NEPAL – Sau trận lũ ngày 26/8, lực lượng cứu hộ phải lần tìm lại các cửa hầm bị bùn đá xóa dấu vết, mở đường vào những gian máy nằm sâu trong núi và xác định người mất liên lạc thực sự có thể ở đâu.
Đến 20 giờ 30 phút ngày 1/9 theo giờ Việt Nam, Nepal đã cứu 279 lao động tại các dự án thủy điện. Cơ quan Quản lý và Giảm nhẹ rủi ro thiên tai nước này cho biết 639 người vẫn bị kẹt hoặc cô lập tại nhiều cơ sở, theo Reuters. Họ có thể ở khu trại, đường công vụ, sườn núi hoặc các hạng mục ngầm, không chỉ ở trong đường hầm.
Hiệp hội Các nhà sản xuất điện độc lập Nepal (IPPAN) thống kê 894 người chưa liên lạc được tại 11 dự án. Số liệu này khác phạm vi với thống kê của cơ quan thiên tai. Để khoanh vùng người có thể ở dưới lòng đất, lực lượng cứu hộ phải đối chiếu danh sách của từng dự án với vị trí cuối cùng và phần công trình đã kiểm tra.
Sáu hệ thống ngầm, sáu tình trạng cứu hộ
Đợt lũ làm hư hại ít nhất 12 dự án thủy điện tại Rasuwa và Nuwakot, với tổng công suất khoảng 670 MW. Chủ tịch IPPAN Mohan Kumar Dangi cho AP biết bốn dự án đang xây dựng, bảy dự án đang vận hành và một dự án ở giai đoạn thử nghiệm. Trong số đó, sáu hệ thống đang phải tìm người trong công trình ngầm hoặc tiếp tục xác định nơi họ mất liên lạc.
Đến trưa 1/9, Upper Trishuli 3A chưa tới được gian máy; phần hầm Rasuwagadhi đã kiểm tra không có người; những người được xác nhận từng ở trong hầm Upper Trishuli 3B đã thoát ra. Chilime, Langtang Khola và Upper Trishuli-1 mới được thăm dò một phần. Các kết quả được Quân đội Nepal công bố qua OnlineKhabar.
Mỗi dự án gồm nhiều hạng mục ngầm nối với nhau theo dòng nước và hoạt động vận hành. Phần lớn nhà máy trong khu vực khai thác dòng chảy cùng chênh lệch độ cao. Đập dâng chuyển một phần nước sông qua cửa lấy nước, còn bể lắng giữ lại cát, sỏi trước khi nước đi vào kênh hoặc hầm dẫn.
Hầm dẫn nước đưa dòng chảy xuyên núi ở cao độ lớn. Gần nhà máy, giếng điều áp làm giảm biến động áp lực, còn đường ống hoặc giếng áp lực đưa nước xuống tua-bin. Tua-bin kéo máy phát tạo ra điện. Nước sau đó trở lại sông qua hầm xả.
Hệ thống còn có đường xe, đường cáp, hang máy biến áp, phòng điều khiển và gian máy nhiều tầng. Mỗi nhánh nằm ở một cao độ, có tiết diện và chức năng riêng. Đường cáp có thể dẫn tới gian máy nhưng không đưa nước; đường xe đủ rộng cho thiết bị có thể bị cắt khỏi cửa chính sau sạt lở.
Theo Công ty Rasuwagadhi, nhà máy 111 MW có hầm dẫn nước dài 4.185 m, đường kính 6 m. Gian máy ngầm dài 76,3 m, rộng 15 m, cao 35 m; phía sau là hầm xả dài 715 m. Riêng gian máy đã là một không gian công nghiệp nhiều tầng nằm sâu trong núi.
Công ty Chilime mô tả hệ thống 22,1 MW gồm hầm dẫn nước dài 2.826,5 m, giếng điều áp ngầm cao 33 m, đường ống áp lực dài 635,5 m, hang máy biến áp, gian máy và hầm xả dài 243 m. Hồ sơ IFC của Upper Trishuli-1 ghi nhận một hầm dẫn nước dài khoảng 9,82 km tới nhà máy ngầm ba tổ máy.
