Thanh tra Chính phủ kiến nghị nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá xăng dầu hiện hành, thay bằng dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc, chính sách thuế và các công cụ điều tiết khác.
Kiến nghị được nêu trong kết luận thanh tra chuyên đề diện rộng về hoạt động kinh doanh xăng dầu do Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn ký ban hành. Qua thanh tra 260 doanh nghiệp, cơ quan này phát hiện nhiều bất cập trong việc trích lập, chi sử dụng và quản lý Quỹ bình ổn giá.
Đề xuất thay đổi cơ chế bình ổn giá xăng dầu
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính củng cố hệ thống kinh doanh xăng dầu theo hướng bền vững, bảo đảm nguồn cung cho nền kinh tế trong mọi tình huống.
Về cơ chế bình ổn, cơ quan thanh tra đề xuất duy trì và nâng cao mức dự trữ bắt buộc đối với thương nhân đầu mối, đồng thời tăng cường dự trữ quốc gia thông qua hệ thống kho, bể có dung tích lớn. Kết luận nêu rõ: “Nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá hiện hành, thay bằng dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối, chính sách thuế và các công cụ điều tiết khác”.
Cùng với phương án này, Thanh tra Chính phủ kiến nghị xây dựng cơ chế giá xăng dầu vận hành theo thị trường có sự quản lý của Nhà nước, nghiên cứu bãi bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở. Theo đề xuất, thương nhân đầu mối sẽ chủ động tạo nguồn và công bố giá bán dựa trên giá thị trường quốc tế cùng các yếu tố chi phí thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước.
Để giảm chi phí trong hệ thống phân phối, cơ quan thanh tra kiến nghị hạn chế tối đa hoặc chỉ duy trì số ít thương nhân phân phối tại những địa bàn kinh tế cần thiết. Việc sắp xếp lại khâu phân phối hướng đến tập trung nguồn lực cho thương nhân đầu mối, mạng lưới đại lý và cửa hàng bán lẻ.
Thanh tra Chính phủ cũng đề xuất bắt buộc ứng dụng công nghệ thông tin để công khai, cập nhật giá bán trong toàn hệ thống, từ thương nhân đầu mối đến các cửa hàng bán lẻ, qua đó bảo đảm tính minh bạch và quyền lựa chọn của người tiêu dùng.
Phát hiện 20 doanh nghiệp đầu mối trích lập, chi sử dụng quỹ chưa đúng quy định
Theo kết luận thanh tra, có 20 doanh nghiệp là thương nhân đầu mối thực hiện việc trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá không theo quy định tại khoản 26 Điều 1 Nghị định 95/2021/NĐ-CP. Thay vào đó, các đơn vị thực hiện theo thời điểm lập hóa đơn bán hàng, căn cứ hướng dẫn tại hai thông tư của Bộ Tài chính và Bộ Công Thương.
Đáng chú ý, các doanh nghiệp này đã trích lập, chi sử dụng để được chi từ quỹ khoảng 2.209 tỉ đồng dù lượng xăng dầu chưa tiêu thụ. Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ cho biết chưa làm rõ được lỗi cố ý hay vô ý, cũng như thiệt hại cụ thể trong những trường hợp này.
Nguyên nhân được xác định là sự thiếu thống nhất giữa các quy định về xác định sản lượng xăng dầu làm căn cứ trích lập, chi sử dụng quỹ. Cụ thể, Nghị định 95/2021/NĐ-CP quy định việc trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá căn cứ vào “sản lượng thực tế tiêu thụ”, trong khi các thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính lại tính theo sản lượng tiêu thụ nội địa tại thời điểm lập hóa đơn nhưng chưa hướng dẫn cụ thể cách xác định.
Sự khác biệt trong quy định khiến các doanh nghiệp hiểu và vận dụng không thống nhất. Một số đơn vị còn lập hóa đơn bán hàng cho công ty con để được chi Quỹ bình ổn giá, dù lượng xăng dầu đã xuất hóa đơn vẫn chưa ra khỏi hệ thống doanh nghiệp.
Ngoài những bất cập trên, Thanh tra Chính phủ phát hiện một doanh nghiệp trích lập, chi sử dụng quỹ sai kỳ tính so với kỳ điều chỉnh giá, với số tiền khoảng 6,63 tỉ đồng. Đến thời điểm thanh tra, doanh nghiệp đã khắc phục bằng cách nộp khoản tiền này vào quỹ; cơ quan thanh tra lập biên bản về dấu hiệu vi phạm hành chính và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý.
Đối với những hạn chế trong quản lý Quỹ bình ổn giá, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương rà soát, sửa đổi các quy định còn bất cập được nêu trong kết luận. Hai bộ cũng được kiến nghị kiểm tra, làm rõ và xử lý theo thẩm quyền các dấu hiệu vi phạm hành chính liên quan đến việc trích lập, chi sử dụng quỹ.
Thanh tra Chính phủ đồng thời kiến nghị Bộ Công Thương phối hợp với chính quyền địa phương kiểm tra, làm rõ và xử lý các dấu hiệu vi phạm trong hoạt động kinh doanh xăng dầu, trong đó có việc công khai thông tin về Quỹ bình ổn giá.
Minh Nguyệt (tổng hợp)
