Từ Văn miếu Trấn Biên với câu chuyện hơn một thế kỷ được dựng lại, qua hồ Trị An hình thành từ một công trình thủy điện, đến cánh rừng Cát Tiên, nơi từng có quần thể tê giác Java cuối cùng của Việt Nam, hành trình 2 ngày 1 đêm đưa du khách đi qua những lát cắt khác nhau của Đồng Nai: lịch sử, sức người và thiên nhiên.
Một chuyến đi cuối tuần cùng gia đình có thể bắt đầu từ một công trình văn hóa ở Biên Hòa, tiếp tục bên mặt nước Trị An và kết thúc giữa những cánh rừng nhiệt đới Cát Tiên.
Ba điểm đến tưởng như không liên quan lại nối với nhau khá tự nhiên: Văn miếu Trấn Biên kể câu chuyện về lịch sử và truyền thống học hành; hồ Trị An cho thấy dấu ấn của con người trong việc tạo dựng một vùng nước rộng lớn; còn Cát Tiên đưa du khách trở về với thiên nhiên hoang dã.
Đặc biệt, với gia đình có trẻ nhỏ, đây không chỉ là một chuyến đi để nghỉ ngơi. Mỗi điểm dừng đều có thể trở thành một bài học ngoài lớp học.
Văn miếu Trấn Biên và câu chuyện một công trình được dựng lại
Điểm đầu tiên của hành trình là Văn miếu Trấn Biên, nằm cách trung tâm Biên Hòa khoảng 3 km, gần khu du lịch Bửu Long.
Năm 1715, chúa Nguyễn Phúc Chu sai ký lục Phạm Khánh Đức và trấn thủ Nguyễn Phan Long dựng Văn miếu Trấn Biên tại thôn Tân Lại. Công trình được xem là văn miếu đầu tiên của xứ Đàng Trong, nơi tôn vinh Khổng Tử, các danh nhân văn hóa và đào tạo nhân tài cho vùng đất mới khai phá. Nhưng công trình ấy đã không thể tồn tại nguyên vẹn qua thời gian.
Năm 1861, sau khi chiếm Biên Hòa, thực dân Pháp phá bỏ Văn miếu Trấn Biên. Hơn một thế kỷ sau, năm 1998, công trình được khởi công khôi phục trên nền cũ nhân dịp kỷ niệm 300 năm hình thành vùng đất Biên Hòa – Đồng Nai và hoàn thành vào năm 2002. Khoảng cách giữa hai lần dựng nên Văn miếu là hơn 130 năm.
Ngày nay, Văn miếu trải rộng hơn 9 ha, với những mái cong lợp gốm men xanh ngọc, hồ Tịnh Quang và cổng Khuê Văn các có ô cửa tròn tượng trưng cho sao Khuê. Văn miếu mở cửa từ 7 giờ đến 17 giờ mỗi ngày.
Với một gia đình, buổi sáng ở đây không cần quá vội. Đi dưới những hàng cây, nhìn kiến trúc và kể cho trẻ nghe về một công trình từng bị phá rồi được dựng lại, câu chuyện lịch sử sẽ trở nên gần gũi hơn những con số trong sách.
Đó cũng là điểm bắt đầu có ý nghĩa cho một hành trình mà ở cuối đường, du khách sẽ đứng trước một câu chuyện khác: những gì thiên nhiên từng có nhưng con người không thể lấy lại.
Hồ Trị An: từ công trình thủy điện thành một điểm đến
Rời Biên Hòa, hành trình chuyển sang một không gian hoàn toàn khác. Hồ Trị An được khởi công năm 1984 và hoàn thành đầu năm 1987 nhằm trữ nước cho Nhà máy thủy điện Trị An trên sông Đồng Nai. Mặt hồ rộng khoảng 323 km², dung tích toàn phần 2,765 tỷ m³, nhà máy có công suất thiết kế 400 MW.
