Theo chân người di cư năm 1954, phở Bắc đến Hố Nai, Biên Hòa và dần trở thành món ăn sáng quen thuộc. Hơn 70 năm qua, hương vị ấy vẫn hiện diện trong đời sống ẩm thực của người dân địa phương.
Phở Bắc theo chân người di cư đến vùng đất Hố Nai
Trước năm 1954, Hố Nai là vùng đất còn nhiều rừng thưa, dân cư thưa thớt thuộc địa bàn Biên Hòa. Sau Hiệp định Genève, làn sóng người dân miền Bắc di cư vào Nam đã làm thay đổi diện mạo khu vực này. Hố Nai trở thành một trong những khu định cư lớn dành cho đồng bào miền Bắc, đồng thời mang theo những nét văn hóa, phong tục và thói quen ẩm thực từ quê nhà.
Trong dòng người tìm đến vùng đất mới, phở Bắc cũng theo chân những người xa quê vào Biên Hòa. Ban đầu, món ăn được bán khá giản dị bằng những chiếc xe gỗ chở theo thùng nước sôi, nước lèo, vài xâu gân, thịt bò và hành lá. Những gánh phở rong bắt đầu từ Hố Nai, sau đó di chuyển đến Kẻ Sặt và các khu vực khác.
Từ những chiếc xe gỗ, phở dần được đưa bằng xe ba gác đến các khu phố, chợ và bến xe trong thị xã Biên Hòa. Hương vị mới lạ, thơm ngon của món ăn nhanh chóng được người dân địa phương đón nhận.
Sự xuất hiện của phở tại Biên Hòa cũng phản ánh một giai đoạn chuyển biến của ẩm thực miền Nam. Trước năm 1954, phở đã xuất hiện ở một số nơi nhưng chưa thực sự phổ biến. Sau làn sóng di cư, món ăn này dần lan rộng, hình thành những quán phở phục vụ cộng đồng người Bắc và cả thực khách bản địa.
Đến năm 1955, nhiều khu định cư được hình thành dọc Quốc lộ 1. Năm 1957, xã Hố Nai được thành lập. Từ một vùng đất còn hoang sơ, nơi đây dần phát triển thành khu dân cư đông đúc. Cùng với sự thay đổi ấy, phở Bắc cũng từng bước trở thành một phần trong đời sống thường ngày của người dân Biên Hòa.
Câu chuyện tiệm phở Hoàng Oanh và những người giữ nghề
Trong lịch sử phở Bắc ở Biên Hòa, câu chuyện về tiệm phở Hoàng Oanh là một dấu mốc đáng chú ý. Vào năm 1954, trên chuyến tàu đưa người di cư vào Nam, y tá Đinh Văn Oanh kết thân với một người đồng hương tên Thắng, người có ba đời làm nghề nấu phở.
Khi tàu cập bến Sài Gòn, mỗi người đi một ngả. Ông Oanh lên Biên Hòa tiếp tục công việc y tá, được người dân gọi thân mật là thầy Ba Oanh, sau đó lập gia đình tại Tân Vạn. Trong khi đó, ông Thắng vẫn theo đuổi nghề nấu phở.
Đến năm 1960, trong một chuyến lên Sài Gòn, thầy Ba Oanh gặp lại người bạn đồng hương. Biết ông Thắng muốn quay lại nghề cũ, hai người cùng mở một tiệm phở tại khu vực Phan Châu Trinh – Quang Trung, gần rạp hát Vạn Khánh Hưng.
Tiệm lấy tên Hoàng Oanh, do ông Thắng trực tiếp đứng bếp và chế biến theo hương vị phở truyền thống miền Bắc. Quán nhanh chóng thu hút thực khách, không chỉ có người dân địa phương mà còn có đông đảo cư dân gốc Bắc ở Hố Nai và Tân Mai. Sau này, thầy Ba Oanh chuyển tiệm đến vị trí rộng rãi hơn tại khu vực ngã năm Biên Hùng.
Bên cạnh Hoàng Oanh, nhiều tiệm phở khác cũng từng xuất hiện tại trung tâm Biên Hòa và các khu vực như Hố Nai, Tân Mai, Tam Hiệp. Có thể kể đến phở Phát Lợi, Hoài Đức trên đường Trịnh Hoài Đức (nay là đường 30/4) hay phở Tứ Lợi trên đường Phan Đình Phùng.
Mỗi quán có cách chế biến và hương vị riêng, góp phần tạo nên diện mạo phong phú cho văn hóa ăn phở tại Biên Hòa. Dù không phải tất cả những tiệm phở lâu đời đều còn hoạt động, câu chuyện về những người mang nghề nấu phở từ miền Bắc vào Nam vẫn là một phần đáng nhớ trong lịch sử ẩm thực địa phương.