Công suất MW cho biết khả năng phát điện, không phản ánh chiều dài hay số nhánh hầm. Với lực lượng cứu hộ, những dữ kiện cần thiết là cửa nào còn mở, đội tìm kiếm đang ở nhánh nào và còn bao nhiêu bùn, nước, đá trên đường tới nơi con người làm việc.
Mặt đất đổi dạng, cửa hầm phải được tìm lại
Sáng 26/8, dòng lũ mang theo nước, bùn, đá và băng tràn xuống hành lang sông. Đường sá, cửa hầm và các hạng mục kỹ thuật trên mặt đất bị cuốn đi hoặc vùi lấp. Ở một số khu vực thuộc Rasuwa, trực thăng không thể hạ cánh vì dòng sông đã tràn khỏi lòng dẫn quen thuộc.
Trong ngày 26 và 27/8, các đội cứu hộ chưa thể đưa máy xúc tới một cửa hầm đã biết. Arnold Dix, kỹ sư địa chất và chuyên gia cứu hộ đường hầm hỗ trợ từ Melbourne, nói với ABC News Australia rằng hai ngày đầu được dành cho việc tìm lại vị trí các nhà máy bằng ảnh vệ tinh, bản vẽ kỹ thuật và dữ liệu hiện trường.
Bản vẽ giữ nguyên hướng tuyến ở dưới núi, nhưng dấu mốc trên bề mặt đã thay đổi. Ảnh vệ tinh cho thấy sườn núi và lòng sông sau lũ; kỹ sư vận hành nhớ vị trí cửa phụ, đường cáp và các tầng trong gian máy. Khi ba lớp thông tin khớp nhau, đội cứu hộ mới có thể xác định mũi khoan sẽ gặp nóc hầm nào.
Dix cho biết lớp bùn chắn lối có thể chỉ dài 10 m, cũng có thể tới 100 m. Nếu gian tua-bin đã ngập, một lỗ khoan mở sai vị trí có thể giải phóng nước tích bên trong về phía người đang đào. Việc tìm đúng tọa độ vì thế phải đi cùng đánh giá áp lực nước và cấu trúc ở phía sau.
Anil Pokhrel, chuyên gia giảm nhẹ rủi ro thiên tai và nguyên lãnh đạo cơ quan thiên tai Nepal, cho rằng trận lũ đã bộc lộ khoảng trống trong năng lực cứu nạn đường hầm. Ông nói với AP rằng lực lượng cứu hộ mất thời gian xác định tọa độ cửa hầm, trong khi thiết bị hạng nặng và nhân lực được huấn luyện cho loại hình cứu nạn này còn thiếu. Nepal có hơn một thế kỷ xây dựng đường hầm, nhưng kinh nghiệm thi công chưa đồng nghĩa với khả năng ứng phó một cuộc cứu hộ ngầm phức tạp.
Bản tin AP công bố lúc 15 giờ 51 phút ngày 1/9 theo giờ Việt Nam cho thấy giới hạn của thiết bị bay tại Rasuwagadhi. Manish Maharjan, người vận hành drone nhiệt cho Quân đội Nepal, đã dùng thiết bị để tìm người trên sườn núi và trong hang. Trong hầm thủy điện, bùn lấp đặc cùng các đoạn ngoặt thu hẹp đường bay và tầm quan sát.
Sau hai ngày, lực lượng cứu hộ đã dựng lại được bản đồ nối mặt đất sau lũ với các công trình còn nằm trong núi. Đây là cơ sở để từng dự án chọn vị trí khoan và lối tiếp cận.
Đường cáp dẫn tới gian máy của 40–42 kỹ sư
Tại Upper Trishuli 3A, vị trí cần tiếp cận đã được thu hẹp tới gian máy ngầm. Nhà máy 60 MW đang dừng để đại tu định kỳ khi lũ đến. Theo OnlineKhabar, khoảng 40–42 kỹ sư và kỹ thuật viên của Cơ quan Điện lực Nepal cùng các nhóm chuyên môn từ dự án khác được cho là đang làm việc bên trong.
