ĐỒNG NAI – Các xưởng gốm Biên Hòa mở cửa để du khách tự nhào đất, xoay bàn gốm và làm sản phẩm của riêng mình, qua đó tạo thêm một hướng gắn nghề truyền thống hơn 300 năm với du lịch trải nghiệm.
Tại các chương trình trải nghiệm gốm ở Đồng Nai, du khách được hướng dẫn trực tiếp nhào đất, vuốt nặn và xoay bàn gốm để tạo hình sản phẩm. Những chiếc bát, chiếc bình dần hiện ra từ khối đất dưới đôi tay còn vụng về của người lần đầu thử sức, và mỗi người có thể mang về một sản phẩm do chính mình làm nên.
Hoạt động chủ yếu diễn ra tại các xưởng ở Tân Vạn, Tân Hạnh và Hóa An, những khu vực lâu đời của nghề gốm Biên Hòa nằm dọc sông Đồng Nai, cách trung tâm TP.HCM khoảng một giờ di chuyển. Trải nghiệm làm gốm vì thế đưa du khách đến gần hơn với chính không gian mà nghề truyền thống này đã tồn tại qua nhiều thế hệ.
Từ thương hiệu gốm trăm năm đến một cách giữ nghề
Nghề gốm Biên Hòa có lịch sử hơn 300 năm, với một dấu mốc quan trọng vào năm 1903 khi người Pháp thành lập Trường dạy nghề Biên Hòa, trường dạy nghề gốm đầu tiên ở Đông Dương, nay là Trường Cao đẳng Mỹ thuật trang trí Đồng Nai. Từ đây hình thành dòng gốm mỹ nghệ Biên Hòa với kỹ thuật men “vert de Bien Hoa” – men xanh đồng trổ bông – bên cạnh những gam đá đỏ và trắng trầm lắng.
Trong giai đoạn 1925-1955, gốm mỹ nghệ Biên Hòa nhiều lần được chọn tham dự triển lãm quốc tế và giành các huy chương vàng. GS-TS Phan Thị Thu Hiền, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TP.HCM), nhận định đây là thương hiệu gốm Việt duy nhất được định danh trên trường quốc tế nhờ chất men đặc trưng.
Nhưng số người tiếp tục sống với nghề đã giảm mạnh. Theo Hiệp hội Gốm Mỹ nghệ Đồng Nai, năm 2000 toàn vùng có hơn 300 cơ sở làm gốm mỹ nghệ, còn những năm gần đây chỉ còn chưa đầy 40 cơ sở, khi nhiều nghệ nhân chuyển sang làm công nhân hoặc nghề tự do vì doanh thu quá khiêm tốn.
Trong bối cảnh đó, việc đón du khách vào xưởng không chỉ tạo thêm một sản phẩm du lịch mà còn mở ra hướng kết nối người làm nghề với công chúng. Thay vì chỉ nhìn một món gốm đã hoàn thiện, người tham gia có thể trực tiếp cảm nhận đất, bàn xoay và những công đoạn đầu tiên để tạo nên sản phẩm.
Với ông Lý Văn Hảo, 61 tuổi, ở phường Hóa An, những công đoạn ấy còn chứa đựng cách người thợ nhìn về nghề mình đã gắn bó hàng chục năm: “đất là cha sinh ra hình hài, lửa là mẹ sinh ra thần thái”.
Đại diện Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn từng đề xuất Đồng Nai xây dựng bản đồ số về các làng nghề gốm truyền thống để quảng bá và gắn hoạt động sản xuất với du lịch trải nghiệm bài bản hơn. Từ một khối đất được đặt lên bàn xoay, du khách có thể mang về một sản phẩm riêng, còn làng nghề có thêm một cách để câu chuyện gốm Biên Hòa tiếp tục được biết đến
Bảo An (tổng hợp)
