Từ câu chuyện một số người cho rằng chuyển từ dầu thực vật sang mỡ lợn giúp giảm vài kg, vấn đề đặt ra là điều gì thực sự quyết định cân nặng và sức khỏe.
Những tranh luận về mỡ lợn và dầu ăn đang xuất hiện trở lại khi nhiều người chia sẻ kinh nghiệm giảm cân bằng cách thay đổi nguồn chất béo trong bữa ăn. Có người cho rằng mình giảm được vài kg sau vài tháng dùng mỡ lợn, trong khi người khác vẫn lo ngại loại thực phẩm này liên quan đến béo phì, mỡ máu và bệnh tim mạch.
Thực tế, đây không phải lần đầu một loại thực phẩm được xem như nguyên nhân hoặc giải pháp cho cân nặng. Tinh bột, đường, thịt đỏ, dầu ăn và trái cây ngọt từng lần lượt trở thành tâm điểm của những cuộc tranh luận tương tự.
Điểm đáng lưu ý là cơ thể không vận hành theo một công thức đơn giản kiểu ăn một món thì gầy, ăn món khác thì béo. Cân nặng chịu tác động đồng thời của chế độ ăn, vận động, giấc ngủ, tâm lý và nhiều yếu tố sức khỏe khác.
Cân nặng không phụ thuộc vào một món ăn
Với nhiều thế hệ người Việt, mỡ lợn vốn là nguyên liệu quen thuộc trong căn bếp gia đình. Trước khi dầu thực vật trở nên phổ biến, mỡ lợn được dùng trong nhiều món ăn và từng là nguồn năng lượng đáng kể trong những năm tháng khó khăn.
Khi khoa học dinh dưỡng phát triển và những cảnh báo về bệnh tim mạch được quan tâm hơn, nhiều gia đình chuyển sang dùng dầu thực vật và hình thành quan niệm rằng mỡ động vật có hại còn dầu thực vật có lợi. Tuy nhiên, cách nhìn hoàn toàn trắng hoặc đen về nguồn chất béo chưa phản ánh đầy đủ vấn đề dinh dưỡng.
Điều quan trọng còn nằm ở lượng chất béo được sử dụng, tần suất sử dụng và sự cân đối của cả khẩu phần. Một thực phẩm không nên được tách khỏi toàn bộ chế độ ăn rồi gán cho nó vai trò quyết định duy nhất đối với cân nặng.
Mạng xã hội lại dễ biến những vấn đề như vậy thành những kết luận ngắn gọn. Từ chỗ bị xem là có hại, mỡ lợn được một số người quảng bá như một cách giảm cân hiệu quả. Những trải nghiệm cá nhân, khi được chia sẻ liên tục, có thể khiến người đọc tưởng rằng một kết quả riêng lẻ là công thức có thể áp dụng cho tất cả.
Con người thường muốn tìm một bí quyết đơn giản để thay đổi vóc dáng. Nhưng nếu một người giảm đường, bánh kẹo, nước ngọt và thực phẩm chế biến sẵn, đồng thời tăng rau xanh, chất đạm chất lượng cao và điều chỉnh lượng chất béo, việc giảm cân có thể đến từ sự thay đổi tổng thể đó chứ không phải chỉ vì chuyển sang mỡ lợn.
Ngược lại, nếu năng lượng đưa vào cơ thể thường xuyên vượt nhu cầu, trong khi vận động ít và lối sống thiếu cân bằng, cân nặng vẫn có thể tăng dù nguồn năng lượng đến từ mỡ lợn, cơm trắng hay bánh ngọt. Điều quyết định nằm ở tổng lượng ăn vào và mức tiêu hao trong thời gian dài.
Nhiều người lo lắng về một thìa mỡ lợn trong bữa cơm nhưng lại không để ý rằng một ly trà sữa hay vài lon nước ngọt mỗi ngày có thể cung cấp lượng năng lượng lớn hơn rất nhiều.
Cũng có người tập trung vào việc tránh thịt mỡ nhưng lại thường xuyên thức khuya, ngủ ít, chịu căng thẳng kéo dài và gần như không vận động. Nếu chỉ tranh luận một loại chất béo tốt hay xấu mà bỏ qua toàn bộ lối sống, chúng ta rất dễ bỏ lỡ những yếu tố quan trọng hơn đối với tình trạng thừa cân, béo phì và các bệnh chuyển hóa.
Trong thực tế, không ít người muốn giảm cân thật nhanh nên sẵn sàng bỏ hoàn toàn cơm, chỉ ăn rau hoặc áp dụng những chế độ ăn khắt khe được giới thiệu trên mạng xã hội. Những ngày đầu, cân nặng giảm có thể khiến họ tin rằng mình đã tìm đúng phương pháp.
Nhưng khi chế độ ăn quá nghiêm ngặt kéo dài, cơ thể có thể mệt mỏi, giảm sức lao động, giảm khối cơ và mất cân bằng dinh dưỡng. Khi không thể duy trì cách ăn đó, họ trở về thói quen cũ và cân nặng có thể tăng trở lại, thậm chí cao hơn trước.
Giảm cân bền vững vì thế không phải câu chuyện của một vài tuần hay vài tháng. Một lối sống ổn định, ăn uống cân bằng, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng có ý nghĩa lâu dài hơn việc liên tục chạy theo những phương pháp ngắn hạn.
Mỗi năm, mạng xã hội lại xuất hiện một xu hướng dinh dưỡng mới, từ nước cần tây, keto, nhịn ăn gián đoạn, giấm táo, hạt chia, yến mạch đến mỡ lợn. Những câu chuyện giảm vài kg trong thời gian ngắn dễ tạo tâm lý làm theo, nhưng hiệu quả ở một người không đồng nghĩa sẽ phù hợp với tất cả.
Nếu ăn vượt nhu cầu và ít vận động, mỡ lợn cũng có thể góp phần làm tăng cân như những nguồn năng lượng khác. Ngược lại, việc sử dụng hợp lý trong một chế độ ăn cân bằng không có nghĩa đây là nguyên nhân duy nhất khiến một người tăng cân.
Điều đáng quan tâm hơn là những lựa chọn được lặp lại mỗi ngày. Thay vì tìm kiếm một thực phẩm có thể quyết định vóc dáng, mỗi người cần nhìn vào cả chế độ ăn, mức vận động, giấc ngủ và lối sống của mình.
Ngọc Duyên (tổng hợp)
