Công ty TNHH Nông nghiệp Ưu Kỳ tại Hải Nam, Trung Quốc, cho biết đang sử dụng khoảng 900 lao động, gần một nửa là người Lê và Miêu, với mức thu nhập được doanh nghiệp giới thiệu khoảng 5.000 nhân dân tệ/tháng, tương đương 18,5 triệu đồng.
Tại thành phố Tam Á, huyện tự trị dân tộc Lê Lạc Đông và huyện tự trị dân tộc Lê, dân tộc Miêu Bảo Đình, sầu riêng đang mở thêm hướng sản xuất cho nhiều gia đình vốn dựa vào cây trồng truyền thống, thu nhập bấp bênh. Cây thường cần khoảng 5 năm chăm sóc mới cho quả, đặt ra bài toán duy trì cuộc sống và đầu tư cho vườn trong thời gian chờ đợi.
Có việc làm, được học kỹ thuật tại địa phương
Các vùng trồng sầu riêng tạo cơ hội để người dân chăm sóc cây, tiếp cận kỹ thuật canh tác hoặc từng bước phát triển diện tích trên đất gia đình. Công việc tại vườn mang lại thu nhập ngay cả khi cây chưa bước vào thời kỳ cho quả.
Ưu Kỳ thuộc Tập đoàn Nông nghiệp Hồng Tường, có trụ sở tại Khu sinh thái Dục Tài, thành phố Tam Á. Đây là một trong những doanh nghiệp tiên phong đưa sầu riêng vào trồng tại Hải Nam.
Người lao động được hướng dẫn ghép giống, bón phân hữu cơ, chăm sóc cây và phòng trừ sâu bệnh. Các nội dung đào tạo còn bao gồm vận hành hệ thống tưới thông minh và thu hoạch, có thể tạo nền tảng để họ từng bước tự phát triển sản xuất.
Monthong, Musang King và Black Thorn là những giống được trồng chủ yếu tại đây. Cơ quan nông nghiệp địa phương phối hợp với doanh nghiệp tổ chức tập huấn ngay tại vườn, giúp người dân làm quen với quy trình canh tác.
Trồng xen để có thu nhập khi sầu riêng còn nhỏ
Diện tích đất trong những vườn sầu riêng non được tận dụng để trồng các loại cây cho thu hoạch sớm hơn. Mô hình áp dụng cơ cấu một cây sầu riêng, hai cây chuối hoặc đu đủ, ba cây cau và 70 khóm dứa.
Cách bố trí này giúp khai thác đất đai, ánh sáng và điều kiện khí hậu, tạo nhiều nguồn thu trên cùng diện tích canh tác. Trồng xen còn góp phần hạn chế cỏ dại và giảm một phần chi phí chăm sóc vườn.
Theo thông tin về mô hình phát triển sầu riêng tại Hải Nam, người dân địa phương tham gia đạt thu nhập khoảng 40.000–50.000 nhân dân tệ/năm, tương đương 148–185 triệu đồng. Mức tăng so với trước khoảng 30.000 nhân dân tệ, tương đương 111 triệu đồng.
Sầu riêng ở Hải Nam được thu hoạch từ tháng 6 đến tháng 8 hằng năm. Nhờ kết hợp nhiều loại cây, nguồn thu của người dân không chỉ tập trung vào mùa thu hoạch sầu riêng.
Với những hộ còn khó khăn, tiền từ chuối, đu đủ và dứa giúp trang trải sinh hoạt, tiếp tục chăm sóc cây lâu năm và từng bước tích lũy vốn. Bài toán sinh kế vì thế được tính đến ngay từ khi phát triển vùng trồng.
Phát triển cây lâu năm đi cùng sinh kế trước mắt
Để sầu riêng bén rễ tại Hải Nam, địa phương và doanh nghiệp đã trải qua quá trình nghiên cứu, thử nghiệm rồi mới từng bước mở rộng diện tích. Giai đoạn 2020–2024, riêng Ưu Kỳ trồng lũy kế 7.000 mẫu, tương đương hơn 466ha; hiện doanh nghiệp quản lý vùng trồng hơn 15.000 mẫu, tương đương trên 1.000ha.
Tháng 8/2022, những quả đầu tiên mang thương hiệu “Ưu Kỳ – Đại Chủy Điểu” được tổ chức hái thử. Đến tháng 7/2023, thương hiệu sầu riêng Đại Chủy Điểu chính thức được đưa ra thị trường.
Quá trình từ thử nghiệm đến thương mại cho thấy vai trò của nghiên cứu giống, ứng dụng kỹ thuật và sự tham gia của doanh nghiệp. Với đồng bào Lê và Miêu, giá trị của vùng trồng còn thể hiện ở cơ hội làm việc, học nghề và cải thiện thu nhập ngay trên quê hương.
Kinh nghiệm này gợi mở cho các địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Việt Nam cách phát triển cây lâu năm gắn với bảo đảm sinh kế trước mắt. Bên cạnh việc làm, người dân cần được tiếp cận kỹ thuật và tích lũy kinh nghiệm để từng bước chủ động sản xuất.
Một vườn cây có thể cần nhiều năm mới cho thu hoạch, còn cuộc sống của người trồng vẫn phải được duy trì mỗi ngày. Tạo nguồn thu trong quá trình sản xuất là cách giúp họ có điều kiện chăm sóc cây dài ngày và theo đuổi kế hoạch làm ăn của gia đình.
Thục Loan (tổng hợp)