Jiblal Adhikari, kỹ thuật viên của nhà máy Kulekhani, được điều tới Upper Trishuli 3A để kiểm tra máy móc. Vợ ông, Sita Pandey, kể với Kathmandu Post rằng chồng ăn sáng rồi vào nhà máy khoảng 7 giờ ngày 26/8. Hai người thường gọi trực tuyến vào giờ nghỉ trưa vì bên trong không có sóng điện thoại. Trưa hôm đó, bà không nhận được cuộc gọi như thường lệ.
Khu phức hợp có ba hướng tiếp cận: đường xe, tuyến nước và đường cáp. Cửa chính cùng các tuyến trên và dưới bị bùn đá chặn. Đội cứu hộ chọn đường cáp vì nhánh kỹ thuật này dẫn về gian máy, nơi nhóm bảo trì được cho là làm việc trước khi mất liên lạc.
Đường cáp không vận chuyển dòng nước phát điện, nhưng sau khi nhà máy mất điện, nước thấm không còn được hệ thống bơm đưa ra ngoài. Bùn và nước tích lại trong lối đi, che khuất phần đường còn lại. Tìm thấy đường cáp mới xác nhận đúng hướng; đội cứu hộ vẫn phải mở đủ khoảng trống cho người và thiết bị vượt qua.
Một số quan chức ngành điện cho rằng các tầng cao và phòng điều khiển trong gian máy có thể còn khoảng không, nhưng chưa có số đo sau lũ. Máy nén tiếp tục cấp khí vào lối tiếp cận, còn camera dùng để quan sát phía trước. Oxy, thuốc men và thực phẩm chỉ có thể đưa sâu hơn khi miệng mở đủ an toàn. Đội cứu hộ vẫn chưa tới được nhóm 40–42 người.
Đường vào gian máy được mở từng mét
Từ ngày 28/8, đội hỗn hợp tại Upper Trishuli 3A bắt đầu dùng máy khoan, máy xúc và máy cắt thủy lực để tìm lối. Ngày 29/8, các chuyên gia cứu hộ đường hầm nước ngoài tới Nepal. Kathmandu Post dẫn thông báo của Chính phủ Nepal cho biết đội chuyên gia Trung Quốc được bố trí hỗ trợ tại dự án này.
Chiều 30/8, sau ba ngày làm việc, đội cứu hộ xác định được phần nóc cao nhất của một nhánh hầm. Khoảng 90 quân nhân và cảnh sát tạo lỗ mở 60 × 90 cm. Một người được đưa xuống bằng dây và gọi vào bên trong nhưng không nhận được hồi đáp. Phía dưới, nước đang dâng trong đường hầm có đường kính khoảng 7 m.
Lỗ khoan mới nối mặt đất với phần trên của hệ thống. Miệng lỗ phải được nới rộng để đưa người và thiết bị qua, trong khi nước, bùn và đá bên dưới cần được kiểm soát. Mưa cùng nước sông tăng trong đêm làm hố đào ngập trở lại, khiến công việc có lúc phải dừng.
Ngày 31/8, đội cứu hộ xác định được đường cáp dẫn về gian máy. Hai máy xúc hỏng tại chỗ phải được sửa, còn chiếc thứ ba được quân đội đưa tới trong ngày. Nước thấm tiếp tục tích sau khi máy bơm của nhà máy ngừng hoạt động.
Phó tổng giám đốc Cơ quan Điện lực Nepal Madan Timsina cho biết gian máy cách điểm cắt khoảng 183 m. Một nguồn khác tại hiện trường nêu khoảng 120 m. Các bản tin không cho biết hai khoảng cách được đo từ cùng một vị trí hay không. Đến cuối ngày 31/8, bùn và nước vẫn chắn giữa đường cáp với gian máy.
Đến trưa 1/9, máy nén tiếp tục cấp khí, nước được bơm ra và ba máy xúc mới mở được khoảng 15 m lối thay thế. OnlineKhabar dẫn cập nhật của Quân đội Nepal cho biết gian máy vẫn nằm sau phần đường chưa được khai thông.
