Khu rừng ấy tên Rú Chá, thuộc phường Hóa Châu, TP Huế, cách trung tâm thành phố khoảng 10 km. Đây là mảng rừng ngập mặn nguyên sinh hiếm hoi còn sót lại trên phá Tam Giang – đầm phá nước lợ lớn nhất Đông Nam Á.
Cuối tháng 9 hằng năm, đúng lúc Huế bắt đầu bước vào mùa mưa lũ, hàng nghìn cây chá cổ thụ đồng loạt trổ bông vàng rực. Những ngày này, khoảnh khắc ấy đang diễn ra, khiến Rú Chá một lần nữa trở thành điểm hẹn quen thuộc của du khách và giới nhiếp ảnh.
Khu rừng còn sót lại trên một đầm phá không nơi nào có
Rú Chá rộng khoảng 5 ha, nằm ven phá Tam Giang, gần cửa biển Thuận An. Chá – loài cây ngập mặn chiếm hơn 90% diện tích khu rừng – có thân xù xì, rễ cắm sâu vào bùn, sinh trưởng tự nhiên trong môi trường nước lợ mà không do con người trồng cấy. Đây được xem là khu rừng ngập mặn nguyên sinh duy nhất còn tồn tại trên toàn hệ đầm phá Tam Giang – Cầu Hai. Cái tên cũng giản dị như chính khu rừng: “rú” trong tiếng địa phương nghĩa là rừng, “chá” là tên loài cây phủ gần như toàn bộ nơi này.
Phần lớn thời gian trong năm, tán chá mang màu xanh thẫm. Nhưng khi tháng 9 về, lá bắt đầu chuyển vàng rồi trổ thành từng chùm bông rủ xuống mặt nước — cảnh sắc mà nhiều du khách ví như những khu rừng châu Âu vào thu. Sắc vàng ấy chỉ kéo dài ít tuần rồi lá rụng, thân cây bạc trắng, khu rừng trở về dáng vẻ tĩnh lặng thường ngày. Cũng vào mùa này, tán chá trở thành nơi trú ngụ và kiếm ăn của nhiều loài chim, đặc biệt vào mùa di cư, khi hệ sinh thái ngập mặn ven phá cung cấp cả thức ăn lẫn chỗ ẩn náu.
Ẩn dưới tán những cây chá già nhất khu rừng là một điện thờ Thánh mẫu Thiên Y A Na, nơi sinh hoạt tín ngưỡng của người dân quanh vùng. Báo chí địa phương từng ghi nhận vào các tháng ba, tháng bảy âm lịch, nơi đây còn là điểm diễn ra các nghi lễ hầu đồng. Nhờ vậy, Rú Chá không chỉ là một thắng cảnh mùa hoa mà còn mang một lớp đời sống tâm linh riêng, tồn tại song song với nhịp mùa của cây cối.
Từ rừng phòng hộ đến điểm du lịch cộng đồng
Rú Chá vốn là rừng phòng hộ, giữ vai trò chắn sóng và ngăn mặn cho đất liền phía sau đầm phá. Những năm gần đây, lực lượng kiểm lâm trồng thêm dừa nước và bần chua quanh khu rừng chá cổ thụ để mở rộng vùng đệm sinh thái. Chính quyền phường Hóa Châu cũng đã thành lập tổ du lịch cộng đồng tại đây, hướng tới các mô hình du lịch gắn với khám phá thiên nhiên, trong khi người dân địa phương chèo thuyền chở khách tham quan vào mùa cao điểm để có thêm thu nhập. Năm 2022, khu rừng từng lọt vào danh sách bình chọn “Top 7 cảnh đẹp bất ngờ nhìn từ không trung” do độc giả một tạp chí trong nước tổ chức.
Mùa hoa năm nay rồi cũng sẽ qua, như những mùa trước đó. Lá sẽ rụng, thân chá bạc trắng giữa nước lợ, khu rừng trở lại nhịp sống thường nhật của loài chim và người dân vạn đò ven phá.
Nhưng năm sau, khi tháng 9 quay lại và Huế chuẩn bị đón những cơn mưa đầu mùa, hàng nghìn gốc chá cổ thụ ấy sẽ lại đồng loạt cựa mình, để một góc phá Tam Giang bất chợt mang dáng dấp của một khu rừng châu Âu vào thu, giữa một miền đất vốn chỉ quen với ngập mặn và mưa lũ.
Nhật Minh (tổng hợp)
