ĐỒNG NAI – Thành phố Đồng Nai đang tái cấu trúc toàn bộ không gian sản xuất công nghiệp để đón làn sóng đầu tư công nghệ cao thế hệ mới. Mục tiêu cốt lõi là hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng không vào năm 2050.
Theo quy hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đến năm 2030 địa phương sẽ nâng quy mô lên 89 khu công nghiệp, tăng đáng kể so với 58 khu công nghiệp đã thành lập hiện nay. Trong số này, 44 khu công nghiệp đang hoạt động hiệu quả. Định hướng cốt lõi là từ bỏ mô hình ưu tiên mở rộng diện tích để chuyển sang nâng cao chất lượng tăng trưởng, tập trung thu hút nhà đầu tư nước ngoài thế hệ mới trong lĩnh vực công nghiệp xanh và công nghiệp hỗ trợ.
Ba nhóm ngành mũi nhọn định hình diện mạo khu công nghiệp sinh thái
Sự chuyển đổi được cụ thể hóa bằng việc tập trung nguồn lực cho ba nhóm sản phẩm chiến lược: công nghiệp hàng không; công nghiệp bán dẫn, sản xuất chip và trí tuệ nhân tạo; thiết bị tự động hóa và công nghệ thông tin. Các cơ sở sản xuất mới buộc phải tuân thủ tiêu chuẩn phát triển xanh ngay từ khâu cấp phép. Mô hình đa ngành nghề truyền thống dần nhường chỗ cho các phân khu chuyên ngành, khu sinh thái và khu ứng dụng công nghệ cao.
Để giải quyết tình trạng ô nhiễm nội đô tồn tại nhiều năm, thành phố đang tiến hành chuyển đổi công năng khu công nghiệp Biên Hòa 1. Thay vì cạnh tranh bằng quỹ đất dồi dào như trước, nền kinh tế công nghiệp của địa phương sẽ dựa vào tiêu chuẩn môi trường, khả năng giảm phát thải và mức độ đáp ứng yêu cầu ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị).
Việc thay đổi tư duy phát triển không chỉ xuất phát từ áp lực nội tại. Các động lực tăng trưởng dựa trên hạ tầng cũ đã chạm giới hạn, trong khi tình trạng thâm dụng lao động phổ thông kéo dài nhưng giá trị gia tăng mang lại vẫn ở mức thấp.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu địa phương khẩn trương chuyển hướng sang xuất khẩu xanh, xuất khẩu số. Cùng lúc, Liên minh châu Âu đang áp dụng Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM), buộc các chuỗi cung ứng xuất khẩu vào thị trường này phải tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn phát thải.
Kế hoạch 76/KH-UBND và kết quả thí điểm tại khu công nghiệp Amata
Để thực thi chiến lược chuyển đổi, ngày 09/02/2026, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai (cũ) Nguyễn Kim Long đã ký ban hành Kế hoạch số 76/KH-UBND. Lộ trình đặt mục tiêu đến năm 2030 có tối thiểu 2 khu công nghiệp được chứng nhận sinh thái; 10% doanh nghiệp áp dụng giải pháp sản xuất sạch hơn và 90% khu công nghiệp tiếp cận và áp dụng hiệu quả các giải pháp tiết kiệm năng lượng.
Phương pháp triển khai yêu cầu các đơn vị tuân thủ báo cáo định kỳ về ESG, đồng thời đẩy mạnh cộng sinh công nghiệp để trao đổi nhiệt thừa, biến chất thải của quy trình này thành nguyên liệu cho quy trình khác.
Trên thực tế, địa phương đã hợp tác cùng Tập đoàn Sojitz của Nhật Bản trong giai đoạn 2024-2026 và Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc để triển khai các dự án tối ưu hóa tài nguyên. Dự án thí điểm tại khu công nghiệp Amata đã áp dụng 8 giải pháp sinh thái, giúp cắt giảm 552,9 tấn CO2 phát thải mỗi năm, giảm 4,8 nghìn m3 nước thải phát sinh mỗi năm và tiết kiệm khoảng 1.400 tỷ đồng mỗi năm cho doanh nghiệp tham gia.
Dù vậy, hành trình chuyển đổi vẫn đối mặt với rào cản. Thủ tục pháp lý liên quan đến phân loại chất thải còn chồng chéo, trong khi hạ tầng cũ tại nhiều khu công nghiệp khó đáp ứng tiêu chí khu công nghiệp sinh thái theo Nghị định 35/2022/NĐ-CP, vốn yêu cầu tổng diện tích đất cây xanh, giao thông và hạ tầng kỹ thuật dùng chung phải đạt tối thiểu 25%.
Chính quyền địa phương cho biết đang đẩy mạnh kiến nghị lên các bộ, ngành trung ương để tháo gỡ những điểm nghẽn này, nhằm đảm bảo lộ trình 89 khu công nghiệp xanh được thực hiện đúng tiến độ vào năm 2030.
Ngô Viên (tổng hợp)