Ban đầu, hồ được tạo ra cho mục đích sản xuất điện. Nhưng theo thời gian, vùng nước rộng lớn cùng hàng chục đảo lớn nhỏ đã trở thành một phần cảnh quan của Đồng Nai.
Hồ Trị An cũng là một trong ba vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Đồng Nai, được UNESCO công nhận năm 2011. Ngày 13/6/2024, hồ Trị An được quy hoạch thành khu du lịch quốc gia.
Với du khách, một buổi trưa hoặc chiều bên hồ có thể được dành cho việc ngắm cảnh trên mặt nước, vui chơi hoặc thưởng thức các món ăn tại chỗ. Một số khu vực ven hồ cũng có hoạt động cắm trại dành cho những gia đình muốn trải nghiệm qua đêm ngoài trời.
Điều thú vị là hồ Trị An không phải điểm kết thúc của câu chuyện về nước. Bởi thượng nguồn của hồ chính là khu vực Vườn quốc gia Cát Tiên – nơi gia đình sẽ tiếp tục hành trình vào ngày hôm sau.
Từ mặt hồ do con người tạo nên, chuyến đi dần chuyển vào một không gian mà con người phải bước theo những giới hạn của tự nhiên.
Cát Tiên: nơi những bước chân nhỏ gặp rừng già
Rời hồ Trị An, con đường dẫn về Vườn quốc gia Cát Tiên, một vùng rừng đất thấp ẩm ướt nhiệt đới rộng hơn 70.000 ha. Muốn bước vào khu rừng, du khách phải qua một chuyến phà nhỏ trên sông Đồng Nai – một đoạn chuyển tiếp ngắn nhưng đủ để cảm nhận hành trình đang tiến gần hơn đến thiên nhiên.
Nếu muốn di chuyển nhẹ nhàng cùng trẻ nhỏ, gia đình có thể thuê xe đạp với giá 30.000 đồng/giờ hoặc 150.000 đồng/ngày. Vườn có 6 tuyến tham quan, trong đó có những điểm như cây tung khoảng 400 năm tuổi, cây si Trăm Thân, thác Trời và rừng bằng lăng Đạ Cộ.
Có những cái cây ở đây không thể nhìn bằng cảm giác của một điểm check-in thông thường.
Một gốc cây tung 400 năm tuổi lớn đến mức hơn 20 người nắm tay nhau mới ôm xuể. Chính những chi tiết như vậy khiến trẻ nhỏ dễ hình dung hơn về tuổi đời của một cánh rừng.
Gần trụ sở vườn còn có Bảo tàng thiên nhiên và Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã. Mỗi điểm có thể tham quan khoảng 20-30 phút. Xa hơn là Bàu Sấu, cách trung tâm khoảng 14 km, nơi có cá sấu nước ngọt quý hiếm. Năm km cuối vào Bàu Sấu phải đi bộ, vì vậy gia đình có trẻ nhỏ cần cân nhắc thể lực trước khi lựa chọn tuyến này.
Nếu còn sức, buổi tối có thể trải nghiệm tour xem thú đêm, khởi hành từ 18 giờ 30. Xe chuyên dụng đi tổng cộng khoảng 12 km trong một giờ, đưa du khách quan sát nai, nhím, thỏ, chồn kiếm ăn trong bóng tối; tùy mùa và may mắn có thể bắt gặp bò tót. Tour có số chỗ giới hạn nên cần đăng ký sớm.
Đó có lẽ là thời điểm đặc biệt nhất của chuyến đi. Giữa bóng tối, trẻ em có thể nhận ra rằng khu rừng không phải một nơi chỉ để ngắm nhìn. Đó là một thế giới đang vận động, nơi mỗi tiếng động, ánh mắt của con vật hay một khoảng rừng im lặng đều có ý nghĩa.
Một chuyến đi, nhiều câu chuyện để kể lại
Nếu sắp xếp trong 2 ngày 1 đêm, ngày đầu có thể bắt đầu với Văn miếu Trấn Biên vào buổi sáng, tiếp tục đến hồ Trị An vào buổi trưa và chiều, sau đó di chuyển vào Vườn quốc gia Cát Tiên.