Trong thông báo được chính quyền Nuwakot công bố sau đó, khoảng 90 người của quân đội, cảnh sát vũ trang và Cơ quan Điện lực Nepal đã khoan qua khoảng 10 m bùn, tạo được một lỗ thông vào đường dẫn. Một lượng nước lớn lập tức chảy qua lỗ mở, buộc đội cứu hộ chuyển sang khoan tại vị trí khác, theo OnlineKhabar.
Bộ trưởng Nội vụ Nepal Sudan Gurung cho biết chính phủ đang xem xét khoan từ mặt đất xuống đường hầm để mở thêm một hướng tiếp cận, theo OnlineKhabar. Đây mới là phương án được nghiên cứu, chưa phải mũi khoan đã triển khai.
Đến 20 giờ 30 phút cùng ngày, phía Nepal chưa xác nhận lực lượng đã vượt hết đường cáp, vào gian máy hoặc liên lạc với người bên trong. Cuộc cứu hộ tại Upper Trishuli 3A vẫn ở giai đoạn mở đường.
Rasuwagadhi không thấy người trong hầm, 93 người vẫn mất liên lạc
Ngày 31/8, lực lượng Nepal phối hợp chuyên gia nước ngoài và thiết bị bay kiểm tra sâu trong hầm Rasuwagadhi mà không phát hiện người. Trong bản tin công bố lúc 15 giờ 51 phút ngày 1/9 theo giờ Việt Nam, AP cho biết drone đã bay nhiều lần vào phần hầm có thể tiếp cận nhưng không ghi nhận dấu hiệu sự sống.
Trong bản cập nhật ngày 1/9, chính quyền Nuwakot lại ghi nhận hoạt động tìm kiếm tại Rasuwagadhi trong phạm vi khoảng 200 m, nhưng không nêu đó là cửa hay nhánh hầm nào. Mô tả này chưa thể ghép với thông tin trước đó rằng đội cứu hộ đã tới cuối hầm thành một tuyến tiến độ duy nhất. Hai nguồn đều không thông báo phát hiện thêm người.
IPPAN vẫn liệt kê 93 người của dự án chưa xác định được vị trí. Công ty Rasuwagadhi cho biết ba nhân viên đang làm nhiệm vụ khi lũ đến còn mất liên lạc. Kết quả kiểm tra mới loại trừ phần hầm đã tiếp cận; các đội vẫn phải tìm tại khu trại, văn phòng, đường công vụ và dải đất ven sông.
Upper Trishuli 3B cho một diễn biến khác. Công ty ban đầu ghi nhận 201 người mất liên lạc; ba người sau đó liên lạc lại, còn 198 trường hợp. Danh sách gồm nhân viên, người thân, công nhân nhà thầu, tư vấn, bảo vệ và sinh viên thực tập.
OnlineKhabar dẫn công ty cho biết những người được xác nhận ở trong hầm khi nước tràn vào đã lên chỗ cao, chờ nước hạ rồi thoát ra. Ngày 31/8, đội tìm kiếm đi khoảng 1,5 km mà không thấy thêm người, trước khi quay lại vì bóng tối, bùn và phù sa. Bản cập nhật ngày 1/9 cho biết 47 người được triển khai; một máy xúc được trực thăng đưa tới sau 18 chuyến bay vận chuyển người và thiết bị. Khu trại vẫn là một hướng tìm kiếm riêng.
Tại Chilime, chính quyền Nuwakot ghi nhận phạm vi tìm kiếm khoảng 55 m trong ngày 1/9. Chủ dự án trước đó thông báo lực lượng từng tiến khoảng 100 m rồi đề nghị đội kỹ thuật tiếp tục. Các nguồn không nêu rõ hai mức được đo từ cùng một cửa và cùng một nhánh hay không. Ở Langtang Khola, đội Nepal–Ấn Độ đã thăm dò khoảng 150 m, nhưng chưa có báo cáo đã kiểm tra hết phần hầm sâu hơn.
