Đồng Nai – Các lễ hội Kỳ yên, Ok Om Bok và lễ cúng miếu của cộng đồng người Hoa đang được gìn giữ qua thực hành truyền thống, đồng thời tiếp cận công chúng rộng hơn nhờ công nghệ số.
Những ngày cuối tháng 10-2026, tại Di tích quốc gia đặc biệt khảo cổ Mộ cự thạch Hàng Gòn, phường Hàng Gòn, đông đảo người dân và du khách dự Lễ hội Kỳ yên miếu Ông Đá. Nghi thức rước Ông Đá từ hầm mộ về miếu hành lễ rồi đưa trở lại nơi cũ tiếp tục được duy trì, cùng các hoạt động văn hóa như đờn ca tài tử, cải lương và hội thi Rung chuông vàng.
Trưởng ban Quý tế miếu Ông Đá Phạm Minh Châu cho biết lễ hội được tổ chức hằng năm, góp phần giúp các thế hệ tiếp nối tìm hiểu và thực hành những nghi thức cộng đồng đã lưu truyền qua nhiều năm. Miếu Ông Đá được dựng cạnh khu mộ sau khi di tích được phát hiện năm 1927; lễ Kỳ yên diễn ra vào ngày 12 và 13-9 âm lịch, với nghi thức giản lược từ lễ Kỳ yên đình làng Nam Bộ.
Cùng với miếu Ông Đá, đình Tân Lân ở phường Trấn Biên tổ chức hội Kỳ yên vào ngày 23 và 24-10 âm lịch, tương ứng ngày 1 và 2-12 dương lịch. Đình thờ Đức ông Trần Thượng Xuyên, người có công khai phá đất đai, phát triển thương mại vùng Đồng Nai – Gia Định, và được xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1991.
Không chỉ có lễ Kỳ yên, đời sống tín ngưỡng ở Đồng Nai còn mang dấu ấn của nhiều cộng đồng dân tộc. Người Khmer tại phường Long Khánh tổ chức lễ Ok Om Bok vào ngày 14 và 15-10 âm lịch để tạ ơn mặt trăng; trong khi người Hoa ở phường Xuân Lập duy trì lễ cúng miếu Bà Quan Âm vào tháng Chạp.
Công nghệ mở rộng không gian di sản
Việc ghi hình và phát trực tiếp các nghi thức trên YouTube, Facebook, TikTok giúp những người ở xa có cơ hội theo dõi mùa lễ. Bảo tàng Đồng Nai đã tư liệu hóa gần 100 phim, số hóa 11 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó có 6 lễ hội; thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 số hóa toàn bộ di sản được xếp hạng cấp quốc gia và quốc gia đặc biệt, gắn với Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ mở rộng khả năng tiếp cận, không thể thay thế việc thực hành và trao truyền nghi lễ trong cộng đồng. Mộ cự thạch Hàng Gòn được các nhà khoa học đánh giá là di tích độc đáo về nghệ thuật và kỹ thuật của các tộc người cổ Nam Á, với nắp mộ ước tính nặng gần 10 tấn; với người dân địa phương, nơi đây còn gắn với tín ngưỡng thờ Ông Đá và nghi thức rước đi, đưa về hầm mộ.
Bà Lê Thị Ngọc Loan, Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đồng Nai, nhấn mạnh: “Di sản chỉ thực sự có sức sống khi cộng đồng tiếp tục thực hành”. Bà đồng thời cho rằng cần hỗ trợ nghệ nhân, duy trì hoạt động truyền dạy và tăng cường giáo dục di sản để các giá trị văn hóa được tiếp nối qua nhiều thế hệ.
Với 37 thành phần dân tộc và hơn 350 lễ hội diễn ra mỗi năm, Đồng Nai đứng trước yêu cầu vừa ứng dụng công nghệ để lưu giữ, quảng bá di sản, vừa duy trì vai trò của cộng đồng trong thực hành nghi lễ. Khi tiếng trống hội dừng lại và những buổi phát trực tiếp khép lại, việc trao truyền cho thế hệ sau vẫn là yếu tố quyết định sức sống lâu dài của di sản.
Nhật Minh (tổng hợp)
