ĐỒNG NAI – Hai sản phẩm khô cá kìm và cá lăng sấy một nắng của vùng hồ Trị An được công nhận OCOP, mở thêm cơ hội phát triển đặc sản địa phương, nhưng việc bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định vẫn là vấn đề cần được quan tâm.
Tại đợt đánh giá OCOP đầu tiên năm 2026, tổ chức ngày 21/10, Hợp tác xã Du lịch canh nông Đồng Nai – Đà Lạt (xã Định Quán) giới thiệu các sản phẩm chế biến từ cá nuôi bán tự nhiên trên lòng hồ Trị An. Với định hướng xây dựng thương hiệu “Vua cá lăng”, đơn vị kỳ vọng đưa đặc sản địa phương đến gần hơn với người tiêu dùng trong nước và quốc tế.
Chia sẻ tại hội nghị, đại diện hợp tác xã nhấn mạnh: “Cá lăng, đặc biệt là cá lăng nha đuôi đỏ là đặc sản của hồ Trị An”. Đây không chỉ là câu chuyện giới thiệu một sản phẩm đặc trưng mà còn cho thấy nỗ lực khai thác lợi thế thủy sản bản địa để tạo thêm giá trị kinh tế cho người dân.
Trong đợt đánh giá ngày 21/10, thành phố Đồng Nai tiếp nhận hồ sơ của 21 chủ thể với 43 sản phẩm. Qua thẩm định, 30 sản phẩm được đưa vào đánh giá và đều được công nhận, trong đó có 20 sản phẩm đánh giá lần đầu đạt 3 sao.
Lợi thế của các sản phẩm thủy sản đến từ nguồn nước hồ Trị An. Với diện tích mặt hồ hơn 32 ngàn hécta, đây là hồ nhân tạo lớn nhất miền Nam. Theo số liệu Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai công bố cuối năm 2025, tổng sản lượng thủy sản tại khu vực đạt hơn 82.000 tấn/năm, trong đó sản lượng nuôi cá chiếm 89%.
Từ nguồn nguyên liệu này, nhiều cơ sở đã phát triển nghề chế biến thủy sản. Tổ hợp tác Khô cá kìm Sông Nước (xã Thống Nhất) duy trì nghề làm khô truyền thống hàng chục năm. Tại xã Thanh Sơn, một số cơ sở cũng sản xuất khô diêu hồng, khô cá phi một nắng, góp phần đa dạng hóa sản phẩm địa phương.
Tuy nhiên, được công nhận OCOP mới là bước đầu trong quá trình xây dựng thương hiệu. Một số sản phẩm có tiềm năng nâng hạng 4 sao vẫn chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về nhãn hiệu, chứng nhận ISO, HACCP. Trong khi đó, 10 sản phẩm được đánh giá lại chỉ duy trì thứ hạng hiện có.
Đến tháng 5/2026, thành phố có 451 sản phẩm OCOP còn hiệu lực của 274 chủ thể. Trước số lượng sản phẩm ngày càng tăng, định hướng của thành phố là chuyển trọng tâm chương trình từ phát triển số lượng sang nâng cao chất lượng và tính bền vững.
Thương hiệu OCOP cần đi cùng nguồn cá ổn định
Một vấn đề đáng chú ý là nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến. Để phát triển thương hiệu cá lăng, Hợp tác xã Du lịch canh nông Đồng Nai – Đà Lạt mở rộng chuỗi liên kết, bao tiêu cá từ các hộ nuôi bè. Tuy nhiên, thành phố đang chủ trương kiên quyết giải tỏa các lồng, bè nuôi tự phát trên sông, hồ, suối. Hiện chưa có thông tin xác định cụ thể những bè cung cấp cá cho hợp tác xã thuộc diện được phép duy trì hay nằm trong khu vực phải giải tỏa.
Thực tế, rủi ro trong hoạt động nuôi cá lồng bè đã bộc lộ qua sự cố xảy ra vào cuối tháng 5/2026. Theo Chủ tịch UBND phường Trị An Nguyễn Thị Dung, trong hai ngày 30 và 31/5, hơn 254 tấn cá nuôi lồng, bè của 16 hộ dân bị chết, chủ yếu là cá chép, cá trắm và cá lăng đang chuẩn bị thu hoạch.
Kết quả xác định ban đầu của Sở Nông nghiệp và Môi trường cho thấy nguyên nhân có thể xuất phát từ mưa lớn kết hợp với mật độ nuôi quá dày, khiến lượng oxy trong nước không đáp ứng nhu cầu của cá.
Sau sự cố, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai Nguyễn Văn Thắng cho biết: “Sau sự cố này, chúng tôi sẽ tổ chức kiểm tra lại, không để tình trạng nuôi cá tràn lan như trên”.
Đến tháng 9/2026, cơ quan chức năng thông tin trên các tuyến sông Đồng Nai và sông Cái thuộc địa bàn hai phường có 536 bè, 1.428 lồng của 290 hộ dân. Kế hoạch giải tỏa số lồng, bè này dự kiến được thực hiện trong quý III/2026.
Trong khi đó, chương trình OCOP giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu 70% chủ thể có vùng nguyên liệu và liên kết sản xuất ổn định. Đây là yêu cầu quan trọng để các sản phẩm không chỉ đạt tiêu chuẩn đánh giá mà còn duy trì được chất lượng và sản lượng lâu dài.
Danh hiệu OCOP có thể giúp đặc sản địa phương nâng cao giá trị và mở rộng thị trường. Nhưng để thương hiệu cá lăng, cá kìm hồ Trị An phát triển bền vững, việc xây dựng vùng nguyên liệu, quản lý hoạt động nuôi bè và bảo đảm môi trường mặt hồ cần được thực hiện đồng bộ. Bởi phía sau mỗi sản phẩm được đóng gói, gắn nhãn OCOP vẫn là câu chuyện về nguồn cá và sinh kế của người dân vùng hồ
Nhật Minh (tổng hợp)
