Tại Đồng Nai, Nguyễn Đức Anh bị tuyên án tử hình và phải bồi thường hơn 1,1 tỷ đồng cho gia đình nạn nhân trong vụ án đặc biệt nghiêm trọng.
Phiên tòa sơ thẩm diễn ra ngày 6/10 tại TAND TP Đồng Nai, xét xử bị cáo 21 tuổi, trú phường Hố Nai, về tội Giết người và Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng. Vấn đề được quan tâm là khoản tiền bồi thường sẽ được thực hiện như thế nào và liệu cha mẹ bị cáo có phải dùng tài sản riêng để trả thay hay không.
Mức án dành cho Nguyễn Đức Anh được nhiều người dự đoán, nhưng khả năng thi hành nghĩa vụ dân sự khiến không ít độc giả băn khoăn. Một số ý kiến đặt câu hỏi về điều kiện kinh tế của bị cáo và trách nhiệm của người thân khi người phải bồi thường không có đủ tài sản.
Luật sư Trần Hoàng Linh, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho biết trong vụ án hình sự, trách nhiệm của người phạm tội gồm hai phần riêng biệt: trách nhiệm hình sự và trách nhiệm dân sự. Phần thứ nhất được thể hiện bằng hình phạt theo Bộ luật Hình sự, còn phần thứ hai là nghĩa vụ bồi thường những thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra.
Với trường hợp của Đức Anh, án tử hình và nghĩa vụ bồi thường hơn 1,1 tỷ đồng là hai nội dung pháp lý độc lập. Việc bị cáo bị tuyên mức án cao nhất không đồng nghĩa khoản bồi thường đương nhiên bị xóa bỏ.
Thi hành bồi thường căn cứ vào tài sản của bị cáo
Theo luật sư, khi bản án có hiệu lực và gia đình bị hại có yêu cầu, cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền sẽ căn cứ nội dung bản án để ra quyết định thi hành khoản bồi thường. Cơ quan này có trách nhiệm xác minh điều kiện thi hành án, trong đó có việc xác định tài sản của người phải thực hiện nghĩa vụ.
“Hình phạt tử hình nhằm xử lý trách nhiệm hình sự còn nghĩa vụ bồi thường là trách nhiệm dân sự được xác định trong bản án và sẽ được thi hành theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự. Cụ thể, sau khi bản án có hiệu lực và phía gia đình bị hại có yêu cầu, cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền sẽ căn cứ nội dung bản án để ra quyết định thi hành án, tổ chức thi hành khoản tiền mà Nguyễn Đức Anh có nghĩa vụ bồi thường.
Theo đó, cơ quan thi hành án sẽ xác minh điều kiện thi hành án, bao gồm việc xác minh các tài sản để xác định người có nghĩa vụ có đủ điều kiện thi hành án hay không. Người phạm tội có nghĩa vụ tự nguyện thi hành án trong phạm vi tài sản mình có. Nếu không tự nguyện thực hiện, cơ quan thi hành án có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế và xử lý tài sản (nếu có) để đảm bảo việc thi hành bản án theo quy định pháp luật”, luật sư phân tích.
Như vậy, việc thu hồi khoản tiền bồi thường phụ thuộc vào điều kiện tài sản của người có nghĩa vụ và quy trình thi hành án. Nếu bị cáo không tự nguyện thực hiện, cơ quan chức năng có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với tài sản thuộc phạm vi được phép xử lý theo quy định.
Một điểm cần phân biệt là nghĩa vụ của người gây thiệt hại với trách nhiệm tài sản của cha mẹ. Theo luật sư, việc Đức Anh bị tuyên án không mặc nhiên buộc gia đình phải sử dụng tài sản của mình để bồi thường thay cho bị cáo.
Dẫn Điều 586 Bộ luật Dân sự năm 2015, luật sư cho biết người từ đủ 18 tuổi trở lên gây thiệt hại phải tự bồi thường. Trách nhiệm của cha mẹ hoặc người giám hộ được đặt ra trong những trường hợp người gây thiệt hại chưa đủ 15 tuổi, hoặc từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi mà tài sản không đủ để bồi thường.
“Đức Anh đã đủ 18 tuổi và có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự. Bởi vậy, theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, bị cáo có nghĩa vụ phải tự bồi thường đối với toàn bộ hậu quả mình gây ra. Cần phân biệt rất rõ giữa tài sản riêng của Đức Anh và tài sản của cha mẹ bị cáo bởi trong quá trình xác minh, do người phạm tội đã đủ 18 tuổi và có đầy đủ năng lực hành vi nên cơ quan thi hành án sẽ chỉ xử lý tài sản thuộc quyền sở hữu, sử dụng của bị cáo.
Nếu kết quả xác minh cho thấy bị cáo không có khả năng thi hành án, cơ quan thi hành án sẽ ra thông báo về việc không đủ điều kiện thi hành án và tiến hành xác minh lại vào một thời điểm cụ thể theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, dù trường hợp trên xảy ra, điều này không đồng nghĩa với việc cha mẹ sẽ phải sử dụng tài sản cá nhân để bồi thường cho bị cáo”, luật sư nhấn mạnh.
Luật sư cũng lưu ý khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định tình tiết giảm nhẹ liên quan đến việc tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả. Tình tiết này có thể được xem xét khi người phạm tội tự thực hiện hoặc đồng ý để người thân, người khác bồi thường, khắc phục hậu quả do hành vi của mình gây ra.
Vì vậy, dù cha mẹ không mặc nhiên có nghĩa vụ trả thay, việc họ tự nguyện hỗ trợ bồi thường một phần hoặc toàn bộ thiệt hại vẫn có thể được xem xét theo quy định về tình tiết giảm nhẹ. Nếu Đức Anh làm đơn kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt, tòa án cấp phúc thẩm sẽ xem xét các tình tiết có liên quan theo quy định pháp luật.
Thiện Tâm (tổng hợp)