Hương vị phở Bắc giữa sự giao thoa ẩm thực Biên Hòa
Điểm dễ nhận biết của phở Bắc truyền thống nằm ở sự giản dị trong thành phần và cách thưởng thức. Một tô phở thường gồm bánh phở, nước dùng trong, thịt bò hoặc thịt gà và hành lá. Khi ăn, thực khách có thể thêm chanh hoặc giấm tỏi ớt, hạn chế các loại rau thơm và tương đen để giữ hương vị nguyên bản của nước dùng.
Trong khi đó, phở Nam thường có nước dùng đậm màu, vị ngọt rõ hơn và được ăn kèm giá, rau thơm, tương đen hoặc tương ớt ngọt. Sự khác biệt này hình thành trong quá trình phở Bắc lan rộng vào miền Nam, khi người nấu điều chỉnh cách chế biến để phù hợp với khẩu vị của thực khách địa phương.
Tại Biên Hòa, ranh giới giữa hai phong cách ngày càng trở nên linh hoạt. Nhiều quán phở giới thiệu nguồn gốc gia truyền từ Nam Định, Cồ Lý, Lý Quốc Sư hay Bát Đàn, đồng thời bổ sung các món ăn đa dạng như phở sốt vang, ngầu pín, đuôi bò và phở gà.
Một số địa chỉ ẩm thực địa phương có phở Tạo Thành trên đường vào Bình Đa, phở Vy Vy trên đường Đồng Khởi, phở Tứ Lợi và My Phở trên đường Cách Mạng Tháng Tám. Mỗi quán tạo dấu ấn bằng cách lựa chọn nguyên liệu và chế biến riêng.
Đáng chú ý, sợi bánh phở phục vụ nhu cầu của người dân khu vực này có thể gắn với nghề làm bánh truyền thống tại Hố Nai. Làng nghề Kim Bích từng nổi tiếng với nghề gò hàn thùng thiếc, chế biến bánh tráng, bánh phở và mì sợi, cung cấp sản phẩm cho nhiều tỉnh phía Nam.
Sự giao thoa giữa cách nấu truyền thống và khẩu vị địa phương đã giúp phở Bắc có thêm nhiều biến thể tại Biên Hòa. Dù vậy, hình ảnh một tô phở với nước dùng trong, bánh phở mềm, thịt bò và hành lá vẫn gợi nhớ đến hương vị của những người miền Bắc xa quê năm nào.
Thưởng thức phở Bắc ở Biên Hòa và câu chuyện món ăn ở lại
Phở tại Biên Hòa thường được thực khách lựa chọn cho bữa sáng. Nhiều quán nổi tiếng có lượng khách đông từ sớm, thậm chí hết hàng khi buổi sáng chưa qua. Một quán phở không tên cạnh cầu Vạt, thuộc khu vực Tân Mai với món phở tái. Quán bắt đầu bán từ sáng sớm và thường hết hàng vào khoảng 9 giờ.
Đây là một trong những hình ảnh cho thấy sức sống của món ăn sau nhiều thập niên hiện diện tại địa phương. Từ những gánh phở rong trên xe gỗ, phở đã trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều thế hệ thực khách.
Với người muốn thưởng thức theo phong cách Bắc, một tô phở tái với hành lá, thêm chút chanh hoặc giấm tỏi ớt là lựa chọn đáng thử. Cách ăn này giúp cảm nhận rõ hơn vị ngọt của nước dùng và hương thơm đặc trưng của thịt bò. Người thích khẩu vị đậm đà có thể tìm hiểu thêm các món như phở sốt vang hoặc bò kho tại những quán có phục vụ.
Do giờ bán và tình trạng hoạt động của các quán có thể thay đổi, thực khách nên kiểm tra thông tin trước khi đến, đặc biệt với những địa chỉ được nhắc đến trong các bài viết từ năm 2025.
Điều đáng chú ý là phở Bắc ở Biên Hòa ngày nay không còn đơn thuần là món ăn gắn với cộng đồng người di cư. Qua hơn 70 năm, món ăn đã vượt khỏi phạm vi của một nhóm cư dân, trở thành bữa sáng quen thuộc của nhiều người dân địa phương.
Từ chuyến tàu năm 1954, những chiếc xe gỗ chở thùng nước lèo đến các tiệm phở lâu đời, hành trình của phở Bắc tại Hố Nai và Biên Hòa là câu chuyện về sự dịch chuyển văn hóa và khả năng thích nghi của ẩm thực. Không cần được gọi tên như một đặc sản cầu kỳ, phở vẫn có chỗ đứng riêng trong đời sống thành phố, như một món ăn bình dị đã theo người xa quê đến vùng đất mới rồi ở lại qua nhiều thế hệ.
An Vui (tổng hợp)