Upper Trishuli-1 có 573 người chưa liên lạc được trong thống kê ngày 1/9 của IPPAN, sau khi ba trường hợp được cứu ngày 31/8. Khoảng 300 người được cho là làm việc trong các hầm, nhưng chưa có danh sách xác nhận họ đang ở dưới đất khi lũ tới. Theo chính quyền Nuwakot, đội tìm kiếm đã tiến khoảng 300 m từ đầu hầm tại Haku và khoảng 250 m từ cửa cuối hầm tại Mailung. Đây là hai hướng tiếp cận riêng; lớp bùn dày 3–4 m tiếp tục cản trở công việc.
Đến ngày 1/9, phần hầm Rasuwagadhi đã được kiểm tra, còn Upper Trishuli 3B xác nhận nhóm từng ở trong hầm đã thoát. Chilime, Langtang và Upper Trishuli-1 mới được thăm dò một phần. Tại các dự án này, cuộc tìm kiếm tiếp tục cả ở dưới lòng đất lẫn khu trại và công trình trên mặt đất.
Cuộc tìm kiếm tách thành ba hướng
Đến ngày 1/9, Mithu Khadka vẫn lần theo các danh sách của Upper Trishuli-1. Bà cho Kathmandu Post biết cuộc gọi video cuối với chồng, Kamal Khadka, diễn ra khoảng 8 giờ 30 phút sáng 26/8. Tên ông không có trong danh sách người mất tích mà gia đình tiếp cận, cũng chưa xuất hiện trong nhóm đã được tìm thấy.
Khi vị trí cuối cùng chưa rõ, gia đình không biết tin tức sẽ đến từ đường hầm, khu trại, bệnh viện hay một điểm tìm kiếm dọc sông. Kết quả ở một nhánh hầm chưa thể giải thích toàn bộ danh sách mất liên lạc của dự án. Các đội vẫn phải lần theo dấu vết trên mặt đất.
Trong ngày 1/9, Nepal cho phép chủ đầu tư đưa đội kỹ thuật và thiết bị riêng tham gia sau giai đoạn quân đội làm đầu mối. OnlineKhabar cho biết doanh nghiệp tại Langtang và Upper Trishuli-1 bắt đầu chuẩn bị lực lượng chuyên môn. Những người nắm bản vẽ hoàn công, điểm nối và đường phụ có thể giúp xác định đúng nhánh hầm, vị trí đặt bơm và tuyến đưa thiết bị vào.
Theo thông báo của Bộ Ngoại giao Nepal, một đội cứu hộ hầm 24 người của Ấn Độ, chia thành hai nhóm, phối hợp với quân đội Nepal tại Chilime và Langtang; đội chín chuyên gia Trung Quốc làm việc tại Upper Trishuli 3A. Cơ quan này nói đến tối 1/9, các đội vẫn chưa tiếp cận được những người được cho là ở trong các hầm tại Chilime, Langtang, Upper Trishuli 3A và Upper Trishuli 3B. Thông tin về lực lượng Trung Quốc trong đoạn này do phía Nepal công bố.
Từ đây, cuộc tìm kiếm tách thành ba hướng. Upper Trishuli 3A tiếp tục dọn bùn, bơm nước, cấp khí và phá đá trên đường cáp để tới gian máy. Chilime, Langtang và Upper Trishuli-1 cần đi sâu hơn vào những phần mới được kiểm tra. Tại Rasuwagadhi và Upper Trishuli 3B, các đội còn phải đối chiếu người mất liên lạc với khu trại, văn phòng, đường công vụ và vùng ven sông.
Đến 20 giờ 30 phút ngày 1/9 theo giờ Việt Nam, chưa có xác nhận lực lượng đã vào gian máy Upper Trishuli 3A. Chilime, Langtang và Upper Trishuli-1 chưa được kiểm tra hết; Upper Trishuli 3B tiếp tục mở lối và tìm tại khu trại. Các nguồn cùng cho biết chưa phát hiện người trong phần hầm Rasuwagadhi đã kiểm tra, còn 93 trường hợp của dự án chưa xác định được vị trí.
Thục Châu (tổng hợp)