Đêm nên dành cho Cát Tiên để gia đình có thể trải nghiệm tour xem thú đêm. Ngày thứ hai có thể chọn xe đạp, tham quan cây cổ thụ, thác Trời hoặc Bàu Sấu tùy sức khỏe và thời gian. Khoảng cách giữa các điểm dừng cần được kiểm tra thêm trước khi lên lịch cụ thể.
Lưu trú trong vườn có mức giá từ 400.000 đồng đến 1,6 triệu đồng/đêm cho phòng 2-4 người. Nếu cắm trại tại khu trung tâm, giá được nêu là 100.000 đồng/người và khách tự chuẩn bị lều. Thời điểm thuận lợi hơn để đi là mùa khô, từ tháng 11 đến tháng 5 năm sau; mùa mưa vẫn có thể tham quan nhưng cần theo dõi dự báo thời tiết.
Đi cùng trẻ nhỏ, những quy tắc của rừng cũng cần được coi trọng như lịch trình. Đó là không tự ý vào rừng sau 18 giờ; không mang túi nilon; không săn bắt, bẫy động vật; không câu cá, gây ồn hoặc sử dụng loa lớn. Nếu rời các tuyến chính, nên có hướng dẫn viên. Số điện thoại khẩn cấp của vườn là 02513 669 228.
Nhưng có lẽ câu chuyện đáng nhớ nhất lại nằm ở những gì không còn nữa.
Cát Tiên từng là nơi sinh sống của quần thể tê giác Java cuối cùng ở Việt Nam. Sau khi một cá thể bị bắn chết tại khu vực Cát Tiên năm 1988, các nhà khoa học nhận ra vẫn còn một quần thể nhỏ. Nhiều năm sau, tháng 4/2010, một con tê giác được phát hiện tại khu vực rừng Cát Lộc, với viên đạn găm ở chân và chiếc sừng bị lấy mất.
Ngày 25/10/2011, WWF và Quỹ Bảo tồn Tê giác Quốc tế công bố kết quả phân tích gen 22 mẫu phân thu thập trong giai đoạn 2009-2010. Tất cả các mẫu đều thuộc về cá thể tê giác được tìm thấy. Kết luận được công bố là tê giác Java đã tuyệt chủng tại Việt Nam.
Vì thế, khi một đứa trẻ đạp xe dưới những tán cây Cát Tiên hôm nay, câu chuyện về con tê giác không còn đơn thuần là chuyện về một loài động vật đã biến mất.
Đó là cách để các em hiểu rằng một khu rừng không chỉ được đo bằng diện tích, một chuyến du lịch không chỉ được tính bằng số điểm đã đi qua. Có những giá trị nếu mất đi thì không thể mua lại bằng tiền.
Từ Văn miếu Trấn Biên đến hồ Trị An rồi Cát Tiên, hành trình 2 ngày 1 đêm vì thế giống như một đường nối giữa ba lớp ký ức: một di sản từng bị phá rồi được dựng lại, một mặt hồ được tạo nên bởi sức người và một cánh rừng đang lưu giữ những gì còn sót lại của tự nhiên.
Ngày nay, du khách vẫn có thể ngồi trên phà qua sông Đồng Nai, đạp xe dưới những tán cây cổ thụ và buổi tối ngồi trên xe chuyên dụng nhìn nai, nhím kiếm ăn trong bóng tối.
Nhưng câu chuyện về tê giác nhắc rằng không phải điều gì từng hiện diện cũng sẽ còn mãi. Có lẽ đó cũng là điều đáng giá nhất mà một chuyến đi có thể để lại cho trẻ nhỏ: không chỉ những bức ảnh đẹp, mà một chút hiểu biết về nơi mình đang đứng và ý thức rằng những gì hôm nay còn nhìn thấy cần được gìn giữ.
An Vui (tổng hợp)
