Bộ Giáo dục và Đào tạo điều chỉnh quy chế tuyển sinh, giảm dần điểm ưu tiên từ chứng chỉ IELTS và thành tích học tập, hướng tới chấm dứt khoản điểm cộng riêng từ năm 2028.
Ngày 13/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT, quy định từ năm 2027, thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc thành tích học tập đặc biệt chỉ được cộng tối đa 0,5/30 điểm. Cùng với đó, số phương thức xét tuyển đại học cũng bị giới hạn, mỗi ngành chỉ còn tối đa ba phương thức trong năm 2027 và hai phương thức từ năm 2028, không tính xét tuyển thẳng và cử tuyển.
Để thấy rõ sự thay đổi, cần nhìn lại cách các trường sử dụng điểm cộng trong mùa tuyển sinh năm 2026. Khi đó, mức cộng tối đa là 3/30 điểm, tương đương 10% tổng điểm xét tuyển theo quy định của Bộ, áp dụng với ba nhóm: thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia nhưng không đăng ký xét tuyển thẳng; người có thành tích hoặc năng khiếu đặc biệt; người sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ hoặc chứng chỉ quốc tế.
Thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo ghi nhận hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó IELTS chiếm hơn 35.900 trường hợp. Với IELTS 6.0, mức điểm được nhiều thí sinh sở hữu nhất, có 8.318 em sử dụng nhưng các trường lại quy đổi thành tới 26 mức cộng khác nhau.
Cùng đạt IELTS 6.0 nhưng lợi thế xét tuyển giữa các trường không giống nhau. Đại học Luật Hà Nội cộng 0,5 điểm, Đại học Y Hà Nội cộng 0,75 điểm, Đại học Thương mại và Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế cộng 1 điểm, trong khi Đại học Bách khoa Hà Nội áp dụng cách tính theo thang điểm 100.
Thu hẹp điểm cộng, thay đổi cách đánh giá năng lực
Trước khi ban hành thông tư, Bộ đã đưa ra dự thảo lấy ý kiến với đề xuất chấm dứt cơ chế để từng trường tự quyết định mức điểm cộng. Theo quy định mới, năm 2027, trường nào tiếp tục sử dụng khoản điểm này phải giải trình việc áp dụng; từ năm 2028, điểm cộng riêng sẽ không còn.
Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa IELTS bị loại khỏi tuyển sinh đại học. Thí sinh vẫn có thể được quy đổi chứng chỉ thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển từ năm 2028, nếu trường lựa chọn phương án này. Khi ấy, chứng chỉ được dùng thay cho điểm thi môn ngoại ngữ chứ không tạo thêm lợi thế bằng cách cộng vào tổng điểm.
Ngày 21/9, khi quy định còn ở giai đoạn dự thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Tiến Thảo đã bác bỏ cách hiểu cho rằng Bộ không còn chấp nhận IELTS trong tuyển sinh. Ông nhấn mạnh nguyên tắc: “một năng lực phải được đánh giá đúng vị trí, ghi nhận một lần”, bảo đảm cách đánh giá thống nhất đối với thí sinh cùng dự tuyển một ngành.
Theo Bộ, có hai bất cập cần khắc phục. Một số ngành không yêu cầu ngoại ngữ nhưng vẫn cộng điểm chứng chỉ tiếng Anh, dẫn đến trường hợp thí sinh đạt điểm ba môn cao hơn lại trượt trước người có tổng điểm thấp hơn nhưng sở hữu chứng chỉ. Mặt khác, nếu tổ hợp xét tuyển đã có môn tiếng Anh mà thí sinh tiếp tục được cộng điểm từ chứng chỉ, một năng lực sẽ được tính lợi thế hai lần.
Chi phí thi chứng chỉ cũng là vấn đề đáng chú ý. Thống kê hiện nay cho thấy nhiều ngành có điểm chuẩn khoảng 28 nhưng mức cộng điểm lên tới 1,5, khiến hàng nghìn thí sinh đạt 26,5-28 điểm vẫn không trúng tuyển vì thiếu điều kiện tham gia các kỳ thi chứng chỉ tốn kém.
Khi cơ chế cộng điểm khép lại, IELTS vẫn có thể là lợi thế nếu được sử dụng đúng cách trong xét tuyển. Điều quan trọng là năng lực ngoại ngữ cần được đánh giá công bằng, tránh để cùng một chứng chỉ tạo ra khoảng cách quá lớn giữa các thí sinh.
Ngọc Duyên (tổng hợp)
