ĐỒNG NAI – Mô hình Katien safari do ông Nguyễn Châu Á cùng Vườn quốc gia Cát Tiên triển khai đang kết hợp công nghệ giám sát với du lịch sinh thái, góp phần đưa người dân địa phương tham gia bảo vệ rừng và chưa ghi nhận thêm vụ xâm nhập trái phép tại khu vực Núi Tượng sau gần một năm vận hành.
Thông tin được ông Nguyễn Châu Á, nhà sáng lập Katien safari, đồng thời là người đứng sau các mô hình du lịch cộng đồng tại Phong Nha – Kẻ Bàng và làng Tân Hóa, chia sẻ với báo giới vào tối 28/7 (giờ Hà Nội). Dự án được hình thành từ lời mời của ông Phạm Xuân Thịnh, Giám đốc Vườn quốc gia Cát Tiên, sau một hội thảo xúc tiến du lịch sinh thái diễn ra hơn một năm trước.
Vườn quốc gia Cát Tiên hiện quản lý hơn 71.000 ha rừng trải dài qua Đồng Nai, Lâm Đồng và Bình Phước, đồng thời vừa được Chính phủ chuyển về một đầu mối quản lý là UBND TP. Đồng Nai từ giữa tháng 7. Trong khuôn khổ dự án, ba tuyến trekking kéo dài từ hai đến bốn ngày, giới hạn từ bốn đến tám khách mỗi đoàn, đã tạo điều kiện để 12 người Mạ ở làng Tà Lài trở thành hướng dẫn viên bản địa thay vì tiếp tục mưu sinh bằng săn bắt.
Áp lực giữ rừng mở ra hướng tiếp cận mới
Nhiều năm qua, Cát Tiên vẫn chịu sức ép lớn từ tình trạng săn bắt trái phép. Theo thống kê của Vườn quốc gia Cát Tiên và Khu bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai, từ năm 2024 đến hết tháng 5/2025, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý 393 vụ xâm nhập trái phép, thu giữ hơn 8.700 bẫy thú cùng súng kích điện.
Trong khi đó, lực lượng kiểm lâm phải quản lý diện tích rừng rất lớn với nhân lực hạn chế. Vườn hiện có 20 trạm kiểm lâm và một tổ cơ động, chủ yếu tuần tra bằng đi bộ, xe máy và thuyền; riêng năm 2025, tổng quãng đường tuần tra đã đạt khoảng 160.000km.
Riêng Trạm kiểm lâm Núi Tượng chỉ có bảy kiểm lâm viên phụ trách khoảng 4.000 ha rừng, nơi có nhiều bàu nước tự nhiên và thường trở thành điểm nóng săn bẫy vào mùa khô. Không ít lần, khi lực lượng nhận được tin báo và có mặt tại hiện trường thì các đối tượng đã rời đi.
Xuất phát từ thực tế đó, Katien safari được xây dựng trên hai trụ cột là hệ thống giám sát bằng công nghệ và phát triển sinh kế thông qua du lịch cho cộng đồng sống ven rừng. Đây cũng là bước tiếp nối các mô hình du lịch dựa vào thiên nhiên mà ông Nguyễn Châu Á từng triển khai tại khu vực miền Trung.
Một điểm đáng chú ý là trong 16 thành viên đầu tiên của Katien safari có 12 người Châu Mạ ở làng Tà Lài, những người vốn rất am hiểu địa hình rừng do từng mưu sinh bằng săn bắt. Việc chuyển đổi vai trò từ người khai thác sang người dẫn đường và đồng hành cùng công tác bảo vệ rừng được xem là thay đổi quan trọng của mô hình.
Ông Bùi Văn Giang, Trạm trưởng Trạm kiểm lâm Núi Tượng, nhận xét: “Đây là hệ thống giám sát rừng hiện đại nhất chúng tôi từng có.” Ông cho biết thêm, gần một năm từ ngày vận hành, khu vực được camera giám sát chưa ghi nhận vụ xâm nhập trái phép nào.
Theo thông tin từ dự án, tám camera hiện theo dõi khu vực rộng hơn 400 ha, mỗi thiết bị có bán kính quan sát khoảng 500m. Hệ thống này hỗ trợ kiểm lâm theo dõi địa bàn hiệu quả hơn trong điều kiện lực lượng còn mỏng.
Ông Nguyễn Châu Á cho rằng thay đổi quan trọng nhất không nằm ở thiết bị mà ở cách tiếp cận với cộng đồng: “Trước đây người dân thường được xem là đối tượng cần quản lý, nay chúng tôi muốn họ trở thành chủ thể của rừng.” Ông cũng nhấn mạnh niềm tin chỉ có thể được duy trì khi người dân có nguồn thu nhập từ du lịch ổn định và tốt hơn các công việc thời vụ.
Dù vậy, mô hình vẫn đứng trước bài toán về tính bền vững khi sinh kế của 12 hộ dân ở Tà Lài hiện phụ thuộc vào lượng khách theo mùa. Câu hỏi đặt ra sau giai đoạn vận hành ban đầu là liệu cách làm này có thể tiếp tục mở rộng sang nhiều cộng đồng ven rừng khác để vừa bảo tồn tài nguyên, vừa tạo sinh kế lâu dài cho người dân.
An Tâm (tổng hợp)
